II GSK 1599/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Joanna Sieńczyło-Chlabicz Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 61/12 w sprawie ze skargi P. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 29 czerwca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 61/12, oddalił skargę P. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z [...] listopada 2011 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, z następującym uzasadnieniem. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U-G) za kwiecień 2011 r. Na powyższe postanowienie P. W. (dalej: skarżący, wnioskodawca) złożył zażalenie, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o refundację składek. Wyjaśnił, że powodem nieterminowego wysłania wniosku był jego zły stan zdrowia, którego zaostrzenie nastąpiło w okresie przypadającym na termin do złożenia stosownego wniosku. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący w przewidzianym prawem terminie nie złożył wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc kwiecień 2011 r. Organ stwierdził, że skarżący nie spełnił przesłanek z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), umożliwiających przywrócenie terminu. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący - mając świadomość przewlekłych problemów zdrowotnych i chcąc skorzystać z uprawnienia - mógł w czasie choroby upoważnić inną osobę do działania w jego imieniu. W ocenie organu, wnioskujący nie uprawdopodobnił zatem, że choroba stanowiła trwałą przeszkodę uniemożliwiającą złożenie wniosku w terminie. Ponadto organ wyjaśnił, że skarżący oprócz wskazania we wniosku o przywrócenie terminu na fakt choroby, powinien był wykazać, że choroba ta spowodowała niemożność zachowania terminu. Brak winy strony jako przesłanka zasadności złożonego wniosku, zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na powyższe postanowienie P. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., podnosząc, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku spowodowane było obiektywnymi czynnikami, które w ocenie organu nie znalazły uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę P. W. w uzasadnieniu podniósł, że - zgodnie z art. 58 k.p.a. - osoba wnosząca o przywrócenie terminu powinna uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Sąd wskazał, że uprawdopodobnienia wymaga zatem wykazanie okoliczności, za które strona nie ponosi odpowiedzialności, a które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie. Przy ocenie braku winy organ administracji publicznej powinien nadto przyjąć tzw. obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że złożenie wniosku o wypłatę refundacji składek za miesiąc kwiecień 2011 r. nastąpiło z uchybieniem terminu z przyczyn od niego niezależnych. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo wywiodły, że skarżący - mając świadomość przewlekłych problemów zdrowotnych i chcąc skorzystać z uprawnienia - mógł w czasie choroby upoważnić inną osobę do działania w jego imieniu. W zaskarżonym postanowieniu słusznie podniesiono, że z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2011 r. wynika, iż w okresie kilku miesięcy przed dniem wydania tego zaświadczenia nastąpiło zaostrzenie choroby. Nie wynika z tego natomiast, że w tym okresie skarżący był niezdolny do wykonywania czynności prawnych, jak również aby w okresie choroby nie mógł zlecić osobie trzeciej wysłania wniosku o refundacje w terminie. Sąd I instancji nie zakwestionował dolegliwości zdrowotnych skarżącego, stwierdził jednak, że o braku winy w niedochowaniu terminu można mówić wówczas, gdy skarżący wykaże, że jego choroba uniemożliwiła zachowanie terminu, przy dochowaniu najwyższej staranności. Zdaniem Sądu, takich okoliczności skarżący nie wykazał, tym bardziej, że świadomość o przewlekłym charakterze choroby powinna - w okresie przerwy w chorobie - skutkować ustanowieniem osoby trzeciej do dokonania czynności procesowej. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie wykazał, aby jego dolegliwości zdrowotne stanowiły trwałą przeszkodę uniemożliwiającą mu złożenie wniosku o wypłatę refundacji w ustawowym terminie czy to osobiście, czy też z pomocą osoby trzeciej. P. W. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm, oraz kosztów wynagrodzenia adwokackiego, które nie zostały uiszczone. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik tej sprawy, tj.: - art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy dokumentacja lekarska zgromadzona w tej sprawie uprawdopodobnia okoliczność, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne przez skarżącego nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że cierpi on na chorobę psychiczną, która uległa zaostrzeniu w okresie przypadającym na termin złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. Choroba, na którą cierpi skarżący, to zaburzenia afektywne dwubiegunowe, które cechuje występowanie epizodów manii, hipomanii oraz depresji. Prawdopodobne jest zatem, że w okresie występowania tych epizodów, skarżący nie jest w stanie świadomie i swobodnie podejmować czynności prawnych, w postaci np. ustanowienia pełnomocnika, czy sporządzania pism procesowych. W ocenie strony wnoszące skargę kasacyjną, nietrafna jest argumentacja organów oraz Sądu I instancji, że skarżący mógł upoważnić inną osobę do działania w jego imieniu lub zlecić jej wykonanie czynności prawnych. Sąd nie posiłkował się w tym zakresie żadną wiedzą specjalistyczną, lecz samodzielnie dokonał ustaleń, które wymagają posiadania wiadomości specjalnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu cofnięto na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw. Zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. – przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy dokumentacja lekarska zgromadzona w tej sprawie uprawdopodobnia okoliczność, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne przez skarżącego nastąpiło bez jego winy - oznacza, ze skarga kasacyjna zmierza do podważenia prawidłowości zastosowania tego przepisu w okolicznościach sprawy. Zarzut ten jest chybiony. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu Sąd I instancji wywiódł, że uprawdopodobnienia wymaga wykazania okoliczności, za które strona nie ponosi odpowiedzialności, a które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie. Przy czym - jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - przy ocenie braku winy organ administracji publicznej powinien przyjąć tzw. obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Takie rozumienie przytoczonej regulacji kwestionowane nie jest. Dodać należy dodatkowo, że skoro kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych - to przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; 10. wydanie; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2009, str. 270-271 i powołane tam orzecznictwo). Nie powinno też budzić wątpliwości, że treść przepisu jednoznacznie wskazuje, że ciężar uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na wnioskodawcy. Organ nie jest zatem bezwzględnie zobowiązany do podejmowania wszelkich działań zmierzających do wyjaśniania przyczyn uchybienia terminu. W tym stanie rzeczy Sądowi I instancji nie można skutecznie zarzucić, że z uchybieniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. wadliwie nie dostrzegł naruszenia tego przepisu. Zgodzić bowiem należy się ze stwierdzeniem, że sam fakt choroby (okoliczność niesporna) nie jest wystarczającym uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu. Jak już wyżej wskazano istotne jest czy okoliczność ta była - dla zachowania terminu - nie do przezwyciężenia i czy strona dołożyła wysiłku by przeszkoda ta nie doprowadziła do naruszenia terminu. Zdaniem NSA, trafnie w sprawie przyjęto, że tak rozumianego braku winy nie uprawdopodobniono. Przedłożone zaświadczenie lekarskie istotnie nie wskazuje jednoznacznie, że wnioskodawca nie był zdolny do dokonywania czynności prawnych ani też, że nie mógł zlecić dokonania tej czynności innej osobie. Należy nadto wskazać, że dla oceny czy wykazywana przez wnioskodawcę choroba stanowiła przeszkodę - której nie mógł on przy dołożeniu należytej staranności zapobiec - nie bez znaczenia jest termin, przywrócenia którego domagał się. Poza sporem rozpoznawany wniosek dotyczył przywrócenie terminu do złożenia wniosku o refundację składek na ubezpieczenie społeczne - za kwiecień 2011 r. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 8, poz. 42 ze zm.) osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do odpłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. Termin, przywrócenia którego domagała się strona, nie jest więc terminem, o obowiązku dochowania którego strona dowiedziała się tuż przed czy w czasie nawrotu choroby. Uznać należy więc, że wiedząc o chorobie, mając jej świadomość, zainteresowany, prowadzący działalność gospodarczą - należycie dbający o swoje interesy - winien ustanowić pełnomocnika do dokonywania czynności, konieczność dokonywania których jest z góry do przewidzenia. Podkreślenia wymaga bowiem, że ocena braku winy wymaga odniesienia do obiektywnego miernika należytej staranności. Przywracanie terminu z uwzględnieniem subiektywnego miernika staranności wprowadzałoby bowiem w stosunkach prawnych niepożądany element niepewności. Poza sporem celem przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swych praw. Instytucja przywrócenie terminu nie może być jednak nadużywana. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest więc nietrafny. Objęcia podstawami kasacyjnymi art. 3 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w żaden sposób nie uzasadniono. Tymczasem przedmiotem oceny NSA mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Jeśli zatem strona nie sformułowała zarzutów zgodnie z powołanymi przepisami, to działający na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może dokonać ich merytorycznej oceny. Wśród wymogów, które ustawodawca stawia przed autorem skargi kasacyjnej w art. 176 p.p.s.a., wymieniono obowiązek uzasadnienia stawianych zarzutów. Brak uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej powoduje, że niemożliwa staje się ich merytoryczna ocena (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1054/11). Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika skarżącej, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.