II GZ 118/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 125/12 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił "B." Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że "B." Spółka z o.o. w B. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów nowej ustawy hazardowej zmalały znacznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Przyczyniła się do tego również znaczna podwyżka podatku od gier, tj. ze 180 euro na 2.000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę. To spowodowało, że większość wpływających środków przeznaczana jest na uiszczanie zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto, Spółka eksploatuje około 75 % mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Spółka wskazała też, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych za ostatni rok wynosi 2.205,954,23 zł. Według ostatniego bilansu Spółka poniosła stratę w wysokości 639.407,45 zł. Na rachunku bankowym posiada środki w wysokości 84.064, 77 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, w tym: 80.000 zł tytułem podatku od gier, około 10.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 60.000 zł tytułem pozostałych wydatków (tj. daniny publicznoprawne, wynagrodzenia, koszty bieżącej działalności). Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia zobowiązana jest Spółka w najbliższym czasie to około 150.000 zł, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. We wniosku stwierdzono również, że środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uzasadniając odmowę przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Jako decydującą okoliczność w sprawie WSA wskazał fakt, że na rachunkach bankowych Spółki znajdują się środki pieniężne w wysokości ponad 84.000 zł. Argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, również według Sądu nie mogły uzasadniać zwolnienia. Konieczność zapłaty podatków nie powinna bowiem powodować zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż te ostatnie również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Według WSA, mimo wykazywania straty, Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, co uprawnia do wniosku o jej płynności finansowej oraz o tym, że wskazana strata nie jest okolicznością rozstrzygającą o sytuacji finansowej skarżącej. Powstanie straty nie oznacza jeszcze bowiem utraty płynności finansowej. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "B." Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem posiada inne zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, których niewykonanie może prowadzić do zaprzestania działalności, a w efekcie – do upadłości skarżącej. Mimo "równości" wszystkich zobowiązań, priorytetem spółki muszą pozostać należności z tytułu urządzanych gier, w tym m.in. należności podatkowe i zobowiązania z tytułu czynszu najmu lokali zajmowanych na potrzeby prowadzonej działalności. Skarżąca nie zgodziła się również z poglądem Sądu pierwszej instancji, że w sytuacji braku środków zasadne jest odwołanie się do dofinansowania spółki przez wspólników. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na koncie bankowym. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 639.407,45 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Nie można też przyjąć za przekonujące twierdzenia skarżącej, jakoby ze względu na ogólną sytuację w branży, w której działa oraz uszczuplenie źródeł jej dochodu dochodziło do pogorszenia jej sytuacji finansowej. Jak Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu, w oświadczeniu zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 sierpnia 2011 r. (w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 782/11), Spółka zadeklarowała, że na rachunku bankowym miała środki w wysokości 76.434,54 zł. Tymczasem w oświadczeniu złożonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stwierdziła, że na dzień 3 stycznia 2012 r. na jej rachunku znajduje się kwota 84.064,77 zł. Większa suma środków na koncie Spółki w przeciągu kilku miesięcy (bez względu na cel jej planowanego przeznaczenia) może poddawać w wątpliwość zasadność argumentów o pogarszającej się sytuacji majątkowej skarżącej oraz znaczącym ograniczaniu zakresu jej działalności. Ponadto, kwota zgromadzona na rachunku bankowym bezspornie pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Koszty związane z najmem lokali, w których skarżąca prowadzi działalność gospodarczą nie mogą być natomiast traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Ustosunkowując się do zarzutów jakoby WSA powołał możliwość dofinansowania skarżącej przez jej właścicieli, należy uznać je za niezrozumiałe, gdyż takich twierdzeń Sąd I instancji nie sformułował. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.