II OSK 2291/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 83/12 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r., III SA/Gd 83/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (zwany dalej "WSA") po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. B. na postanowienie Wojewody Pomorskiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddalił ww. skargę i zasądził od Skarbu Państwa - WSA na rzecz adwokata L. L. 295,20 zł zawierające należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2011 r., znak [...] Prezydent Miasta Gdańska (zwany dalej "Prezydentem") orzekł o wymeldowaniu I. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego w G. przy Al. [...], a przedmiotowa decyzja została doręcza stronie w dniu 19 października 2011 r. zaś odbiór decyzji ww. stwierdziła własnoręcznym podpisem. Odwołanie od tej decyzji zostało wniesione przez pełnomocników strony - E. M. i G. B. w dniu 5 listopada 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). W uzasadnieniu odwołania odniesiono się do złego stanu zdrowia strony i kwestii eksmisji z przedmiotowego lokalu. Wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wojewoda, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...], działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (ówcześnie obowiązujący tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami - zwanej dalej "kpa") w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zmianami - zwanej dalej "uel") stwierdził wniesienie ww. odwołania z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Wojewoda, wskazując na doręczenie decyzji w dniu 19 października 2011 r., podniósł, iż odwołanie zostało przez pełnomocników strony wniesione w dniu 5 listopada 2011 r., a więc już po upływie ustawowego 14-dniowego terminu (upływającego 2 listopada 2011 r.). Jednocześnie organ podał, iż we wniesionym odwołaniu strona została prawidłowo pouczona o terminie na wniesienie odwołania. Co nadto istotne, wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W takiej sytuacji należało zatem stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W skardze do WSA działające w imieniu I. B. E. M. i G. B. wskazały, że powodem wniesienia odwołania po terminie był fakt, iż I. B. zbyt późno dostarczyła im stosowną korespondencję. Nadto strona nie została poinformowana przez organ o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę wojewoda wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2012 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 58 § 2 kpa poprzez uznanie, że wniesione odwołanie nie zawierało wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Nadto pełnomocnik podniósł zarzuty naruszenia art. 7 i art. 12 w związku z art. 77 § 1 kpa poprzez niewyjaśnienie przez Wojewodę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że w odwołaniu wskazano na zły stan zdrowia strony oraz fakt, iż I. B. wymaga pomocy w prowadzeniu swoich spraw. W ocenie pełnomocnika były to okoliczności uprawdopodabniające przekroczenie terminu bez winy strony postępowania. Organ zobligowany był zatem do uznania wskazanych przyczyn opóźnionego wniesienia odwołania za wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Rozstrzygając zasadność ww. skargi WSA wskazał, że wydane przez Wojewodę postanowienie jest prawidłowe. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie można podzielić poglądu zaprezentowanego w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 11 maja 2012 r. (stanowiącego uzupełnienie skargi), zgodnie z którym organ zobligowany był do uznania wskazanych w odwołaniu przyczyn opóźnionego wniesienia odwołania za wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Organ nie mógł również wezwać strony do uzupełnienia braków odwołania w postaci wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia w oparciu o regulację zawartą w art. 64 § 2 kpa. Nadto, odpowiadając na kolejny zarzut skargi, Sąd stwierdził, że organ wydający decyzję nie ma obowiązku informowania stron o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wnosząc skargę kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik I. B., zaskarżył w części, tj. w pkt. 1. ww. wyrok WSA i zażądał jego uchylenia w części, to jest w pkt. 1. i przekazania sprawy w tym zakresie WSA do ponownego rozpatrzenia oraz przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, a ewentualnie, w razie uznania, iż nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt. 1. oraz uchylenie postanowienia Wojewody o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a także przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Pełnomocnik złożył także oświadczenie, że opłaty za pomoc prawną z urzędu nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 c\ ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "ppsa") w związku z art. 64 § 2 kpa polegające na nieuchyleniu decyzji, pomimo że Wojewoda nie wezwał skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji; 2) art. 145 § 1 pkt 1 c\ ppsa w związku z art. 9 kpa polegające na przyjęciu, że organ administracji publicznej w okolicznościach niniejszej sprawy nie miał obowiązku pouczyć skarżącej o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji; 3) art. 141 § 4 ppsa polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku; 4) prawa materialnego w postaci art. 58 § 1 i § 2 kpa, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że z treści odwołania od decyzji nie można wyinterpretować prośby o przywrócenie terminu do złożenia owego odwołania. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w piśmie zawierającym odwołanie od decyzji Prezydenta zawarła elementy prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, choć nie wyraziła takiej prośby wprost, a w konsekwencji, wbrew wnioskowi WSA, uznać należało, że prośba o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie musi być wyrażona wprost, a wystarczy, aby z kontekstu pisma wynikała chęć odwrócenia skutków uchybienia terminu oraz próba usprawiedliwienia przyczyn niewniesienia odwołania w terminie. Autor skargi kasacyjnej wskazał także, iż na stronie 4. uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA stwierdził, że Wojewoda nie mógł na podstawie art. 64 § 2 kpa wezwać skarżącej do uzupełnienia braków formalnych pisma, gdyż brak wniosku o przywrócenie terminu nie jest brakiem formalnym odwołania od decyzji. Zdaniem strony skarżącej rozumowanie powyższe zawiera błąd polegający na utożsamieniu odwołania od decyzji oraz prośby o przywrócenie terminu. Autor skargi kasacyjnej wykazywał także, iż w jego opinii wola I. B. co do przywrócenia terminu została wyrażona w sposób dostateczny. Pełnomocnik skarżącej nie zgodził sie także z twierdzeniem WSA, iż zaskarżone postanowienie nie było nieprawidłowe, pomimo że decyzja organu pierwszej instancji o wymeldowaniu nie zawierała pouczenia o możliwości przywrócenia terminu do złożenia odwołania od tej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjne nie jest zasadna. Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 pkt 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej "NSA") rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych stosownie do przepisów ustawy. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ppsa). Rozpatrując skargę kasacyjną w tym zakresie należy stwierdzić, że zarzuty w niej zawarte nie są zasadne. Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów. W szczególności WSA nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 c\ ppsa w związku z art. 64 § 2 kpa w sposób polegający na nieuchyleniu decyzji, pomimo że Wojewoda nie wezwał skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, bowiem - wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - nie ulega najmniejszej wątpliwości, że brak wyartykułowania prośby o przywrócenie terminu nie stanowi błędu formalnego podania, ale statuuje istnienie podania o przywrócenie terminu jako takiego. WSA nie miał więc żadnych podstaw, by uznać brak wezwania skarżącej przez Wojewodę do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu za naruszenie prawa, skoro w ogóle w postępowaniu nie złożono wniosku o przywrócenie terminu. WSA nie naruszył także art. 145 § 1 pkt 1 c\ ppsa w związku z art. 9 kpa w sposób polegający na przyjęciu, że organ administracji publicznej w okolicznościach niniejszej sprawy nie miał obowiązku pouczyć skarżącej o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Należy podkreślić, że z żadnego przepisu prawa nie wynika obowiązek organu informowania strony o możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. NSA w orzekającym składzie w pełni zgadza się więc z twierdzeniami NSA zawartym w wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r. (I OSK 284/07, LEX nr 417737) i uznaje je za własne. Tym samym bezzasadne jest stanowisko, iż w sytuacji uchybienia terminu do wniesienia odwołania na organie administracji prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek informowania strony o możliwości złożenia, uregulowanego w art. 58 kpa, wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zaniechanie tego obowiązku uniemożliwia wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu. W kpa brak bowiem przepisu, który nakładałby na organ administracji obowiązek informowania stron o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Obowiązku pouczenia o trybie składania wniosku o przywrócenie terminu nie można uznać za niezbędny, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w art. 9 kpa. Określony w art. 9 kpa obowiązek doznaje uszczegółowienia w przepisach zobowiązujących organ do informowania z urzędu strony o środkach zaskarżenia rozstrzygnięć wydawanych w toku postępowania. W zakresie pozostałych środków prawnych przysługujących stronie można uznać istnienie obowiązku informowania o tych środkach ale na wniosek strony, gdyż w przeciwnym razie organ obowiązany byłby świadczyć w toku postępowania na rzecz strony nieograniczoną pomoc prawną. Bezzasadne jest twierdzenie, iż norma prawna zawarta w art. 9 kpa wyłącza całkowicie zasadę "ignorantia iuris nocet", co oznacza, że nieznajomość przepisów prawa nie uzasadnia stanowiska, iż w przypadku wniesienia odwołania z uchybieniem terminu, wydanie przez organ postanowienia o stwierdzeniu uchybieniu tego terminu, powinno nastąpić dopiero po uprzednim pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o przywróceniu terminu i negatywnym rozstrzygnięciu tej kwestii. WSA nie naruszył także art. 141 § 4 ppsa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Z treści art. 141 § 4 ppsa wynika, iż uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji powinno zatem zawierać ocenę stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji, przy czym niezbędne jest wskazanie, które ustalenia zostały przyjęte przez Sąd, a które nie zostały przyjęte. Przekładając powyższe na okoliczności rozpatrywanej sprawy, zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji w sposób wystarczający wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż zawarte w skardze zarzuty nie mieszczą się w hipotezie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ppsa, a w konsekwencji prawidłowo wyjaśnił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy wszelkie zarzuty skarżącego były nieuzasadnione. NSA porównując treść skargi z rozważaniami WSA zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uznał, że - wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - Sąd pierwszej instancji systematycznie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i dostatecznie wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. To, że strona skarżąca kwestionuje zasadność twierdzeń WSA nie wpływa na fakt ich prawidłowego dokonania przez WSA. Wreszcie WSA nie naruszył także art. 58 § 1 i § 2 kpa poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że z treści odwołania od decyzji nie można wyinterpretować prośby o przywrócenie terminu do złożenia owego odwołania. Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że "nie można podzielić poglądu zaprezentowanego w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 11 maja 2012 r. (stanowiącego uzupełnienie skargi), zgodnie z którym organ zobligowany był do uznania wskazanych w odwołaniu przyczyn opóźnionego wniesienia odwołania za wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Nawet gdyby przyjąć, że celem strony było przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wniosek taki, w przypadku gdy nie złożono go w oddzielnym piśmie, powinien wynikać wprost z treści odwołania, a nie być ustalany przez organ w sposób niejako pośredni, w tym w procesie domysłów, względnie wątpliwej interpretacji celu wynikającego z oświadczenia zawartego we wniosku.". NSA wskazuje więc, że postanowienie o przywróceniu terminu nie może być wydane z urzędu. (por.: wyrok NSA z dnia 4 stycznia 1999 r., IV SA 2247/96, LEX nr 48177), a w okolicznościach rozpatrywanej sprawy tylko tak mogłoby być wydane, bowiem wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, z treści odwołania od decyzji nie można było w żaden sposób wyinterpretować prośby o przywrócenie terminu do złożenia owego odwołania. Mając powyższe na uwadze NSA wskazuje więc, że pomimo argumentacji strony skarżącej należy zdecydowanie podkreślić, iż w kontrolowanym przez WSA postępowaniu nie został wniesiony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołanie, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa uznając działanie wojewody za poprawne. NSA rozumie oczywiście intencje pełnomocnika skarżącej, a poza tym sam stoi na stanowisku, że co do zasady, w razie wątpliwości, kwestie procesowe nie powinny stać na przeszkodzie merytorycznego rozpatrzenia skargi przez Sąd, ale w rozpatrywanej sprawie tych wątpliwości po prostu nie było i WSA słusznie uznał, że strona nie wnioskowała o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z przedstawionych wyżej względów, NSA na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.