I OZ 772/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SO/Ol 27/11 oddalające wniosek o zmianę postanowienia z dnia 13 kwietnia 2012 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Poczcie Polskiej S. A. Oddział Rejonowy w Ostródzie w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SO/Ol 27/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A. Z. o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 13 kwietnia 2012 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. oddalono wniosek strony o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych a zażalenie wniesione przez skarżącego na to postanowienie zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalone postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 382/12. Następnie pismem z dnia 18 maja 2012 r. skarżący wniósł, na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o zmianę "treści sentencji" m. in. postanowienia z dnia 13 kwietnia 2012 r. wskazując na zmianę okoliczności faktycznych, będących podstawą odmowy przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że z uwagi na to, iż nie dano wiary przedłożonym przez niego dowodom i oświadczeniom, przedłożył nowe dowody w postaci dokumentów odpowiednich instytucji państwowych, tj.: zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w B. o dochodach za 2011 r., zaświadczenie z tego Urzędu, że nie figuruje w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu działów specjalnych produkcji rolnej i że nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie skarżącego wymienione zaświadczenia stanowią istotne dowody w sprawie, o które Sąd jednak nie wystąpił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając wniosek o zmianę postanowienia z dnia 13 kwietnia 2012 r. wskazał, że skarżący nie powołał w nim żadnych nowych istotnych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany tego postanowienia. W ocenie Sądu I instancji przedłożone wraz z wnioskiem z dnia 18 maja 2012 r. zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w B. nie dowodzą, że w sprawie zaistniała zmiana okoliczności faktycznych, która uzasadniałaby zmianę stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2012 r. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy nie było bowiem prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej ani uzyskiwanie przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej, czy też zadeklarowany w Urzędzie Skarbowym niewielki, osiągnięty w 2011 r., dochód lecz fakt, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwania Sądu z dnia 19 grudnia 2011 r. uniemożliwiło dokonanie analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Treść wniosku z dnia 18 maja 2012 r. i załączone do niego dokumenty, zdaniem WSA w Olsztynie, nie pozwalają na ocenę, że zmieniły się okoliczności sprawy, tj. sytuacja materialna i zdolności finansowe skarżącego, skoro nie można było ich ustalić w postępowaniu zakończonym postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. Odnosząc się do wywodów skarżącego, że od przyznania wnioskowanego prawa pomocy uzależniona jest realizacja jego prawa do sądu przez umożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, Sąd I instancji podniósł, że sprawa z wniosku o ukaranie organu grzywna w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a., nie została jeszcze rozpoznana. W tej sytuacji wywody o konieczności wniesienia skargi kasacyjnej są przedwczesne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem jego nieważności. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. na skutek art. 18 § 1 pkt 6 i 6a P.p.s.a., art. 165 P.p.s.a. w zw. z art. 171 P.p.s.a. na skutek art. 166 P.p.s.a. w zw. z art. 256 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 165 P.p.s.a. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie podniósł, że WSA w Olsztynie wadliwie przyjął, że nie zmieniły się okoliczności skutkujące odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Żądanie zmiany postanowienia z dnia 13 kwietnia 2012 r. w trybie art. 165 P.p.s.a., w ocenie A. Z., było bowiem uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie jest zasadne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 kwietnia 2012 r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie było nieprzedłożenie dokumentów potwierdzających sytuację materialną strony. Zwrócono przy tym uwagę, że skarżący został wezwany, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego wysokość wszelkich środków pieniężnych uzyskanych w okresie od 1 stycznia 2011 r. do dnia odbioru wezwania ze wskazaniem daty ich uzyskania, wysokości oraz tytułu ich uzyskania, wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz przybliżoną miesięczną wysokość każdego z nich, skąd pochodziły środki pieniężne, czy uprawiane są wszystkie trzy działki, o łącznej powierzchni [...]ha, a także wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od 5 października 2011 r. do dnia odbioru wezwania oraz kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania oraz nieruchomości rolnych. Odmawiając przyznania prawa pomocy wskazano, że skarżący nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wskazał źródeł środków pieniężnych wydatkowanych na zakup mieszkania w 2010 r., a także zaniechał przedłożenia kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania i trzech nieruchomości. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu I instancji z dnia 13 kwietnia 2012 r. należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 P.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Domagając się ponownie przyznania prawa pomocy skarżący nie wskazał, że zaistniała jakakolwiek zmiana okoliczności, które w poprzednio prowadzonym postępowaniu skutkowały odmową zwolnienia od kosztów sądowych. A. Z. w dalszym ciągu nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, do których złożenia wzywał Sąd I instancji, a zatem brak było podstaw do zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 kwietnia 2012 r. Przedłożone zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w B. nie dowodzą bowiem, jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, że zmieniły się okoliczności sprawy, tj. sytuacja materialna i zdolności finansowe skarżącego. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się podstaw do uznania, iż wyłączeniu z mocy prawa podlegała sędzia Alicja Jaszczak-Sikora. Zgodnie zaś z treścią art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi wówczas gdy w składzie sądu brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Tymczasem sędzia Alicja Jaszczak-Sikora nie podlegała wyłączeniu na żadnej z podstaw wskazanych w treści art. 18 § 1 P.p.s.a Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.