I FZ 386/13

` Dnia 29 października 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. z.d. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 574/11 odmawiające przyznania M.G. z.d. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.G. z.d. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecie 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 574/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu wniosku M.G. z.d. S. (dalej: "skarżąca") odmówił jej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 lipca 2011 r. w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. 2.1. W zaskarżonym postanowieniu sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sąd oddalił skargę skarżącej. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r. sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. 2.2. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z opłatą od skargi kasacyjnej. 2.3. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Natomiast we wniosku na urzędowym formularzu skarżąca wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwoma synami. Oświadczyła, że posiada nieruchomość rolną o pow. 5 ha. 2.4. Zarządzeniem z dnia 24 lipca 2013r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia oświadczenia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), przez przedłożenie, w terminie 7 dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącą kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy w tym rachunków obsługujących spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, oświadczenia o rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz osób prowadzących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, nadto złożenie oświadczenia, czy na małoletnie dzieci skarżąca otrzymuje jakiekolwiek środki pieniężne ze wskazaniem z jakiego tytułu oraz określeniem ich wysokość, oświadczenia w kwestii wszystkich posiadanych nieruchomości i ruchomości powyżej 3.000 zł w okresie od 26 lutego 2013 r. do 23 lipca 2013 r., odpisów deklaracji VAT -7 za ostatnie sześć miesięcy, kopii ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt, zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych stronie, przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącej trudną sytuację materialną i życiową. 2.5. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 6 sierpnia 2013 r. złożyła oświadczenie, iż w okresie od 25 lutego 2013 r. do 23 lipca 2013 r. posiada ruchomości w postaci ciągnika rolniczego, kombajana zbożowego nadto nieruchomości w postaci zabudowanej działki o powierzchni 28 arów wraz z zabudowaniami oraz gruntu rolnego o powierzchni 5,694 ha. Wyjaśniła, że ponosi wydatki w postaci: podatek rolny – 270 zł (kwartalnie), opłata za energię elektryczną 1055,10 zł (kwartalnie), opłata za wodę 341,54 zł kwartalnie, opłata za gaz 50 zł miesięcznie, opłata za telefon – 105 zł, koszty zakupu żywności, środków higienicznych, ubrań -1500 zł miesięcznie, wydatki na paliwo - 6.000 zł rocznie, zakup opału 5.000 zł rocznie, zakup koncentratów do pasz 680 zł miesięcznie, KRUS 35 zł kwartalnie. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody wyłącznie z gospodarstwa rolnego tj. uzyskiwanych dopłat i sprzedaży zwierząt. Dodatkowo skarżąca przedłożyła dokumenty dotyczące zmiany statusu stada, decyzje podatkowe i faktury. 3.1. Sąd I instancji uznał, że biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. W szczególności nie przedstawiła ona danych co do wysokości uzyskiwanych dochodów, wskazała jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. z dopłat oraz ze sprzedaży zwierząt. Zdaniem sądu na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawczyni, nie sposób było ustalić wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, co stanowiło punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania rzetelnych oświadczeń. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca uniemożliwiła ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, sąd uznał, że lakoniczne oświadczenia oraz tylko częściowe przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, rodzi wątpliwości, co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Ze względu na zdawkowe oświadczenia i wybiórcze przedstawienie dokumentów, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie jej prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez nią, ale i w ewentualnie węższym zakresie. Postawa wnioskodawczyni, która przedstawiła jedynie wygodne dla siebie informację o jej sytuacji finansowej, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości się ona kształtuje oraz, czy wnioskodawczyni rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Niezależnie od powyższego sąd I instancji stwierdził, że z przedstawionego zaświadczenia wystawionego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że w 2012 r. skarżąca otrzymała łącznie dopłaty w wysokości 65.693,49 zł. Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawczyni wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych to względów sąd I instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. 4. W zażaleniu strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w kierunku przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego względnie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postanowieniu temu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 ust. 1 P.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i bezzasadne przyjęcie, iż nie zachodzi prawem przewidziana sytuacja do przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją trudną sytuację materialną. Wskazując na pozbawione logiki twierdzenia sądu, iż nie wykazała i nawet nie uprawdopodobniła, iż jej sytuacja materialna jest ciężka i wymaga pomocy, gdyż z przedłożonych dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, iż wydatki przewyższają jej dochody. Niezrozumiałe w świetle powyższego są wywody, że powinna posiadać środki na opłacenie kosztów postępowania, gdyż w 2012 r. otrzymała dopłatę do ziemi w wysokości 65.693,49 zł. Sąd nie wziął jednak pod uwagę tego, iż z pozyskanych środków regulowała swoje zobowiązania, a także przeznaczała je na bieżącą egzystencję. Po drugie, przecież zostały ujawnione źródła dochodu, wykazując precyzyjnie wysokość jednego z nich. Skarżąca przedłożyła sądowi faktury dokumentujące wysokość ponoszonych wydatków i kosztów prowadzonego gospodarstwa. Sąd jednak nie odniósł się do tych informacji. W związku z powyższym uprawdopodobnione zostało przez skarżącą, iż nie stać ją na poniesienie tegoż kosztu. Niezależnie od powyższego sąd nie wziął z urzędu pod uwagę zasadności choćby częściowego zwolnienia skarżącej od kosztów postępowania w postaci zwolnienia od uiszczenia opłaty od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie strony skarżącej podlega oddaleniu. 6. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma treść art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż mają to być okoliczności istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. 7. W niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt I FZ 103/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 574/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym 8. Tymczasem argumentacja zawarta w zażaleniu strony sprowadza się do przedstawienia już znanej Sądowi odwoławczemu sytuacji finansowej skarżącej, w której strona nie wskazuje na żadne okoliczności, które miały wpływ na zmianę jej statusu materialnego, jak również nie wykazano w ocenie Sądu, że skarżąca znajduje / znalazła się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena ta wnika z orzecznictwa sądownictwa administracyjnego, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, a zatem należy stwierdzić, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający, że nastąpiła w jej sprawie zmiana okoliczności istnych dla rozpatrywanej kwestii, a tym samym nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 9. Zwrócić należy także uwagę, że strona była na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwana do uzupełnienia wniosku, gdyż okoliczności wskazane we wniosku okazały się nie wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Jednak mimo tego wezwania sądu I instancji strona zaniechała pełnego wyjaśnienie swojej sytuacji finansowej i wybiórczo przedstawiła sądowi dokumenty. Zatem sąd I instancji prawidłowo postanowił, biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy i stwierdził, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. W szczególności, co do wysokości uzyskiwanych dochodów wskazała jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. z dopłat oraz ze sprzedaży zwierząt, nie wskazując przy tym wysokości dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży zwierząt. Sąd I instancji wskazał, że z kopii ksiąg rejestracyjnych posiadanych przez wnioskodawczynię zwierząt wynika, iż w miesiącu grudniu 2012 r. dokonała ona sprzedaży 12 sztuk świń, natomiast w miesiącu styczniu 2013 r. 10 sztuk świń. W związku z powyższym uzyskała ona we wskazanych miesiącach dochód, którego wysokości nie podała. 10. Ponadto należy podkreślić, że sąd I instancji wskazał, że oświadczenia złożone w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w odpowiedzi na wezwanie sądu pozostają w sprzeczności z informacjami wynikającymi z akt podatkowych. Z protokołu przesłuchania skarżącej znajdującego się w aktach podatkowych wynika, że posiada ona 4 rachunki bankowe, związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Natomiast na wezwanie sądu wnioskodawczyni przedkłada jedynie wyciąg z jednego z nich, na którym przez ostatnie kilka miesięcy nie dokonywano transakcji i na którym stan konta wynosi "0". Z formularza PPF oraz z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż posiada ona 5,694 ha użytków rolnych, natomiast z akt podatkowych (protokołu przesłuchania k.157 akt) wynika, iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około 70 ha, z czego około 60 ha to grunty rolne, na których uprawia rzepak i zboża. Sąd zwraca również uwagę, że do wskazanych przez wnioskodawczynię gruntów rolnych o powierzchni 5,694 ha nie otrzymałaby ona dopłat w wysokości ponad 65.000 zł. Zatem należy uznać, iż skarżąca zaniżyła wielkość posiadanych gruntów. 11. W ocenie Sądu odwoławczego intencją wnioskodawczyni jest wybiórcze przedstawianie odpowiadających faktów oraz dokumentów, które miałyby jedynie potwierdzić jej ciężką sytuację materialną. Należy zatem podzielić ocenę sądu I instancji, że na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawczyni nie sposób było ustalić m. in. wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, co stanowi punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony i ewentualnie uznania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie przedłożyła także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem. Nie przedłożyła dokumentów, do których przedstawienia była wezwana, które potwierdziłyby ponoszone koszty utrzymania. 12. W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania rzetelnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca utrudniła dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić natomiast należy, że lakoniczne oświadczenia oraz tylko częściowe przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, rodzi wątpliwości, co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Ze względu na zdawkowe oświadczenia i wybiórcze przedstawienie dokumentów, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez nią, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Postawa wnioskodawczyni, która przedstawiły jedynie wygodne dla siebie informację o jej sytuacji finansowej, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości się ona kształtuje oraz, czy wnioskodawczyni rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawczyni wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. 13. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że powołana przez skarżącego w zażaleniu argumentacja i dołączone dokumenty nie wypełniają przesłanki z art. 165 P.p.s.a. dotyczącej zmiany okoliczności sprawy, a stanowią jedynie uzupełnienie dotychczas prezentowanej przez skarżącego jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. 14. W związku z powyższymi wywodami Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji.