I FZ 282/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3559/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r., 2003 r. i 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3559/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 r., 2003 r. i 2004 r. Z ustaleń faktycznych przedstawionych przez Sąd I instancji wynika, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, iż wraz z żoną utrzymują się ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 2800 zł. Z kwoty tej pokrywane są przede wszystkim koszty leczenia i wydatki na opał. Reszta musi wystarczyć na skromne utrzymanie. W rezultacie Skarżący zmuszony jest korzystać z pomocy najbliższej rodziny. Poza domem i działką Skarżący nie posiada żadnego majątku. Skarżący przedstawił umowę o pracę oraz potwierdzenie wypłaty świadczenia. W związku z wezwaniem referendarza sądowego, Skarżący złożył dokumenty dotyczące złego stanu zdrowia. Poinformował nadto, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. zajął jego świadczenie z ZUS. Postanowieniem z 6 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżący powtórzył składane dotychczas wyjaśnienia w sprawie. Na wezwanie do uzupełnienia informacji dotyczących stanu majątkowego doręczone Skarżący nadesłał zeznanie podatkowe PIT-37 za 2011 r., wyciągi z kont bankowych Skarżącego i małżonki, a także tytuły wykonawcze wystawione na Skarżącego oraz zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalnego na poczet zaległości podatkowej w kwocie 247.457,36 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 2000 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącego. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów Sąd I instancji wywiódł, że małżonkowie, wspólnie otrzymują miesięczny dochód w kwocie 4000 zł. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego Sąd I instancji uznał, że dotyczy ono jedynie świadczenia emerytalnego Skarżącego wypłacanego przez ZUS. Odnosząc się do kosztów ponoszonych przez Skarżącego Sąd stwierdził, że miesięczne wydatki, bez uwzględniania kosztów wyżywienia, środków czystości itp., kształtują się na poziomie około 900 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącego, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków umożliwia mu uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 2 p. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, jako nie uzasadnione, należało oddalić. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w powołanym przepisie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną , w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadność wniosku Skarżącego rozpatrzył w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie Strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Należy uznać, że Sąd I instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną Skarżącego. Sąd I instancji ustalił wysokość dochodu jaki przypada miesięcznie obojgu małżonkom z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń ZUS. Na podstawie przedstawionych przez Skarżącego dokumentów określił wysokość kosztów utrzymania, uwzględniając w nich: rachunki za leki, abonament telefoniczny, rachunek za gaz, rachunek za bilet miesięczny wystawiony dla małżonki Skarżącego, oświadczenie Skarżącego o wydatkach rocznych na opał oraz decyzję o łącznym zobowiązaniu w podatku od nieruchomości i podatku rolnym. Wskazując na te dane Sąd I instancji udowodnił, że koszty utrzymania, bez uwzględnienia kosztów wyżywienia, środków czystości itp. kształtują się na poziomie około 900 zł. Sąd zwrócił uwagę na rozbieżność tych ustaleń z oświadczeniem Skarżącego, który określił kwotę wydatków w wysokości około 2500 zł. W celu potwierdzenia swoich deklaracji Strona, w uzasadnieniu zażalenia powołała się na wyniki badań Głównego Urzędu Statystycznego, zgodnie z którymi, w 2011 r. przeciętne miesięczne wydatki na osobę wynoszą 1015 zł. Zdaniem wnoszącego zażalenie, doliczając do tej kwoty zwiększone zapotrzebowanie na leki, należy przyjąć, iż złożone w tej kwestii oświadczenie jest wiarygodne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowana przez Stronę skarżącą argumentacja potwierdza, że koszty jego utrzymania kształtują się na poziomie przeciętnym. W związku z tym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę całkowicie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w skarżonym postanowieniu, zgodnie z którym odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy, czy jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Prawo pomocy przysługuje osobom, które nie mają możliwości dokonać zmian i oszczędności w swoich wydatkach. Do podobnych wniosków prowadzi analiza orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreśla się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 438/12). W świetle opisanych okoliczności ocenę Sądu I instancji należało uznać za prawidłową. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji