VI SA/Wa 2095/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. E. L. (dalej: wnioskodawczyni, zainteresowana, strona) w dniu [...] sierpnia 2010 r. złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5b ustawy o radcach prawnych. Rada OIRP uchwałą z dnia [...] września 2010 r. nr [...] odmówiła wpisu wnioskodawczym na listę radców prawnych uznając, że kandydatka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z uwagi na brak odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym. Od powyższej uchwały pani E. L. złożyła odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. podnosząc argumenty i dowody, które w jej ocenie pozwalają na uznanie, że spełnia wymagania objęte ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r., Nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. do ponownego rozpatrzenia. Następnie, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. uchwałą z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr [...] ponownie odmówiła wpisu wnioskodawczym na listę radców prawnych, uzasadniając, że wnioskodawczyni nie legitymuje się trzyletnim okresem wykonywania czynności, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5b ustawy o radcach prawnych. Od tej uchwały, dnia [...] lutego 2011 r., wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W., które uchwałą z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając w pełni argumentację organu I instancji. W dniu [...] maja 2011 r. pani E. L. złożyła do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, w którym wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Radców Prawnych w K. i wpisanie jej na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. uchylił uchwałę Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2011 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. o odmowie wpisu Pani E. L. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. Jednocześnie zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości wpisał Panią E. L. na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, organy samorządu radców prawnych niesłusznie uznały, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek wpisu na listę radców prawnych, które wynikają z treści art. 24 i 25 ustawy o radcach prawnych. W szczególności Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. oraz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, że wnioskodawczyni nie wykonywała wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z treścią tego przepisu wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych, a także dołączonych w toku postępowania administracyjnego wynika, że pani E. L. w czerwcu 2003 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Ś., uzyskując tytuł magistra prawa. Natomiast na mocy uchwały z dnia [...] stycznia 2009 r. Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Ś. w K. wnioskodawczym uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych. W dniu [...] czerwca 2007 r. pani E. L. zaewidencjonowała własną działalność gospodarczą. Jej przedmiot został określony jako działalność rachunkowo-księgowa, prawnicza oraz doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. W dniu [...] marca 2007 r. wymieniona zawarła z Kancelarią doradztwa prawno-podatkowego [...] Sp.k. z siedzibą w K. umowę o stałą współpracę na okres 12 miesięcy, która następnie w dniu [...] czerwca 2008 r. została przedłużona na czas nieokreślony. Zgodnie z postanowieniami umowy pani E. L. zobowiązana była do świadczenia usług doradztwa podatkowego na rzecz wskazanej Kancelarii. W toku postępowania administracyjnego wnioskodawczym przedłożyła zaświadczenie wystawione praż radcę prawnego pana P. K. stwierdzające, iż w okresie zatrudnienia we wskazanej Kancelarii wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego. Z zaświadczenia tego wynika także, iż jako doradca podatkowy wymieniona współuczestniczyła w projektach realizowanych pod nadzorem radców prawnych tej Kancelarii. Wnioskodawczym załączyła zaświadczenie wydane dnia [...] lutego 2011 r. przez tego samego radcę prawnego stwierdzające, iż w okresie współpracy ze wskazaną Kancelarią wykonywała czynności wykraczające poza zakres doradztwa podatkowego, w tym m.in. przygotowywała projekty opinii dotyczące konsekwencji prawnych i podatkowych obciążenia kosztami wynajmu pracowników, jak również wymogów formalnych związanych z prowadzeniem działalności w zakresie wynajmu pracowników, informacje dotyczące kwestii, czy zmiana przepisów podatkowych może być uznana za nadzwyczajną zmianę stosunków, której nie można przewidzieć przy zawieraniu umowy, co uzasadnia ingerencję sądu w warunki tej umowy, informacje odnośnie konsekwencji pożyczki za udziały oraz konsekwencji prawnych dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Organ wskazał nadto, iż w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2010 r. w siedzibie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. wnioskodawczym podała, że w ramach świadczonej współpracy z Kancelarią doradztwa prawno-podatkowego [...] Sp.k. w K. wykonywała faktycznie czynności wykraczające poza zakres prawa podatkowego, w tym m.in. opracowywała i opiniowała sprawy z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego oraz prawa pracy. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości analiza całości materiału dowodowego doprowadziła do wniosku o niezasadności stanowiska organów samorządu zawodowego odmawiające wnioskodawczyni wpisu na listę radców prawnych z uwagi na brak odpowiedniej praktyki. W ocenie Ministra Sprawiedliwości dotychczasowy przebieg pracy i działalności pani E. L. świadczą o nabyciu przez nią praktyki zawodowej wystarczającej do uznania, iż daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zauważyć bowiem należy, iż od dnia [...] marca 2007 r., czyli przez okres ponad 4 lat, wymieniona współpracuje z Kancelarią doradztwa prawno-podatkowego [...] Sp.k. z siedzibą w K. Nadto z zaświadczenia wydanego przez pana P. K. wynika, że w ramach tej współpracy wnioskodawczyni pod nadzorem radcy prawnego przygotowywała projekty opinii i pism dotyczących różnych dziedzin prawa. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wykazana przez wymienioną sfera aktywności zawodowej pozwala na przyjęcie, że wypełnia ona wymogi określone treścią art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. Wskazany przepis jednoznacznie określa kryteria, według których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Osoby posiadające tytuł doktora nauk prawnych mogą zgodnie z wolą ustawodawcy uzyskać wpis na listę radców prawnych bez złożenia egzaminu w trybie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o radcach prawnych jedynie poprzez wykazanie posiadania praktyki zawodowej, o jakiej mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a i b cytowanej ustawy. W ocenie Ministra Sprawiedliwości biorąc pod uwagę dołączone do akt dokumenty stwierdzić trzeba, że wnioskodawczym spełnia wszystkie ustawowe przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa zasadnie uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr [...] o odmowie wpisu pani E. L. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. i wpisał wymienioną na listę radców prawnych tej Izby. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Prezydium zarzuciło decyzji Ministra Sprawiedliwości, że została wydana z naruszeniem prawa postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez wy wiedzenie z jego treści swojego uprawnienia do dokonania wpisu na listę radców prawnych, a także naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 25 ust. 1 pkt 5b poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że dla oceny doświadczenia zawodowego, które ma być wykazane wykonywaniem czynności, o których mowa w tym przepisie, bez znaczenia jest charakter i rodzaj wykonywanych czynności, a istotne znaczenie ma wyłącznie formalna ocena spełniania przesłanki określonej w tym przepisie. Ponadto w treści uzasadnienia skargi, Prezydium zakwestionowało kompetencję Ministra Sprawiedliwości do wydania rozstrzygnięcia reformatoryjnego, tj. do dokonania wpisu zainteresowanej na listę radców prawnych OIRP w K. Powołało się przy tym na wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2011 r. (sygn. akt VISA/Wa 2117/10), wskazując na naruszenie przez Ministra Sprawiedliwości przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na wywiedzeniu z tego przepisu materialnego uprawnienia do wpisu na listę podczas, gdy brak jest pozytywnego przepisu prawa materialnego przyznającego mu taką kompetencję. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 255 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych, organ podniósł, iż błędna wykładnia tego przepisu przez organ spowodowała jego naruszenie polegające na uznaniu, że wykonywanie czynności z zakresu doradztwa podatkowego może zostać uznane za wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, o czym mowa w ww. przepisie. Skarżący zaznaczył, iż w myśl art. 24 ust. 2a pkt 5 okoliczność powyższa winna być stwierdzona przy pomocy stosownego zaświadczenia. Wskazując na powyższe argumenty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2011 r.. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na stwierdzenie przez Sąd istotnego naruszenia procedury administracyjnej - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 2a ustawy o radcach, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie. Przepisy art. 31 ust. 2a oraz 2b ustawy o radcach stanowią, iż od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych odmawiającej wpisu na listę radców prawnych służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, natomiast od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych służy skarga do sądu administracyjnego. Sformułowanie "służy odwołanie" zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego jednoznacznie wskazuje, że Minister Sprawiedliwości jest organem odwoławczym, a do wniesienia odwołania i rozpatrzenia go przez Ministra mają zastosowanie przepisy k.p.a. (rozdział 10 "odwołanie"). Brak jest jakichkolwiek powodów ażeby w tym sformułowaniu doszukiwać się treści, iż przepisy k.p.a. stosuje się wyłącznie do wniesienia odwołania, a nie do jego rozpatrzenia przez Ministra. Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości w razie wniesienia odwołania rozpatruje sprawę tak, jak każdy organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym. Istota postępowania odwoławczego polega na tym, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę i wydaje rozstrzygnięcie, przy czym rodzaj rozstrzygnięcia określa art. 138 k.p.a. (vide: Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2011 r. sygn. akt: II GSK 240/11, na gruncie ustawy prawo o adwokaturze, znajdujący jednak zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na zbieżność analizowanej materii prawnej). W myśl art. 138 § 1 k.p.a. "Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze". Katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego jest zamknięty. Oznacza to, iż wydanie rozstrzygnięcia odmiennego, aniżeli w nim wymienione, jest niedopuszczalne. W niniejszej sprawie zapadła decyzja Ministra Sprawiedliwości uchylająca jedynie uchwałę Prezydium Krajowej Radców Prawnych w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...]. W obrocie prawnym pozostała zatem uchwała Rady OIRP w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] o odmowie wpisu Pani E. L. na listę radców prawnych. Należy zauważyć iż - jak wynika z treści części końcowej uzasadnienia decyzji zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości - intencją organu było uchylenie obydwu wydanych w sprawie uchwał. Istnieje więc sprzeczność pomiędzy sentencją a uzasadnieniem decyzji. W ocenie Sądu jednak wadliwość sentencji powoduje konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie od decyzji w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów może wydać orzeczenie reformatoryjne, t.j. orzec o wpisie kandydata na listę radców prawnych jedynie w przypadku uchylenia obydwu decyzji organów korporacyjnych. Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł w myśl art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., zaś o kosztach - na podstawie art. 200 p.p.s.a.