II SA/Rz 935/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]. II SA/Rz 935/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z 21 czerwca 2011 r., nr [...] Burmistrz [...] odmówił T.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe matką M.N. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjęto przepisy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn.zm.; dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. Nr 98 z 2001 r., poz. 1071 z późn.zm.; dalej: "K.p.a.") oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 105 z 2005 r., poz. 881). Z uzasadnienia decyzji wynika, że obecny w domu wnioskodawczyni pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej potwierdził fakt sprawowania przez nią opieki nad matką, potwierdziła to też sama M.N., która mieszka wraz z mężem J. i synem P. Natomiast córka T. dojeżdża do niej codziennie i pomaga w takich czynnościach jak gotowanie, sprzątanie, ubieranie, podróże do lekarza. Z uwagi jednak na fakt pozostawania przez M.N. w związku małżeńskim z J.N. istniała negatywna przesłanka przyznania żądanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania T.G. decyzją z 26 lipca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium przedstawiło warunki oraz krąg osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, że wnioskodawczyni zalicza się do tego katalogu. Ciąży na niej bowiem obowiązek alimentacyjny względem rodziców. Organ uznał, że pozostawanie w związku małżeńskim nie mogło stanowić podstawy odmowy przyznania żądanego świadczenia tym bardziej, że J.N. sam wymaga opieki, a T.G. opiekuje się również nim. Jednak Kolegium wskazało na istnienie innej negatywnej przesłanki, a mianowicie wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego co świadczy w ocenie organu o tym, że nie pracowała poza gospodarstwem rolnym i jako rolnik nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Tym samym nie została spełniona zasadnicza przesłanka świadczenia w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w świetle art. 6 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Kolegium uznało ją za osobę prowadzącą działalność rolniczą). Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się T.G. zaskarżając decyzję Kolegium w całości i żądając jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że ubezpieczenie w KRUS jako domownik wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej ocenie definicja rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie obejmuje swym zakresem działalności rolniczej, a ustawodawca nie uzależnił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zaprzestania kontynuowania ubezpieczenia społecznego w systemie ubezpieczeń rolniczych. Podkreśliła, że jest jedynie ubezpieczona jako domownik z tytułu zamieszkiwania na terenie gospodarstwa rolnego rolnika oraz braku innego tytułu ubezpieczenia. Do skargi dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności J.N. na stałe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") uprawienia sądu administracyjnego sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, przez zastosowanie środków określonych w 145-149 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Skarga T.G. zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w stanie faktycznym, który ustalony został w sposób dający podstawę do orzekania. Głównymi faktami mającymi znaczenie dla skarżonego rozstrzygnięcia jest ustalenie, że skarżąca opłaca składkę emerytalno-rentową w KRUS oraz, że sprawuje opiekę nad matką M.N., która jest osobą mającą ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Matka pozostaje w związku małżeńskim, w którym jej mąż, ojciec skarżącej jest osobą wymagającą opieki. W tych okolicznościach Burmistrz [..] odmówił T.G. świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt pozostawania w związku małżeńskim. Organ wskazał w podstawie prawnej tę przesłankę odmowy, ale w treści uzasadnienia wywiódł zasadność odmowy z tej przyczyny. Z kolei SKO w [..] rozpoznając odwołanie uznało, że decyzja zasługuje na utrzymanie jako poprawna merytorycznie, ale z innym uzasadnieniem. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest poprawna ze względu na to, że wnioskodawczyni jest ubezpieczona w KRUS, a te podmioty nie mogą ubiegać się o ten rodzaj świadczenia, gdyż art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie daje podstaw do przyznania tego typu świadczenia. Decyzja SKO w [...] stała się przedmiotem skargi. Skarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które w ocenie Sądu ma istotny wpływ na sposób orzekania. Ten rodzaj naruszenia musi być przez Sąd uwzględniony, co skutkuje uchyleniem skarżonej decyzji. Sąd wskazuje, że podstawą faktyczną orzeczenia SKO w [...] jest przyjęcie, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS. Okoliczność ta jest przyjmowana na podstawie zaświadczenia KRUS dołączonego do akt sprawy organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu sam fakt opłacania składki w KRUS nie daje podstawy do przyjęcia, że podmiot opłacający składkę jest rolnikiem. Stanowisko Sądu w tym zakresie jest konsekwencją istniejącej regulacji prawnej, odnoszącej się do zakresu podmiotowego ubezpieczenia rolniczego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 50, z 2008 r., poz. 291 ze zm.) w art. 5 wskazuje, że ubezpieczeniu w KRUS podlega nie tylko rolnik, ale i małżonek, przy czym małżonek nie musi pracować w gospodarstwie rolnym, wystarczy że pracuje w gospodarstwie domowym. Z przepisów tej ustawy wynika, że ubezpieczeniu w KRUS podlega obok rolnika, także domownik, który nie jest rolnikiem ani osobą prowadzącą działalność rolniczą. Z kolei z treści art. 5 a ustawy wynika, że nawet prowadzenie gospodarczej działalności pozarolniczej nie musi wiązać się z rezygnacją z ubezpieczenia w KRUS. W kontekście tych unormowań przyjęcie, że rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą jest każdy ubezpieczony w KRUS jest wnioskiem nie mającym uzasadnienia. Wykazanie, że osoba prowadzi gospodarstwo rolne i nie może sprawować opieki wymaga przeprowadzenia dowodu co do tej okoliczności i jednoznacznego ustalenia takiego faktu. W postępowaniu kontrolowanym przez Sąd tej przesłanki orzekania nie wyjaśniono. Z tego powodu Sąd przyjmuje, że zaskarżona decyzja wydana została przedwcześnie, bez należytego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W ten sposób SKO w [...] naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd dopatruje się również naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Kolegium orzekało z powołaniem się na tę podstawę prawną. Zauważyć należy, że utrzymanie decyzji w mocy jest możliwe w stosunku do decyzji pierwszoinstancyjnej niewadliwej. W rozpoznawanej sprawie decyzja Burmistrza [...] wydana była z naruszeniem prawa, gdyż podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie istnienia związku małżeńskiego ojca skarżącej. Zatem uzasadnienie tej decyzji wskazywało na tę przesłankę odmowy. SKO w [...] przyjęło, że odmowa z tego powodu nie jest zgodna z prawem, ale decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy, przyjmując że istnieje inna podstawa odmowy z art. 17 u.ś.r. W ocenie Sądu takie orzeczenie jest wadliwe, gdyż organ odwoławczy nie ma możliwości nieuwzględniania naruszeń prawa ze względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy stwierdzając naruszenie prawa powinien decyzję uchylić, a dopatrując się podstaw do odmowy przyznania świadczenia mógł orzec o tej odmowie. Jednak w takiej sytuacji decyzja organu odwoławczego powinna mieć za podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponieważ Kolegium nie orzekało w ten sposób, to tym samym naruszyło treść wskazanego przepisu czyli art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie oraz treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustalą, czy skarżąca sprawuje opiekę, a przede wszystkim zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Na tej podstawie zastosują treść przepisów prawa materialnego, art. 17 ust. 1 u.ś.r. mając na uwadze treść art. 138 § 1 k.p.a. w związku z podstawą prawną odmowy wskazaną przez organ pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.