II GSK 1257/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Zofia Przegalińska Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 306/10 w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Objętym skargą kasacyjnym wyrokiem z 29 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym, oddalił skargę. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujący stan sprawy: Dnia 15 lutego 2009 r. A.L. (zwany dalej skarżącym) został ukarany mandatem karnym kredytowym za popełnienie wykroczenia – wejście na przejście dla pieszych przy czerwonym świetle. Wnioskiem z 1 kwietnia 2009 r. skarżący zwrócił się do Wojewody P. o umorzenie grzywny w drodze mandatu karnego, powołując się na trudną sytuację materialną. Decyzją z [...] października 2009 r. Wojewoda odmówił umorzenia nałożonej grzywny, powołując się na prowadzone przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R. postępowanie egzekucyjne. Wskazując na art. 42 ust. 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), uznał, że na obecnym etapie postępowania nie można stwierdzić nieściągalności należności wynikającej z nałożonego mandatu. Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody P. i umorzył postępowanie I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że z informacji uzyskanych od organu egzekucyjnego wynika, że wyegzekwował on od skarżącego należność pieniężną w wysokości 100 zł. Wobec tego postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia grzywny nałożonej mandatem karnym stało się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na powyższą decyzję podniósł, że bezsporna jest w sprawie okoliczność, że postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne. Wobec tego odpadł przedmiot postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem skarżącego z 1 kwietnia 2009 r. Sąd I instancji powołując się na orzecznictwo i piśmiennictwo podzielił pogląd, iż o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można mówić, gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie precyzuje przyczyn umorzenia postępowania organu I instancji, jednakże organ odwoławczy w takim przypadku kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., a więc bezprzedmiotowością prowadzonego postępowania. A.L. zaskarżył w całości powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania i kosztów reprezentacji z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) z uwagi na fakt, iż postępowanie Sądu I instancji i w jego konsekwencji wydanie przedmiotowego wyroku nie doprowadziło do końcowego załatwienia sprawy, a odniosło wręcz przeciwny skutek i spowodowało, że przedmiotowa sprawa wróci do punktu wyjścia, 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w konsekwencji nieuwzględnienia naruszeń procedury administracyjnej, w szczególności polegających na naruszeniu: a) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż wyegzekwowanie mandatu karnego przed wydaniem decyzji przez organ II instancji, w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku ukaranego o umorzenie tego mandatu stanowi o bezprzedmiotowości postępowania o umorzenie tego mandatu i skutkuje uchyleniem decyzji organu I instancji i jednocześnie umorzeniem postępowania, w sytuacji gdy właściwe rozumienie ww. przepisu nie uzasadnia takiego twierdzenia oraz wskazuje na brak przesłanek do uznania bezprzedmiotowości postępowania w takiej sytuacji; b) art. 59 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), poprzez nieuwzględnienie wniosku w przedmiocie umorzenia należności, a nadto rozpatrzenie tego wniosku w formie decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy z wyżej wymienionego przepisu wynika konieczność jego rozstrzygnięcia w formie postanowienia. 3. art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż obowiązek zwięzłego przedstawienia przez Sąd stanu sprawy, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Treść zaskarżonego wyroku wskazuje, że ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny został przyjęty przez Sąd, natomiast przyjęcie stanu faktycznego, który organ ustalił bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, a więc niezgodnie z obowiązującą procedurą zawartą w k.p.a., stanowi naruszenie przez Sąd wskazanego przepisu, gdyż nie chodzi tutaj o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna zawiera w zasadzie wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Przy tego rodzaju zarzutach należy wskazać nie tylko konkretne przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, ale także uzasadnić na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania stanowić może usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy zostanie przedstawione na czym polega uchybienie wraz uzasadnieniem, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sprawy jest związana z udzieleniem odpowiedzi na pytanie czy znajdowało oparcie w obowiązujących przepisach prawa rozstrzygnięcie organu odwoławczego o uchyleniu decyzji I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego i umorzenie postępowania z tej tylko przyczyny, że należność została wyegzekwowana a tym samym wierzyciel zaspokojony. Odpowiedź na to pytanie jest przecząca. Sąd I instancji powołując się na orzecznictwo i piśmiennictwo wyraził pogląd, iż o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można mówić, gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Jest to pogląd słuszny, tyle tylko, że w rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie zachodzi. To, że w toku postępowania w sprawie umorzenia należności doszło do jej przymusowego wyegzekwowania nie oznacza, jak przyjął Sąd I instancji, że odpadł przedmiot postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem skarżącego z 1 kwietnia 2009 r. Wskazać należy, co zresztą trafnie zauważył Sąd I instancji, że art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przewidując możliwość uchylenia przez organ odwoławczy decyzji I instancji i umorzenia pierwszoinstancyjnego postępowania nie określa samodzielnie przyczyn umorzenia postępowania organu I instancji. W takiej sytuacji organ odwoławczy winien kierować się przesłankami określonymi w art. 105 k.p.a. W świetle przesłanek umorzenia określonych w art. 105 § 1 i 2 k.p.a. postępowanie może być umorzone, jeżeli wystąpi o to strona, na żądanie której postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony, oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym (§ 2) albo wówczas, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (§ 1). W rozpoznawanej sprawie strona nie występowała o umorzenie postępowania pierwszej instancji a wręcz przeciwnie zabiegała o merytoryczne rozpatrzenie sprawy, co oznacza, że § 2 art. 105 k.p.a. nie wchodzi w grę i tylko bezprzedmiotowość postępowania mogłaby uzasadniać jego umorzenie. Jak wspomniano wyżej o bezprzedmiotowości postępowania w rozpoznawanej sprawie mówić nie można, gdyż istnieje przedmiot postępowania w postaci wniosku strony o umorzenie nałożonej grzywny w drodze mandatu karnego i podmiot(skarżący), który domaga się merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności. Przymusowe wyegzekwowanie należności nie stanowi przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 p.p.s.a., natomiast okoliczność ta powinna podlegać ocenie w postępowaniu o umorzenie należności. Żądanie umorzenia należności winno być ocenione w postępowaniu administracyjnym, które powinno udzielić odpowiedzi na pytanie czy jest ono zasadne czy bezzasadne w świetle przesłanek prawa materialnego. Wskazać należy, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy bezprzedmiotowością żądania a jego bezzasadnością. W świetle tego, co powiedziano wyżej zarzut procesowy objęty pkt 2 lit. a skargi kasacyjnej stanowi usprawiedliwioną podstawę tej skargi uzasadniającą jej uwzględnienie stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a. Pozostałe zarzuty uprawnione nie są. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 59 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż sprawa nie dotyczy postępowania egzekucyjnego, a zatem przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. O naruszeniu tego przepisu możnaby mówić gdyby w sprawie istniały akty lub czynności, których wzruszenie byłoby wymagane dla końcowego załatwienia prawy, niezależnie od granic zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten zawiera unormowanie stanowiące o tym z jakich niezbędnych elementów winno składać się uzasadnienie wyroku sądu stanowiąc, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymaganiom tym odpowiada. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w uchwale składu 7 sędziów NSA sygn. akt. II FPS 8/09, stosownie do którego przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.) jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju uchybień brak. Kasator przy pomocy zarzutu naruszenia omawianego przepisu próbuje kwestionować( zresztą w sposób gołosłowny) prawidłowość przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, lecz omawiany przepis do takich celów nie jest przydatny. Ustalenia stanu faktycznego można kwestionować przy pomocy zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami procedury administracyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę należało na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Właściwym do podjęcia rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu adwokata za zastępstwo procesowe na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym jest w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. - stosownie do art. 258 p.p.s.a.