VI SA/Wa 1987/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. sprawy ze skargi P. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. z siedzibą w L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w [...], zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...], z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego [...] (dalej: uczestnik) z tytułu pobierania stypendium sportowego. W uzasadnieniu ZUS wskazał, iż w okresie od [...] do [...]. przeprowadził okresową kontrolę u płatnika składek P. z siedzibą w L. (dalej: skarżący) m.in. w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek i wpłat. W wyniku kontroli ustalono, że płatnik nie dokonał zgłoszenia [...]do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...]. do [...]. z tytułu pobierania stypendium sportowego. Narodowy Fundusz Zdrowia pismem z dnia [...]czerwca 2011 r. zawiadomił [...]o wszczęciu postępowania w sprawie objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania stypendium sportowego u płatnika składek P. z siedzibą w L. w ww. okresie. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 23, art. 107 ust. 5 pkt 16 oraz art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – dalej: ustawa o świadczeniach, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, iż [...] podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia [...] do dnia [...] z tytułu pobierania stypendium przyznanego przez P. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż P. nie dopełnił obowiązku zgłoszenia [...] do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania przez uczestnika postępowania stypendium sportowego w okresie od [...]. do [...] Decyzja została doręczona [...] oraz przesłana do wiadomości ZUS oddział w [...] oraz skarżącemu. P., pismem z dnia [...] lipca 2011 r., złożył odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze strony. Swój interes prawny skarżący wywodził z faktu, iż jako płatnik składek poniesie negatywne konsekwencje ewentualnego wykonania decyzji. Jednocześnie wskazał, iż uczestnik postępowania w okresie objętym ubezpieczeniem zdrowotnym był studentem [...], co jednoznacznie pozwala przyjąć, iż brak było podstaw do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, jako osoby pobierającej stypendium sportowe. Uczestnik postępowania sądowego – [...] - pismem z dnia [...] lipca 2011 r. złożył odwołanie od ww. decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Zarzucił jej naruszenie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 20, pkt 23 w zw. z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez przyjęcie, że podlegał on objęciu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] , w wyniku rozpoznania odwołania złożonego przez P., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze. Zdaniem organu, o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie posiada on bowiem interesu prawnego pozwalającego na skuteczne wniesienie odwołania, a jedynie interes faktyczny. Dlatego też, zdaniem Prezesa NFZ nie było podstaw, aby uznać skarżącego za stronę postępowania odwoławczego, zatem w ocenie organu postępowanie jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu. Na powyższą decyzję P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zarzucił naruszenie: 1) art. 28 k.p.a. przez bezpodstawną odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu oraz odmowę przyznania statusu strony postępowania; 2) art. 105 § 1 k.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż posiada on status strony w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia, gdyż po ustaleniu podlegania przez uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie on płatnikiem składek z tego tytułu. Dlatego też nie podzielił poglądu organu, iż posiada on jedynie interes faktyczny w rozstrzygnięciu sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. pełnomocnik skarżącego, powołując się na przepisy art. 85 ust. 13 ustawy o finansowaniu świadczeń, jednoznacznie stwierdził, że skarżący miał (ma) obowiązek obliczyć, pobrać z dochodu ubezpieczonego i odprowadzić składkę. Powyższe, zdaniem pełnomocnika skarżącego, wskazuje na wypełnienie przesłanki art. 28 k.p.a., gdyż przedmiot sprawy dotyczył obowiązków skarżącego. Nadto zaznaczył, że z treści decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, iż ww. wskazane ustawowe obowiązki nie zostały przez skarżącego wypełnione, a pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji w przyszłości może skutkować negatywną sytuacją finansową P. Pełnomocnik skarżącego powołał także orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że "brak jednoznacznej odpowiedzi na temat legitymacji skargowej skarżącego musi być interpretowany przez sąd administracyjny korzystnie dla wnoszącego skargę, z uwagi na konstytucyjnie gwarantowany dostęp do niezawisłego sądu" (sygn. akt II OSK 2363/10). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby, której skarżący udzielał stypendium sportowego. Organ uznał, iż w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, bądź członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej, nie ma osoby pobierającej stypendium sportowe. Dlatego też podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Jednocześnie, w ocenie organu, skarżący nie może zostać uznany za stronę omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. W konsekwencji odmówiono skarżącemu prawa strony w żądaniu uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest błędne. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej spółki. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w wyroku z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt II GSK 163/06, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. (Wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt II GSK 163/06). Oceniając interes prawny płatnika w przedmiotowej sprawie do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżący w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, której wypłacane jest stypendium sportowe, i czy pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. W myśl natomiast art. 73 pkt 6 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13 ustawy o świadczeniach). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających stypendium sportowe są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). W myśl art. 93 ust. 1 omawianej ustawy, składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że osoba pobierająca stypendium sportowe podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, chyba że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż podmiot wypłacający stypendium uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby pobierającej stypendium. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego wpływa zatem wprost na sferę prawną wypłacającego te stypendium, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty wypłacanym stypendium. Natomiast okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją, wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem wypłacającego, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badane jest, czy podmiot podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, czy też, z uwagi na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu nie będzie podlegał ubezpieczeniu z tytułu pobierania stypendium sportowego. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: wypłacającego stypendium jako płatnika składek i pobierającego stypendium jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W ocenie Sądu, organ administracji, z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego, wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Z uwagi na fakt, iż skarżący legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika z racji wypłacania mu stypendium sportowego, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest bowiem zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia. Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ rozpozna merytorycznie sprawę mając na uwadze, iż skarżącemu powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pobierającego stypendium sportowe. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.