III SA/Wa 1525/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), Protokolant specjalista Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2012 r. sprawy ze skargi B. J. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek oraz rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do czerwca 2010 r. oddala skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. (dalej: Prezes Zarządu PFRON) odmówił J. S. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "B." w P. (dalej"Skarżący") umorzenia odsetek w kwocie 10.444,00 zł za okres od grudnia 2004 r. do czerwca 2010 r. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych("PFRON") oraz odmówił Skarżącemu rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na PFRON w kwocie 27.954,60 zł a także odsetek w kwocie 10.444,00 zł za okres od grudnia 2004 r. do czerwca 2010 r. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, wnosząc o rozpatrzenie argumentów odnośnie trudnej sytuacji finansowej i przychylne ustosunkowanie się do prośby o rozłożenie na raty spłaty zaległości wobec PFRON. Skarżący wyjaśnił, iż płynność finansowa została zachwiana, ponieważ zysk z działalności gospodarczej został przekazany na uruchomienie nowych sklepów w galeriach handlowych. Skarżący podniósł, że jest w stanie spłacić zaległość w ratach i firma ma wówczas szansę przetrwać, natomiast egzekwowanie natychmiastowej spłaty spowoduje sparaliżowanie działalności. Ponadto w piśmie z dnia 15 stycznia 2011 r. Skarżący poinformował, że zysk osiągnięty w 2009 r. został przeznaczony na spłatę kredytów oraz zaległych podatków i składek ZUS, a zysk z 2010 r. przeznaczony jest na spłatę kredytów. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 49 ust. 5a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji"). Organ odwoławczy podkreślił, że z materiału dowodowego wynika, iż rozpatrując wniosek strony Prezes Zarządu PFRON podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Pismem z dnia 3 sierpnia 2010 r. zwrócił się z prośbą o nadesłanie dowodów potwierdzających istnienie przesłanek, o których mowa w art. 49 ust. 5a i ust. 5b ustawy o rehabilitacji. Natomiast pismem z dnia 8 października 2010 r., wyznaczył stronie termin do zapoznania się oraz wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zdaniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających istnienie przesłanek, o których mowa w art. 49 ust. 5a i ust. 5b ustawy o rehabilitacji. Zdaniem organu odwoławczego argumenty przedstawione przez Skarżącego nie mogły stanowić podstawy do umorzenia odsetek. Katalog sytuacji określonych w przepisie art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji ma charakter zamknięty, w związku z czym Prezes Zarządu PFRON jest uprawniony do zastosowania ulgi w postaci umorzenia tylko w przypadkach w nim wskazanych. Organ II instancji podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia odsetek na podstawie tego przepisu. W zakresie rozłożenia na raty zaległości zastosowanie ma art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym Prezes Zarządu Funduszu, w drodze decyzji, na wniosek pracodawcy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym może: 1) odroczyć termin płatności należności lub rozłożyć ich zapłatę na raty, 2) odroczyć termin płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożyć ich zapłatę na raty - uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów PFRON. Instytucja rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę stanowi szczególnego rodzaju ulgę, której zastosowanie uzależnione jest od ważnego interesu pracodawcy a także ważnego interesu publicznego. Ocena, czy taki interes zachodzi, dokonywana jest przez organ podatkowy w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Minister Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnił, iż po przeanalizowaniu odwołania oraz materiału zebranego w aktach sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W myśl art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji organ może, lecz nie musi, rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Organ odwoławczy zauważył, iż przesłankami rozłożenia na raty są tylko sytuacje uzasadnione ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym. Uprawnienie zawarte w tym przepisie nie jest zatem równoznaczne z obowiązkiem organu podatkowego pozytywnego rozpatrywania każdego wniosku podatnika. Organ odwoławczy podkreślił również, iż z analizy sytuacji finansowej Skarżącego wynika, że na koniec 2009 r. przedsiębiorca osiągnął zysk netto w wysokości 136.406,70 zł, na koniec czerwca 2010 r. zysk netto wyniósł 16 tys. zł., natomiast we wrześniu 2010 r. — 26.739,13 zł. Wskaźnik bieżącej płynności finansowej za 2010 r. wynosi 2,6 natomiast wskaźnik ogólnego zadłużenia 0,73. Wskaźnik bieżącej płynności finansowej ukazuje stopień pokrycia zobowiązań bieżących aktywami obrotowymi. Jeżeli wartość aktywów obrotowych jest większa od zobowiązań krótkoterminowych dwukrotnie to przyjmuje się, że spółka jest płynna i nie ma problemów ze spłatą bieżących zobowiązań. Wysoki wskaźnik (co ma miejsce w przedmiotowej sprawie) wskazuje na mniejszy udział zobowiązań krótkoterminowych w finansowaniu bieżącej działalności. Wtedy można mówić o zachowaniu równowagi finansowej. W związku z powyższym, zdaniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej, argument Skarżącego mówiący o jego trudnej sytuacji finansowej nie może zostać uwzględniony. Zdaniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej za rozłożeniem na raty nie przemawia również argument Skarżącego dotyczący przeprowadzonych przez niego inwestycji oraz sposób rozdysponowania zysku za lata 2009 i 2010. Dokonywanie wpłat na PFRON jest obowiązkiem ustawowym o charakterze powszechnym, zatem przed dokonaniem inwestycji należy wywiązać się z nałożonych ustawą obowiązków. Ponadto kalkulując koszty tej działalności przedsiębiorca powinien uwzględniać zarówno wydatki związane z regulowaniem należności publicznoprawnych, jak też związane z potrzebami inwestycyjnymi, przy czym zdaniem organu odwoławczego pierwszeństwo mają należności wynikające z obowiązujących przepisów prawa. Kosztów prowadzenia działalności gospodarczej nie można przenosić na PFRON, który środki pochodzące z wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przeznacza na realizację niezwykle istotnego interesu społecznego jakim jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych. Dlatego też nie można uznać za zgodne z ważnym interesem publicznym inwestowania w rozwój własnej firmy kosztem ogółu pracodawców zobowiązanych do wpłat na PFRON oraz osób niepełnosprawnych, na których rzecz gromadzone są środki. W ocenie organu odwoławczego, Skarżący przeznaczając zyski osiągnięte w latach 2009 i 2010 powinien uwzględnić nie tylko konieczność uregulowania zobowiązań wobec ZUS i spłaty kredytów bankowych, ale także konieczność uregulowania zaległych zobowiązań wobec PFRON. Należy przy tym podkreślić, że obowiązek dokonywania wpłat na PFRON przez pracodawców nie spełniających wymogów ustawowych wynika wprost z przepisów prawa powszechnie obowiązującego i brak realizacji tego obowiązku wywołuje takie same skutki jak nierealizowanie innych należności publicznoprawnych. Organ odwoławczy podkreślił również, iż rozstrzygając sprawę, był zobowiązany do wzięcia pod uwagę nie tylko interesu Skarżącego, ale także interesu społecznego, wyrażonego w ustawowych celach działalności PFRON. Uszczuplenie środków PFRON (nawet okresowe) mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Finansowanie ze środków PFRON - między innymi - przystosowania stanowisk pracy, kosztów tworzenia i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej i zakładów aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych, jest ważnym interesem publicznym, uzasadniającym nie zmniejszanie tych środków w sposób nadmierny. Organ odwoławczy zauważył, iż z roku na rok zwiększają się wydatki związane z rehabilitacją zawodową osób niepełnosprawnych. Podkreślił, że - jak wynika ze sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2009 r. w części dotyczącej osiągniętych przychodów i poniesionych wydatków przez PFRON - wydatki poniesione w 2009 r. przez Fundusz na realizację zadań wynikających z ustawy o rehabilitacji (...) wyniosły 4 611 617 tys. zł, a przychody 4 558 106 tys. zł. Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2010 z dnia 22 stycznia 2010 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 102) przychody PFRON wyniosą 4 276 004 tys. zł, a wydatki 4 517 142 tys. zł. Natomiast zgodnie z ustawą budżetową na rok 2011 z dnia 9 lutego 2011 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 150) przychody PFRON wyniosą 4 210 364 tys. zł, a wydatki 4 303 226 tys. zł. Zatem, jak wynika z powyższego wydatki przewyższają osiągane przez PFRON przychody. W ocenie organu odwoławczego jest to okoliczność przemawiająca za ważnym interesem publicznym i społecznym związanym z zadaniami realizowanymi przez PFRON. Organ odwoławczy wskazał, iż zbadał cały materiał dowodowy, szczególnie sytuację finansową strony, uwzględniając wskaźnik bieżącej płynności finansowej i wskaźnik ogólnego zadłużenia. Na tej podstawie uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości zgodnie z art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy o rehabilitacji. W skardze na powyższą decyzję Skarżący podniósł, że osiągnięty przez jego firmę zysk świadczy o tym, że nie jest zagrożona działalność jego firmy i że jest w stanie spłacić zaległości w stosunku do PFRON w zaproponowanym harmonogramie spłat. W opinii Skarżącego osiągnięty zysk nie oznacza, że jest dobra płynność finansowa. Skarżący wskazał, iż obecnie nie ma środków, aby spłacić zaległość jednorazowo, ale jest w stanie to zrobić spłacając ją w ratach miesięcznych. Egzekwowanie natychmiastowej spłaty spowoduje sparaliżowanie jego działalności, ponieważ z powodu braku środków pieniężnych nie będzie mógł kupić tkaniny i innych towarów. W dalszej kolejności odbije się to na sprzedaży i znacznie pogorszy moją płynność finansową. Może w ostateczności doprowadzić do upadłości. W opinii Skarżącego wzrost PKB w Polsce pozwala wnioskować, że powoli wychodzimy z kryzysu, część zakładów odczuwa poprawę, ludzie odczują bezpieczeństwo zatrudnienia i wynagrodzeń, zaczną wydawać pieniądze na konsumpcję, wówczas jego firma zacznie również normalnie funkcjonować, ale nie nastąpi to natychmiast, tylko w dłuższym okresie czasu. Dlatego wniósł prośbę o rozłożenie na raty spłaty zaległości, co pozwoli w jego przekonaniu na utrzymanie funkcjonowania firmy i zachowanie miejsc pracy. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego, stosownie zaś do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tą zasadą, Sąd ocenił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 marca 2011 r. Przepisy ustawy o rehabilitacji, w dacie wydania badanych decyzji przewidywały, że do wpłat, o których mowa art. 21 ust 1 art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i 49b, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z póżn. zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu PFRON. Zgodnie z art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji, zaległości z tytułu wpłat na PFRON, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu PFRON wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji stanowi, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.); 3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W myśl art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji Prezes Zarządu PFRON, w drodze decyzji, na wniosek pracodawcy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym może: 1) odroczyć termin płatności należności lub rozłożyć ich zapłatę na raty, 2) odroczyć termin płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożyć ich zapłatę na raty - uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów Funduszu. Nakaz istniejący w art.49 ust. 5a – nie pozwala przy umarzaniu zaległości na stosowanie jakichkolwiek innych ocen aniżeli są wskazane w cytowanym przepisie. Dopiero przepis art. 49 ust. 5c, dotyczący odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zapłaty na raty pozwala Prezesowi Zarządu PFRON zastosować przesłanki takie jak interes pracodawcy lub interes publiczny. Wskazuje to, że decyzja o odmowie umorzenia zaległości uzależniona jest od zaistnienia kazuistycznie wyliczonych przypadków. Natomiast decyzja o odroczeniu terminu płatności bądź rozłożeniu zaległości na raty ma charakter uznaniowy. Należy przy tym zauważyć, że charakter uznaniowy decyzji administracyjnych nie oznacza, że decyzje te mogą być w swych ocenach dowolne. Skarżący w dniu 29 lipca 2010 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty zobowiązań wobec PFRON i umorzenie odsetek powołując się na trudną sytuację finansową spowodowaną kryzysem, zasadnie więc Prezes Zarządu PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej oceniali wskazane przez niego okoliczności przez pryzmat art. 49 ust. 5a i ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Co do umorzenia – żaden z warunków wymienionych w przepisie art. 49 ust. 5b ustawy, w tej sprawie nie wystąpił, a zatem ani Prezes Zarządu PFRON, ani Minister nie byli upoważnienie do umorzenia zaległości w składkach i w odsetkach na rzecz Funduszu. Natomiast decyzje obu instancji mogły dokonać analizy sytuacji zobowiązanego pod kątem przepisu art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji, co też uczyniły. Zdaniem Sądu, zarówno Prezes Zarządu PFRON i Minister Pracy i Polityki Społecznej ustalili na podstawie zebranych dowodów, stan sprawy i prawidłowo go ocenili, a więc przeprowadzone postępowanie spełniło wymogi art. 120, art.121, art.122 i art.187 Ordynacji podatkowej, a więc kolejno zasad: praworządności, zaufania do organów, prawdy obiektywnej i normy odnoszącej się do zakresu, sposobu oraz rozpatrywania materiału dowodowego. Uzasadnienia decyzji, analizując sytuację faktyczną Skarżącego, są zgodne z art. 210 Ordynacji podatkowej. Zarówno decyzja Prezesa Zarządu PFRON jak i Ministra Pracy i Pomocy Społecznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego jak i procesowego. W konsekwencji zarzuty skargi są nieuzasadnione. Sąd podkreśla, że kognicja Sądu, opisana na wstępie rozważań niniejszego uzasadnienia, nie pozwala Sądowi na wydawanie orzeczeń ustalających prawa i obowiązki stron postępowania jak też poprzez nadane uprawnienia do badania zgodności decyzji z obowiązującymi przepisami, nie zezwala Sądowi na stosownie wobec działalności gospodarczej Skarżącego innych kryteriów ocennych, aniżeli wskazane zostały w art. 49 ust. 5a i 5c ustawy o rehabilitacji jak też ustalania praw i obowiązków Skarżącego. Badając zaś w zaskarżonej decyzji zastosowany zakres uznania administracyjnego, zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia prawa. Z tych względów na podstawie art. 151p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.