III SA/Gd 393/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 10 grudnia 1998 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę J. R. na opisaną decyzję Prezydenta Miasta [...] oraz orzekł o zwrocie na jego rzecz kwoty 100 zł tytułem uiszczonego wpisu. Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 17 stycznia 2012 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że przebywa on obecnie w areszcie śledczym, prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wskazać należy, iż powyższy wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez J. R. w niniejszej sprawie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2011 r. odmówiono bowiem skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że zasadniczą przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy było niezastosowanie się przez skarżącego do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych, a w konsekwencji niewykazanie, że spełnia on ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wobec istniejących rozbieżności co do oświadczeń skarżącego w zakresie stanu rodzinnego oraz stanu majątkowego, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2012 r. (doręczonym w dniu 1 lutego 2012 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów i oświadczeń: pisemnej informacji od dyrektora aresztu śledczego, czy skarżący świadczy aktualnie lub świadczył pracę podczas osadzenia. Jeżeli tak, to jaki osiągnął z tego tytułu dochód i za jaki okres oraz podania wysokości aktualnego dochodu miesięcznego; czy posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, podania ich wysokości; podania kopii dokumentów potwierdzających aktualne źródło oraz miesięczną wysokość dochodów uzyskiwanych przez braci; kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury otrzymywanej przez matkę; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, matkę oraz braci, rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 10 lutego 2012 r., z treści którego wynika, że przebywając w areszcie śledczym, wnioskodawca od dnia 12 grudnia 2011 r. jest zatrudniony nieodpłatnie na podstawie art.123a § 2 kkw. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia skarżący nie nadesłał pozostałych dokumentów źródłowych, natomiast w piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2012 r. zakwestionował zasadność zarządzenia z dnia 24 stycznia 2012 r. Jego zdaniem przepisy o ochronie danych osobowych uniemożliwiają jego wykonanie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż na zarządzenie będące podstawą wezwania wnioskodawcy do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji wskazanych w art. 255 P.p.s.a. nie przysługuje zażalenie. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W świetle wskazanego przepisu sąd (referendarz) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc co do zasady okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie ulega wątpliwości, że powinna być to w związku z powyższym informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Oczywiste również jest - zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, którego skarżący zdaje się nie dostrzegać – że sąd (referendarz) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. W niniejszej sprawie, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącego do złożenia stosownych dokumentów. Podjęcie tych czynności było uzasadnione zważywszy na nieprecyzyjne dane chociażby odnośnie stanu rodzinnego oraz dochodów osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (akta sądowe, k. 49-50, 90-91). Z ww. zobowiązania skarżący nie wywiązał w sposób pełny, w związku z czym nie było podstaw do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącego, iż przepisy o ochronie danych osobowych stanowią przeszkodę do żądania informacji o stanie rodzinnym majątkowym skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo. Dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy decydujące znaczenie mają przepisy P.p.s.a. Dodatkowo podkreślić należy, że § 4 wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 256 P.p.s.a. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245) zawiera otwarty katalog dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec niewykazania zmiany okoliczności sprawy, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.