II SA/Rz 855/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. H. działającej imieniem własnym oraz jako przedstawiciel ustawowy małoletnich P. H. i T. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej J. H. działającej imieniem własnym oraz jako przedstawiciel ustawowy małoletnich P. H. i T. H. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi J.H. oraz małoletnich dzieci P.H. i T.H. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J.H. jest decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2011r., nr [...] uchylająca decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia [...] czerwca 2011r., nr [...] o odmowie wymeldowania J.H. i małoletnich P.H. i T.H. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J.H. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym pod adresem: [...] L., ul. [...] i orzekająca o wymeldowaniu J.H. oraz małoletnich P. H. i T.H. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J.H. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym pod adresem: L. ul. [...]. W podstawie prawnej organ I instancji powołał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zwana dalej ustawą oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwana dalej k.p.a. Postępowanie administracyjne wszczęto wnioskiem K.H. i J.H. o wymeldowanie J.H. z pobytu stałego, a Burmistrz L. rozszerzył z urzędu wniosek o wymeldowanie na małoletnie dzieci T. i P.H. Orzekając o odmowie wymeldowanie, organ I instancji wskazał na fakt, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego, gdyż spowodowane było względami rodzinnymi. W odwołaniu K.H. i J.H. podnieśli, że opuszczenie lokalu przez J.H. było dobrowolne i ma charakter trwały. Zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy. Wojewoda uwzględnił odwołanie i wymieniona na wstępie decyzją uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu J.H., oraz małoletnich P. H. i T. H. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego J.H. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym pod adresem: L., ul. [...]. W podstawie prawnej powołał przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust.2 i art. 50 ust. 3 ustawy. Organ wskazał, że sprawa wymeldowania rozpatrywana nabyła przez organ I i II instancji pod kątem spełnienia przesłanek koniecznych do wymeldowania określonych w art. 15 ust 2 ustawy, z którego wynika, że organ z urzędu lub na wniosek strony wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały (opuszczając osoba działała z zamiarem zerwania z nim wszelkich więzi i przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce) i jest dobrowolne (wynikało z woli danej osoby, a nie z bezprawnych działań lub zachowań innych osób - przymus fizyczny, psychiczny, wymiana zamków). Organ ma obowiązek ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana, a w razie stwierdzenia bezprawnego usunięcia lub uniemożliwienia jej dostępu do lokalu, czy miała zamiar powrotu i obiektywną możliwość realizacji woli przebywania w nim i czy skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu i czy jej przysługują. Z ustalonego przez organy administracji publicznej stanu faktycznego wynika, że przedmiotowy budynek mieszkalny stanowi współwłasność K. i J.H. Słuchane strony oraz świadkowie na rozprawach administracyjnych w dniach [...] lutego 2001r., [...] marca 2011r., [...] kwietnia 2001r. zeznały, że J.H. wraz z dziećmi opuściła sporny budynek [...] października 20101r. i nie powróciła do niego. Potwierdziły to oględziny lokalu w dniu [...] kwietnia 2011r., podczas których stwierdzono, że lokal nie stanowi jej centrum życiowego, choć pozostała tam część rzeczy osobistych jej i dzieci. Powodem opuszczenia lokalu były, jak twierdzi J. H., konflikty rodzinne z mężem I.H. oraz właścicielami lokalu. J.H. podała, że przed Sądem Okręgowym w P. toczy się sprawa o rozwód małżeństwa I. i J. H. Podała także, że nie składała pozwu do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Oględziny lokalu pod adresem ul. [...] w L. przeprowadzone w dniu [...] maja 2011r. wykazały, że tam znajdują się osobiste rzeczy J.H. i dzieci. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, że mogłyby być one podstawą do domowy wymeldowania, jednakże wówczas, gdyby strona czyniła starania umożliwiające jej powrót do lokal, a J.H. nie stosowała środków prawnych, mających na celu umożliwienie jej zamieszkania w spornym budynku. Powyższe przemawia za przyjęciem, że opuszczenie ma charakter dobrowolny. Ponadto wobec niezamieszkiwania w lokalu oraz wobec braku obiektywnej możliwości realizacji woli powrotu (brak zgody właścicieli lokalu) uznać należy, że zasadne jest wydanie decyzji orzekającej o wymeldowaniu. Skargę na decyzję złożyła J.H. działając imieniem własnym i małoletnich dzieci. Powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu i wskazała, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, o wyprowadzeniu zadecydowały względy rodzinne. Mąż swoim postępowaniem doprowadził do wniesienia pozwu o rozwód, a dalsza sytuacja życiowa w domu spowodowała, że dla dobra swojego i dzieci musiała się wyprowadzić. Teściowie nie wyrażają zgody na jej zamieszkiwanie w ich domu, ale jest tam osobne wejście i nie musi się z nimi kontaktować. Z dziećmi wyprowadziła się na czas rozwodu, a przeciwko wymeldowaniu skarżącej z dwójką dzieci przeci też normy moralne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem Wojewoda wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy poprzez niepełne uwzględnienie wszystkich jego okoliczności, co przełożyło się w rozpoznawanej sprawie na naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy zgodnie, z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały, a ponadto organ winien ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Sąd aprobuje te poglądy jak i powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzecznictwo sądowoadministracyjne, ale każda sprawa wymaga przeprowadzenia indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem organu jest zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).Natomiast z art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn , powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Poza sporem jest, że skarżąca nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w L. Sporna jest ocena, czy opuszczenie nastąpiło dobrowolnie i ma charakter trwały. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że opuszczenie lokalu było spowodowane konfliktami rodzinnymi. W ocenie organu te okoliczności mogłyby być podstawą do odmowy wymeldowania, jednakże wówczas, gdyby strona czyniła starania umożliwiające jej powrót do lokalu, gdyż J.H. nie stosowała środków prawnych celem umożliwienia jej wejścia do budynku i zamieszkania w nim. Rozpatrując z kolei opuszczenie lokalu w kontekście zamiaru powrotu do miejsca pobytu stałego jest on niemożliwy, gdyż K. i J. H. nie wyrażają zgody na zamieszkiwanie skarżącej w lokalu przy ul. [...] w L. Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca J.H. lokal przy ul. [...] w L. opuściła w połowie października 2010r., natomiast organ drugiej instancji orzekł o wymeldowaniu skarżącej wraz z małoletnimi dziećmi decyzją z dnia [...] lipca 2011r. Stosownie do art. 344 § 2 kodeksu cywilnego roszczenie o ochronę posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. Zestawienie powyższych dat prowadzi do wniosku, że organ przedwcześnie przyjął, że skarżąca nie skorzystała z prawnych środków celem umożliwienia wejścia do budynku i zamieszkania. Z materiału dowodowego nie wynika, czy podejmowane były takie próby, bowiem skarżąca do protokołu z rozprawy administracyjnej z dnia [...] lutego 2011r. stwierdziła, że nie odwiedza na razie domu przy ul. [...] w L., a w listopadzie 2010r. przywiozła dzieci w odwiedziny do teściów. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca nie wiąże z lokalami, w których kolejno przebywała w C., a aktualnie w L. przy ul. [...] urządzenia stałego miejsca zamieszkania, gdyż wynajmuje mieszkania, które są przez ich właścicieli przeznaczone na sprzedaż i ma świadomość czasowego w nich pobytu. Podkreśliła, że nie wyprowadziła się dobrowolnie, lecz ze względu na dobro dzieci i nie wyklucza zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] w L., gdyby poprawie uległy stosunki z rodzicami męża. Przełomowym zdarzeniem dla warunków życiowych był wypadek syna skarżącej, który do chwili obecnej wraz z córką są objęci opieką psychologów i pedagogów. Opuszczenie lokalu przy ul. [...] w L. ma charakter czasowy. Tej treści oświadczenia skarżąca podtrzymała na rozprawie przed Sądem w dniu 7 lutego 2012r. Z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2011r. wynika, że w lokalu na piętrze przy ul. [...] w L. znajdują się meble a w nich ubrania i osobiste rzeczy skarżącej i dzieci oraz pamiątki i puchary T.H., zabawki dzieci. W garażu są rowery skarżącej i dzieci. Ponadto znajdowały się worki ze spakowanymi ubraniami i rzeczami osobistymi. Organ nie ustalił, kto i kiedy spakował rzeczy do worków, a ustalenie tej kwestii może mieć znaczenie dla sprawy. Organy nie badały, czy skarżąca podejmowała próby zabrania własnych rzeczy i rzeczy dzieci, co może pomóc w określeniu cech opuszczenia lokalu. Podkreślić wypada, że właściciele lokalu nie wpuścili J.H. na przeprowadzaną wizję lokalu, a jedynie do protokołu J.H.. zgłosił, że pozwala skarżącej zabrać wszystkie swoje rzeczy osobiste. W tym miejscu należy odnieść do regulacji zawartej w art. 6 ustawy, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie własnych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. W ocenie Sądu organ drugiej instancji wadliwie zinterpretował normę prawną zawartą w art. 15 ust. 2 ustawy w kontekście naprowadzonego stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem osądu. Rezygnacja przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie określonego oświadczenia woli, ale także w sposób dorozumiany – poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Stan faktyczny sprawy uwzględniony do orzekania przez organ II instancji nie potwierdza jednoznacznie zaistnienia trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą i dzieci dotychczasowego miejsca zamieszkania. Wręcz przeciwnie stan faktyczny sprawy pokazuje tymczasowość istniejącej sytuacji mieszkaniowej skarżącej, a w każdym razie nie potwierdza, że skarżąca urządziła w lokalach, które wynajmowała nowe miejsce stałego pobytu dla siebie i dzieci (por. wyrok NSA z 19.10. 2010r. sygn. akt II OSK 1577/09 LEX nr 746658). Na rozprawie przed Sądem w dniu 7 lutego 2012r. skarżąca podała, że Sąd Okręgowy w P. orzekł o rozwodzie z winy męża, ale wyrok jest jeszcze nieprawomocny, bowiem apelacja wniesiona przez jej męża nie została rozpoznana. Wyrok rozwodowy może mieć również wpływ na ocenę przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, a zważyć należy, że uczestnikami niniejszej sprawy są małoletnie dzieci, które znalazły się bez własnej winy w określonej sytuacji życiowej i wymagają pomocy psychologicznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia faktycznego dla przyjętego rozstrzygnięcia o wymeldowaniu skarżącej wraz z dziećmi z pobytu stałego, czym organ naruszył art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że fakt, iż osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana na pobyt stały nie zawsze oznacza jego opuszczenie w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, z którym ustawodawca łączy obowiązek wymeldowania. Opisane na podstawie akt administracyjnych elementy stanu faktycznego nie zostały uwzględnione przez organ II instancji, który wydał decyzję reformatoryjną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 o wymeldowaniu skarżącej wraz z małoletnimi dziećmi z lokalu przy ul. [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił i nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia, co jest wynikiem naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy, które Sąd wyżej opisał. Konsekwencją powyższych niedostatków postępowania w ocenie materiału dowodowego jest naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy, poprzez przyjęcie przez organ, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzją. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ w sposób niebudzący wątpliwości ustali stan faktyczny sprawy, kierując się w tym względzie uwagami Sąd zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a w zależności od wyników postępowania organ wyda stosowną decyzję. Sąd odstąpił od określenia środków dowodowych, pozostawiając ich dobór organowi.