I OZ 175/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1266/11 o odmowie przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 listopada 2006 r., o sygn. akt II SA/Rz 419/06 w sprawie wprowadzenia do ewidencji gruntów i budynków obrębu W. zmiany własności działek postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1266/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany odmownie postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1266/11. O tym rozstrzygnięciu zaważył fakt, że skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za miesiąc grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r., a także zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W jego treści wniósł o uchylenie w całości postanowienia referendarza sądowego. Sąd I instancji rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż strona ubiegająca się o ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z ze zm.), dalej "p.p.s.a". powinna wykazać że nie posiada jakichkolwiek możliwości współuczestniczenia w kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty sądowe oraz wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Sąd stwierdził, iż skarżący wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania określonych dokumentów i oświadczeń, z tego obowiązku wywiązał się tylko częściowo, bowiem nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za miesiąc grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r., a także zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Także w sprzeciwie nie wyjaśnił przyczyn swego zaniechania. Sąd stwierdził, iż niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, a także przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uznał wniosek za nieuzasadniony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. S., wnosząc o jego uchylenie. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2012 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia, bowiem nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za miesiąc grudzień i 2011 r. i styczeń 2012 r., a także zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. A zatem, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.