I SA/Gl 570/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz, Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2012r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. A S.A. w K. wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...], którym – na podstawie art. 17, 18 i 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 18 i art. 43 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymane zostało w mocy postanowienie Wójta Gminy M. z dnia [...] nr [...]. 2. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: 2.1 Pismem z dnia 9 marca 2011 r. A S.A. wniosła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. zarzuty na postępowanie egzekucyjne wszczęte w dniu 4 marca 2011 r. przez ten organ egzekucyjny na podstawie dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...] 2009 r. nr [...], wystawionych przez Wójta Gminy M.. Powołując się na podstawę prawną z art. 33 pkt 1 i pkt 10 u.p.e.a. A zarzuciła, że oba tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów formalnych określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a., gdyż opatrzone zostały klauzulą skierowania ich do egzekucji, wystawioną przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Tytuły wykonawcze zostały bowiem przez wierzyciela skierowane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. jako organu egzekucyjnego i ten właśnie organ nadał tytułom wskazaną klauzulę. Następnie jednak, uznając się za niewłaściwy, przekazał tytuły wykonawcze Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w S., który – bez nadania własnej klauzuli skierowania do egzekucji – wszczął postępowanie egzekucyjne. Drugi zarzut dotyczył nieuwzględnienia przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych, że za okres od 13 stycznia 2009 r. do 17 marca 2009 r. tj. za okres przedłużonego - ponad termin wynikający z art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej – rozpoznania odwołania od decyzji podatkowej, podatnikowi nie powinny być naliczane odsetki za zwłokę, zgodnie z art. 54 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji, na podstawie tak wystawionych tytułów wykonawczych, dochodzony jest w drodze egzekucji po części nieistniejący obowiązek, co czyni zasadnym zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. 2.2. Organ egzekucyjny zwrócił się do Wójta Gminy M., jako wierzyciela, aby zajął on stanowisko wobec powyższych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 2.3. Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. wierzyciel, powołując się na podstawę prawną z art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.), uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. W uzasadnieniu swego stanowiska Wójt Gminy M. stwierdził, że niezasadny jest zarzut "naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. okoliczność, że w toku niniejszej egzekucji dochodzona jest część nieistniejącego obowiązku", gdyż obowiązek wynika z decyzji z dnia [...] 2008 r. nr [...]. Odnośnie drugiego zarzutu wierzyciel wskazał, że organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuł wykonawczy nr [...] tj. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., niewykonując żadnych czynności egzekucyjnych, przekazał tytuł do właściwego Urzędu Skarbowego w S., zgodnie z prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach. 2.4. W zażaleniu na to postanowienie A podtrzymała oba zarzuty, a więc zarzut wadliwości formalnej tytułu egzekucyjnego oraz objęcia nim odsetek nienależnych organowi, a więc nieistniejącego w tej części obowiązku. Raz jeszcze przytoczyła okoliczności faktyczne, na których oparła swe zarzuty, a mianowicie: nadanie tytułowi klauzuli skierowania do egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz nieuwzględnienie przekroczenia przez organ odwoławczy terminu rozpoznania odwołania od decyzji wymiarowej. 2.5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., postanowieniem z dnia [...], nie uwzględniło zażalenia i utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy M.. W uzasadnieniu powtórzyło dosłownie treść uzasadnienia postanowienia wierzyciela, dodając jedynie od siebie, że niezasadny jest zarzut iż Kolegium przekroczyło termin rozpoznania odwołania od decyzji podatkowej, wniesionego przez A w dniu [...] Podało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło podatnika pismem z dnia 29 stycznia 2009 r., że jego odwołanie od decyzji Wójta Gminy M. nr [...] z dnia [...] 2008 r. zostanie załatwione w terminie do 15 marca 2009 r. z uwagi na ilość spraw oraz ich złożoność. 3. W skardze na powyższe postanowienie A S.A. wniosła o jego uchylenie w całości ze względu na naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 15, 140 i 144 K.p.a, czyli naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Złożyła także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skargę A przedstawiła szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania, treść swych pism oraz wydanych postanowień. Następnie podkreśliła rolę postępowania dwuinstancyjnego (art. 15 K.p.a.) i wynikający z art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to przepisy mają zastosowanie także do postępowania zażaleniowego (na mocy art. 140 i 144 K.p.a.). Skarżąca wskazała, że organ odwoławczy nie zastosował się do tych przepisów, a z treści uzasadnienia jego postanowienia wynika, że nie odniósł się w ogóle do zgłoszonych przez stronę zarzutów. Podkreśliła, że nigdy nie zarzucała "naruszenia" art. 33 pkt 1 i pkt 10 u.p.e.a., ale wskazała te przepisy jako podstawę prawną zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Organ odwoławczy – zdaniem strony skarżącej – nie ustosunkował się do merytorycznej zasadności tychże zarzutów, a brak wywodów w tym zakresie uniemożliwia postawienie zaskarżonemu postanowieniu zarzutu naruszenia prawa materialnego. 4. Odpowiadając na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i ponownie przytoczyło treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. 5. Na rozprawie pełnomocnik A S.A. podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, w szczególności zwracając uwagę na kwestię właściwości organu egzekucyjnego oraz brak merytorycznego odniesienia się przez organ odwoławczy do argumentów zawartych w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie narusza w sposób istotny przepisy postępowania egzekucyjnego w administracji i mającego odpowiednie zastosowanie w tym postępowaniu – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. 6.1. Jest bezsporne, że A S.A., działając w oparciu o art. 33 pkt 1 i pkt 10 u.p.e.a. zgłosiła we właściwym terminie zarzuty na prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zarówno w piśmie zawierającym zarzuty, jak i na kolejnych etapach postępowania (w zażaleniu i w skardze do WSA) podnosiła, że zarzut z art. 33 pkt 1 dotyczy nieuwzględnienia w tytule wykonawczym okresu nienaliczania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej za okres powyżej dwóch miesięcy rozpoznawania jej odwołania od decyzji wymiarowej, w oparciu o przepis art. 54 § 3 Ordynacji podatkowej, a zarzut z art. 33 pkt 10 – wszczęcia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy nie odpowiadający wymogowi formalnemu, określonemu w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Ani wierzyciel, ani organ odwoławczy nie przedstawiły żadnych merytorycznych wywodów w odniesieniu do tych zarzutów. 6.2. W szczególności należy stwierdzić, że całkowicie pominięty został zarzut wadliwości tytułu wykonawczego, a mianowicie – opatrzenia go klauzulą skierowania do egzekucji przez nieuprawniony (niewłaściwy) organ egzekucyjny. Art. 27 § 1 u.p.e.a. przewiduje, że tytuł wykonawczy zawiera m. in. "klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej" (pkt 10). W postanowieniach obu instancji nie zakwestionowano podanego przez stronę faktu, że klauzulę tytułowi wykonawczemu nadał Naczelnik[...] Urzędu Skarbowego w K., który następnie uznał się za niewłaściwy do prowadzenia egzekucji i przekazał ten tytuł Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w S.. W żaden jednak sposób nie odniesiono się do tego, czy taki sposób nadania klauzuli czyni zadość wymogowi z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. czy też stanowi jego naruszenie. Tak więc trzeba uznać, że wierzyciel nie zajął stanowiska w odniesieniu do powyższego zarzutu egzekucyjnego, a Kolegium – powielając jego wywody – nie usunęło wadliwości postanowienia w tym zakresie. Nie sposób przy tym uznać, że powołanie się na okoliczność, że tytuł wykonawczy został przekazany przez organ egzekucyjny innemu (właściwemu) organowi egzekucyjnemu bez dokonania jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej, stanowi merytoryczne rozpoznanie zarzutu opartego na art. 33 pkt 10 u.p.e.a. 6.3. Podobnie ocenić należy argumentację użytą w postanowieniach obu instancji w odniesieniu do zarzutu objęcia tytułem wykonawczym częściowo nieistniejącego obowiązku. Wierzyciel i Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziły w tym zakresie, że obowiązek wynikał z decyzji [...] z dnia [...] 2008 r. i na tym stwierdzeniu poprzestały. Tymczasem zobowiązania A nie kwestionowała tej części obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale podnosiła zarzut iż wadliwie został w tymże tytule określony czasokres za jaki naliczone winny być odsetki za zwłokę. Zarzuciła mianowicie, że wierzyciel nie uwzględnił czasu trwania postępowania odwoławczego ponad termin dwumiesięczny, wynikający z art. 139 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.), co powinno skutkować nienaliczaniem odsetek – zgodnie z art. 54 § 1 pkt 3 O.p.- za okres od 13 stycznia do 17 marca 2009 r. Określenie w tytule wykonawczym wysokości odsetek (w sposób kwotowy lub przez wskazanie okresu, za jaki są one należne) stanowi, zdaniem Sądu, określenie obowiązku nałożonego na zobowiązanego, zatem wadliwe określenie tego obowiązku może być ocenione jako objęcie tytułem wykonawczym obowiązku nie istniejącego w części. W takim też zakresie zarzut oparty na przepisie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. wymagał merytorycznego ustosunkowania się przez wierzyciela i organ II instancji. Sąd uznał jednocześnie, że niewystarczającym do uznania powyższego zarzutu za nieuzasadniony jest argument użyty przez organ odwoławczy, a mianowicie przywołanie faktu, że o przedłużeniu czasu rozpoznania odwołania podatnik został zawiadomiony przez SKO. Wykonanie obowiązku powiadomienia o niezałatwierniu sprawy w terminie, wynikającego z art. 140 § 1 O.p, nie oznacza jeszcze, że przedłużenie postępowania odwoławczego nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez organ (co wyłączałoby stosowanie art. 54 § 1 pkt 3 O.p.). W aktach brak jest pisma SKO, zawierającego to zawiadomienie, co nie pozwala na ocenę, czy zawiadomienie oparte było na podstawie z art. 140 § 1 O.p., czy też – z art. 140 § 2 O.p.. Tylko bowiem ten drugi przepis dotyczy przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu. Wyjaśnienie kwestii należności odsetek za określony czas ma zatem zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności zarzutu opartego na przepisie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Szczególnie istotna jest przy tym okoliczność, że stanowisko wierzyciela w odniesieniu do tego zarzutu ma charakter wiążący dla organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 u.p.e.a.). 6.4. Z powyższych powodów podzielić trzeba ocenę zaprezentowaną w skardze, że z zaskarżonego postanowienia wynika, iż organ nie zebrał i rozpatrzył materiału dowodowego sprawy w sposób wyczerpujący, do czego był zobligowany przepisem art. 77 § 1 K.p.a, mającym zastosowanie z mocy art. 140 i 144 K.p.a. Organ odwoławczy ani nie zwrócił uwagi na tę wadliwość postanowienia wierzyciela, ani sam nie dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych i nie odniósł się do twierdzeń zawartych w zażaleniu strony. Powyższe uchybienia winny zostać usunięte przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Takie uchybienia procesowe Sąd uznał za mające istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 200 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 13249 ze zm.) zasądzono na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania, obejmujących wpis sądowy, opłatę skarbową za pełnomocnictwo oraz koszty zastępstwa procesowego.