I SA/Kr 44/12

Sygn. akt I SA/Kr 44/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r., sprawy ze skargi N. Sp. z o.o. w R., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 1 grudnia 2011r. Nr [...], w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych). Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem znak [...], wydanym w dniu 11 października 2011r. na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: p.e.a.) w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego P. R. określił wobec "N" Sp. z o.o. w R. wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie łącznej 391 425,94 zł plus odsetki ustawowe liczone do dnia zapłaty. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia wierzytelności w "N" sp. z o.o. Dłużnik zajętej wierzytelności uznał wierzytelności zobowiązanego, jednakże nie określił kwoty wierzytelności. W toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego ustalono, że od listopada 2010r. do sierpnia 2011r. P.R. wystawił faktury na łączną kwotę 533 477,12zł, natomiast suma wpłat dokonanych przez "N" sp. z o.o. wyniosła 107 471,35 zł. Dłużnik w badanym okresie dokonywał także wypłat na rzecz zobowiązanego, naruszając tym samym art. 89 § 1 p.e.a. Powołując treść art. 79a § 9 p.e.a., organ pierwszej instancji określił wysokość nieprzekazanej kwoty, wskazując sposób jej obliczenia. "N" Sp. z o.o. w R. złożyła w terminie zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę przez organ pierwszej instancji, zaś na wypadek nie uwzględnienia tego wniosku –o uchylenie postanowienia przez organ odwoławczy i umorzenie postępowania w sprawie. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 71a § 9 p.e.a. przez ustalenie, że bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności oraz określenie jej wysokości, a także art. 122 o.p. przez zaniechanie ustalenia, że "N" Sp. z o.o. była nie tylko dłużnikiem zobowiązanego, ale również jego wierzycielem, oraz że wierzytelności wzajemne nadawały się do potrącenia zgodnie z art. 498 § 1 k.c. Spółka podniosła fakt potrącenia wierzytelności wzajemnych, na skutek którego umorzyły się one do wysokości wierzytelności niższej. Wskazała, że P.R. jest jej winien kwotę 197.267,61 zł. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 1 grudnia 2011r., znak [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 i art. 18 p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że "N" sp. z o.o. uchylała się od przekazania zajętej kwoty, mimo że wierzytelność była wymagalna. Przytoczył następnie treść art. 89 § 1 - § 3 i art. 71b p.e.a. Stwierdził, że przepisy te mają na celu dostarczenie organowi egzekucyjnemu informacji, pozwalających na ocenę zachowania dłużnika z punktu widzenia ciążących na nim obowiązków oraz ocenę statusu zajętej wierzytelności. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, może być ona ściągnięta od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą tytułu wykonawczego jest postanowienie, określające wysokość nieprzekazanej kwoty. Zgodnie z art. 71a § 9 p.e.a. przesłankami wydania postanowienia są wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu w całości lub części oraz prowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej kontrola, przeprowadzona w niniejszej sprawie, potwierdziła wystąpienia tych przesłanek. Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ odwoławczy stwierdził, że dłużnik zajętej wierzytelności na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie podnosił kwestii wzajemnych wierzytelności. Wobec tego bezzasadny jest zarzut, że organ zaniechał ustalenia istnienia takich wierzytelności. Za nieuzasadniony uznany został też zarzut naruszenia przepisów o.p. i k.c. Zdaniem organu, zgodnie z art. 18 p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Wobec tego nie mają zastosowania przepisy innych ustaw, co czyni te zarzuty oczywiście bezpodstawnymi. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, "N" sp. z o.o. w R. wniosła w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagała się uchylenia obu wydanych wobec niej postanowień, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 71a § 9 p.e.a., mające wpływ na wynik sprawy, przez jego niewłaściwe zastosowanie. Miało to polegać na przyjęciu wystąpienia bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi, podczas gdy prawidłowe postępowanie powinno skutkować brakiem zastosowania tego przepisu wobec braku przesłanek do jego zastosowania, ponieważ spółka zasadnie uchylała się od przekazania świadczenia pieniężnego. Naruszone miały zostać również art. 7, art. 77 i art. 124 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a., przez uchybienie zasadzie praworządności, zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz arbitralne pominięcie twierdzeń i dowodów strony, w szczególności faktu dokonania potrącenia. Uzasadnienie postanowienia, zbyt lakoniczne, nie odpowiada wymogom przepisów prawa. Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa procesowego – art. 15 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a., poprzez brak przeprowadzenia rzeczywistego i merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji oraz ograniczenie jego postępowania do pobieżnej kontroli postanowienia pierwszoinstancyjnego. Zdaniem "N" sp. z o.o. naruszony został także art. 18 p.e.a. przez stwierdzenie, że na jego podstawie nie stosuje się przepisów innych ustaw, podczas gdy prawidłowa jego interpretacja prowadzi do konieczności uczynienia zadość zasadzie legalizmy i praworządności, a w konsekwencji – zastosowania także art. 498 § 1 w zw. z art. 504 k.c. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.- dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji jest między innymi – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 18 p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Z przytoczonego przepisu wynika, że p.e.a. nie normuje w sposób zupełny postępowania egzekucyjnego; w sytuacjach, w ustawie nie uregulowanych, procedura uzupełniona jest odpowiednim stosowaniem norm k.p.a. Jednocześnie odesłanie, zawarte w art. 18 p.e.a. odnosić można wyłącznie do płaszczyzny postępowania. Nie obejmuje ono sytuacji, kiedy przed organem egzekucyjnym niezbędne jest rozstrzygnięcie zagadnienia materialnoprawnego. Dla rozstrzygania takich kwestii niezbędne jest sięgnięcie do odpowiednich przepisów o materialnoprawnym charakterze, ponieważ ani p.e.a., ani odpowiednio stosowane normy k.p.a. nie regulują ich w sposób wyczerpujący. Zgodnie z tak rozumianym odesłaniem, na zasadzie art. 18 p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajdują zastosowanie zasady, dotyczące postępowania jurysdykcyjnego. W szczególności należy wskazać na zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a nadto na zasadę dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), rozumianą jako wymóg dwukrotnego rozpatrzenia sprawy co do jej istoty. Organy postępowania egzekucyjnego mają zatem obowiązek zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a także podjąć wszelkie inne niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Nadto rzeczą organu odwoławczego jest rozpatrzenie po raz drugi istoty sprawy. Nie może on ograniczyć się jedynie do kontroli orzeczenia organu pierwszej instancji bądź poprzestać na ustosunkowaniu się do zarzutów zażalenia. Winien we własnym zakresie przeanalizować dotychczas zebrany materiał dowodowy, ewentualnie zaś go uzupełnić. Również w zakresie oceny prawnej, organ drugiej instancji powinien dokonać jest samodzielnie, a nie jedynie poddać kontroli prawne poglądy organu pierwszej instancji. W kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym oba postanowienia zostały wydane na podstawie art. 71a § 9 p.e.a. W myśl tego przepisu, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Nie można zatem wydać postanowienia, o jakim mowa w tym przepisie, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności – fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania – muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że strona skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 p.e.a. Sporne było natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawnego. Organy egzekucyjne oceniły, że również i ta przesłanka została zrealizowana. Na takiej ocenie zaważyło przede wszystkim uznanie, że art. 18 p.e.a. wyłącza stosowanie w postępowaniu egzekucyjnym przepisów innych, niż p.e.a. i k.p.a. Takie rozumienie odesłania, zawartego w art. 18 p.e.a., uznać należy za błędne. O ile słusznie organy egzekucyjne wywodzą z tego przepisu, że powoduje on wyłącznie możliwości stosowania proceduralnych przepisów o.p., o tyle rozciąganie takiego stanowiska na wszelkie przepisy, pozostające poza ramami p.e.a. i k.p.a., jest nietrafne. Jak wyżej wskazano, art. 18 p.e.a. odnosi się tylko i wyłącznie do kwestii procesowych. Nie można wyprowadzić z jego treści wniosku, że wyłączone są wszelkie inne przepisy, w tym normy prawa materialnego. Wręcz przeciwnie, organy egzekucyjne muszą stosować – o ile zajdzie konieczność rozstrzygania takich kwestii – przepisy prawa materialnego, nie tylko należące do prawa administracyjnego, ale również z innych gałęzi prawa, jak chociażby prawo cywilne. Oznacza to, że badając, czy dłużnik zajętej wierzytelności w sposób zasadny uchylił się od jej przekazania, organy egzekucyjne muszą uwzględnić między innymi unormowania dotyczące potrącenia wierzytelności wzajemnych (art. 498 § 1 k.c.), w szczególności zaś – możliwość potrącenia wierzytelności zajętych (art. 504 k.c.). Warto wskazać na pogląd, zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którym zwolniona z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 p.e.a., a uprzednio zajęta w trybie art. 89 § 1 p.e.a. wierzytelność, w stosunku do której dłużnik zajętej wierzytelności dokonał potrącenia z własną wierzytelnością zgodnie z art. 498 § 1 k.c., nie jest wierzytelnością, w stosunku do której można było przyjąć, iż bezpodstawnie uchylił się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w rozumieniu art. 71a § 9 i art. 71b p.e.a. (zob. wyrok z dnia 14 czerwca 2007r., sygn. akt II FSK 751/06, Lex Omega nr 352029). Jeżeli zatem dłużnik podnosi zarzut, zgodnie z którym dokonał potrącenia zajętej wierzytelności, rzeczą organów jest ocenienie, czy takie potrącenie było skuteczne w świetle wskazanych przepisów k.c. Zarzut ten może być podnoszony na każdym etapie postępowania, również – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – dopiero w treści zażalenia. Wada, polegająca na błędnym rozumieniu art. 18 p.e.a., skutkowała nieprawidłowością całego postępowania egzekucyjnego. W szczególności organ odwoławczy w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy, nie dokonał bowiem prawnej oceny drugiej z przesłanek, o których mowa w art. 71a § 9 p.e.a. Bezzasadnie odmawiając uwzględnienia przepisów prawa cywilnego materialnego, Dyrektor Izby Skarbowej naruszył art. 6 k.p.a. w zw. z. 18 p.e.a., zaś nie rozpoznając sprawy co do jej istoty – także art. 7, art. 15 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie musiało zatem zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Podobnych zarzutów nie można postawić organowi pierwszej instancji o tyle, że kwestia potrącenia zajętych wierzytelności została podniesiona dopiero w zażaleniu. Jednakże uchylenie również tego postanowienia uzasadnione jest zasadą dwuinstancyjności postępowania egzekucyjnego. Rozpatrując sprawę ponownie, organy egzekucyjne zastosują się do wyżej wskazanej wykładni przepisów p.e.a. W szczególności zaś ich rzeczą będzie dokonanie oceny, czy w świetle przepisów k.c. o potrącaniu zajętych wierzytelności, strona skarżąca zasadnie nie przekazała im tychże wierzytelności. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie I. wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. Na zasadzie art. 152 p.p.s.a. orzeczono w punkcie II., że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie III. wyroku, w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.