IV SA/Gl 459/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. r. Nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B., na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. D. U. 2009, Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania M.D. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup wyżywienia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż strona nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że strona nadal nie złożyła wniosku o rentę inwalidzką w ZUS oraz nie wystąpiła do Okręgowego Funduszu do Spraw Rent i Emerytur w N. do czego wcześniej była zobowiązana. Organ podkreślił, że korzystanie ze świadczeń rentowych, do których strona jest uprawniona, poprawiłoby jej warunki życiowe i w konsekwencji doprowadziłoby do usamodzielnienia się, co stanowi główny cel pomocy społecznej. Od powyższej decyzji M.D. wniósł odwołanie, w którym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu podniósł, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Brak bowiem upoważnienia Prezydenta Miasta B. do wydawania przez Zastępcę Dyrektora MOPR decyzji, niewłaściwie zastosowano art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie błędnego wniosku, że odwołujący się, który jest niezdolny do samodzielnej pracy i egzystencji, jako osoba niesprawna w stopniu znacznym, nie wykorzystuje własnych możliwości i zasobów. Podkreślił, ze wbrew twierdzeniom organu nie był zobowiązany do złożenia wniosków o rentę w ZUS oraz wystąpienia do Okręgowego Funduszu do Spraw Rent i Emerytur w N. Ponadto, jak już wyjaśniał, nie posiada wymaganego stażu pracy, który uprawnia do renty oraz, że transfer renty z S. nie jest możliwy, bo nie istnieje ratyfikowana umowa międzynarodowa o ubezpieczeniu społecznym pomiędzy Polską a S. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 31 listopada 2010 r. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że M.D. mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, z tytułu orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 stycznia 2014 r. Strona korzysta z pomocy PCK w formie żywności oraz bezpłatnych posiłków wydawanych w jadłodajniach. Nadto jest uprawniona do świadczenia rentowego w Republice S., które było jej wypłacane przez RFPIOZ filia w N. do dnia 31 sierpnia 2008 r. w wysokości 120 euro. Dalsza wypłata została tymczasowo zawieszona z uwagi na niepodejmowanie renty z rachunku bankowego. Pomimo otrzymania w dniu 19 marca 2010 r. informacji od pracownika socjalnego o tym, jakie dokumenty należy złożyć, aby ubiegać się o wypłatę renty w Polsce strona nie złożyła odpowiedniego wniosku. Nie wystąpiła również o przyznanie renty inwalidzkiej z ZUS. Jednocześnie organ wskazał, że z analizy budżetu strony wynika, że ponosi ona koszty z tytułu opłaty czynszowej w wysokości 42 zł, a jej zaległość w zapłacie za energię wynosi 83,92 zł. Oceniając ogół okoliczności Kolegium zważyło, iż stosownie do art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej może być przyznany zasiłek celowy na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Jednocześnie po myśli art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W konsekwencji, zdaniem Kolegium, strona spełnia wymogi formalne kwalifikujące ją do otrzymania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód strony wynosił 153 zł, nie przekracza więc ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium podkreśliło jednak, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać pomimo wystąpienia przesłanek z art. 39 ust. 1 cyt. ustawy. Organ rozpatrując wniosek powinien brać pod uwagę cele pomocy społecznej , możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy, sytuację osoby ubiegającej się o pomoc i jej zaangażowanie w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem zaspokajanie wszystkich potrzeb każdego obywatela, nie jest też instytucją charytatywną. Zdaniem Kolegium, zaskarżona decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem strona nie wykorzystuje w pełni swoich uprawnień, zasobów i możliwości, odmawiając przyjęcia renty [...], jak również nie składając wniosków o przyznanie renty inwalidzkiej z ZUS, pomimo, ze o czynnościach jakie należy wykonać aby ubiegać się o świadczenia rentowe był wielokrotnie informowany. M.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyżsi decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej pomimo, iż narusza ona prawo, naruszenie art. 107 § 3 oraz art. 136 k.p.a. poprzez powtórzenie wywodów organu I instancji oraz nie ustosunkowanie się do zawartych w odwołaniu zarzutów, nie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego celem potwierdzenia bądź zaprzeczenia , że zasiłek celowy skarżącemu przysługuje, naruszenie art. 2 ust. 1 o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy nie może on służyć jako podstawa prawna odmowy przyznania jakiegokolwiek świadczenia. Skarżący podniósł, iż organ doszedł do błędnego wniosku oceniając że jako osoba niepełnosprawna o stopniu znacznym, niezdolna do samodzielnej egzystencji, jest osobą niewykorzystującą własnych możliwości i zasobów. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 8 tej ustawy przez odmowę świadczenia pomimo spełnienia wymogów formalnych do jego przyznania oraz art. 7 k.p.a., poprzez przyjęcie, że interes społeczny jest nadrzędny nad słusznym interesem obywateli, a także naruszenia prawdy obiektywnej. W uzasadnieniu skarżący zaakcentował, iż wobec odmowy przyznania mu zasiłku stałego był zmuszony wystąpić o zasiłek celowy na żywność. Jego zdaniem jest nadto, z braku stosownej umowy, niemożliwy transfer renty [...] do Polski. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie przyjdzie wskazać, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1271 ze zm.). Ponadto wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Podstawę materialno-prawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1 – 15 i zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie zgodnie z generalną zasadą przewidzianą w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest wspieranie jedynie tych osób i rodzin, które nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wyrażona w powołanym przepisie zasada pomocniczości (subsydiarności) pomocy społecznej stanowi zatem, iż w pierwszej kolejności osoba bądź rodzina winna zaspokoić swoje potrzeby przy użyciu własnych środków, możliwości i wynikających z innych ustaw uprawnień, a w razie ich braku przy pomocy osób zobowiązanych do alimentacji. Dopiero w sytuacji gdy wnioskodawca nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych wspomóc go w tym zakresie winna instytucja pomocy społecznej dysponująca przewidzianymi na ten cel środkami publicznymi. W połączeniu z art. 39 ustawy przepis ten powoduje, iż zasiłek celowy przyznany może być jedynie w celu zaspokojenia takiej niezbędnej potrzeby bytowej, której strona nie jest w stanie zaspokoić z własnych środków, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Wskazać też należy, iż zasiłki celowe, przewidziane w ustawie o pomocy społecznej nie mają charakteru świadczeń gwarantowanych. Są to świadczenia uznaniowe, przyznawane zarówno w oparciu o ocenę potrzeb osoby składającej wniosek, jak też bieżących możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Nadto w myśl art. 11 ust. 1 ustawy w przypadku marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. W myśl natomiast art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym np. odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Stwierdzenie przez organ, iż strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, bądź nie korzysta z własnych zasobów, co do zasady w pełni uprawniają do odmowy przyznania stronie wnioskowanych świadczeń. Udzielenie w takiej sytuacji wsparcia w postaci świadczeń o charakterze uznaniowym sprzeczne byłoby bowiem z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Odmowa taka wymagałaby jednak jednoznacznego wykazania w trakcie prowadzonego przez organy postępowania, iż strona istotnie posiada własne środki i możliwości, a pomimo to nie chce z nich korzystać domagając się świadczeń z pomocy społecznej, nie chce też współpracować z pracownikiem socjalnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż w sprawie brak było dostatecznych podstaw do uznania, że skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości dla zaspokojenia własnych potrzeb. Zdaniem Sądu okoliczności sprawy nie wyjaśniają w sposób jednoznaczny stanu faktycznego, a przyjęte przez organy dowody nie były wystarczające aby podjąć w sprawie ostateczne rozstrzygnięcie. Pomimo ustanowionego w kodeksie postępowania administracyjnego obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych nie wynika bowiem by organy jednoznacznie ustaliły, że skarżący faktycznie posiada środki i możliwości, z których mógłby skorzystać, a jednak tego nie czyni. Organy uznały, że skarżący ma możliwość pobierania przyznanej mu w S. renty inwalidzkiej i ma możliwość ubiegania się o rentę w ZUS jednak nie czyni w tym zakresie żadnych starań pomimo, iż został do tego zobowiązany. Tymczasem z poczynionych przez organy ustaleń nie wynika, a w każdym razie akta sprawy przedłożone Sądowi dokumentów takich nie zawierają, czy strona nadal posiada prawo do częściowej renty inwalidzkiej w S., a w konsekwencji czy i w jakiej kwocie stronie renta ta istotnie przysługuje. Z akt nie wynika także, aby ustalono czy i po spełnieniu jakich warunków możliwe jest przekazanie środków z tytułu renty [...] do Polski. Organy nie wyjaśniły też czy strona istotnie spełnia wymogi do ubiegania się o rentę ZUS pomimo, iż zdaniem strony uprawnień takich nie posiada. Ustalenia we wskazanym zakresie są o tyle istotne, gdyż rzutują na słuszność wymaganego od strony zachowania. Jednocześnie wskazać przyjdzie, że w aktach brak jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, że skarżący został poinformowany jakie dokumenty winien skompletować, gdzie je przedłożyć aby ubiegać się o wypłatę bądź przyznanie ww. świadczeń rentowych. W aktach brak również informacji udzielonej przez pracownika socjalnego z dnia 19 marca 2010 r. o dokumentach, jakie skarżący powinien złożyć aby ubiegać się o wypłatę renty, na którą powołuje się Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jedynie z treści opisu sytuacji strony zamieszczonej w formularzu wywiadu środowiskowego wynika, że taka informacja została skarżącemu w tym dniu udzielona, natomiast w aktach brak potwierdzenia, że skarżący taką informację uzyskał. Jednocześnie w sytuacji gdy organ I instancji twierdzi, że strona została wcześniej zobowiązana do złożenia stosownych wniosków, zaś w odwołaniu strona twierdzeniom tym zaprzeczała, to organ II instancji powinien był uzupełnić materiał dowodowy celem ustalenia prawdziwości tych twierdzeń. Ponadto, Zdaniem Sądu, wymagania stawiane skarżącemu w toku postępowania o przyznanie zasiłku na żywność, nie uwzględniały jego szczególnej życiowej sytuacji. Sąd podziela stanowisko organów, co do tego, iż osoby zwracające się o pomoc społeczną powinny przede wszystkim dążyć do samodzielnego rozwiązania ich sytuacji życiowej. Jednakże w przypadku skarżącego, który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co znacznie może utrudniać dbałość o swoje sprawy, obowiązkiem organu było uwzględnienie jego stanu zdrowia. Oczekiwania ze strony organu wobec zwracających się o pomoc podmiotów nie mogą być całkowicie tożsame, a powinny być zróżnicowane w zależności od możliwości tych podmiotów. Każda z osób, czy rodzin pozostających w trudnych sytuacjach życiowych wymaga indywidualnej oceny zarówno pod względem potrzeb, jak i realnych możliwości zaradzenia trudnościom. Tymczasem za wystarczającą organy uznały okoliczność nie wykorzystania własnych możliwości, co jak wskazano wyżej nie zostało jednoznacznie wykazane. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, zaskarżoną decyzję uznać należy za co najmniej przedwczesną, wydaną bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym za naruszającą przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownego postępowania koniecznym będzie, uwzględniając powyższe wskazania i usuwając wyliczone powyżej braki i uchybienia, jednoznaczne ustalenie poparte dowodami czy istotnie skarżący posiada własne środki bądź uprawnienia, z których mógłby skorzystać, a jednak tego nie czyni. Z powyższych przyczyn, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.