I GZ 19/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 998/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił P.J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w kwocie 1000 zł) w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że P. J. wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód miesięczny brutto określił na kwotę 4 000, posiada lokal mieszkalny o pow. 42 m2 oraz dwa ciągniki siodłowe [...] i dwie naczepy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. Sąd wskazał, że według oświadczenia prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednakże współwłaścicielem lokalu wskazanego jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy jest M. E. B., która odbiera korespondencję kierowaną do skarżącego jako jego dorosły domownik. Jednocześnie według oświadczenia, na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje jego partnerka oraz dwoje małoletnich dzieci w wieku 9 i 12 lat. Wnioskodawca przedłożył również wyciąg z dwóch rachunków bankowych, na których saldo wynosi 0 zł. Zdaniem Sądu porównanie przedłożonych dokumentów uzasadnia przypuszczenie, że strona nie przedłożyła wyciągów z czynnych rachunków bankowych lub dokonuje obrotów finansowych poza rachunkiem bankowym. Wątpliwości Sądu wzbudziły również wyjaśnienia skarżącego wskazujące, że miesięczne obciążenia z tytułu kredytów w wysokości 5 500 zł, zaciągniętych na zakup środków transportu wykorzystywanych w działalności gospodarczej obciążają uzyskiwany dochód w wysokości 10 000 zł. Z przedłożonych umów kredytowych wynika bowiem, że kredytobiorcą był wnioskodawca jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Zatem koszty związane z nabyciem środków transportu uwzględniane są w kosztach prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto Sąd I instancji odnosząc się do choroby wnioskodawcy, podniósł, że choroba taka nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku, gdyż nie doprowadziła do spadku osiąganych dochodów. Podczas choroby średnie przychody za okres od lipca do września wynosiły 57 738,63 zł, zatem choroba nie spowodowała zmian w zakresie kosztów działalność obejmujących wynagrodzenia w gotówce i naturze. W takiej sytuacji oświadczenie majątkowe wnioskodawcy nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych, gdyż na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. J. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 243 § 1 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy oraz że skarżący nieuprawdopodobnił istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej i nie wykonał wezwania Sądu do uzupełniania oświadczenia majątkowego oraz polegające na ich zastosowaniu w sytuacji, gdy wszystkie przedłożone dowody w sprawie dokumentują faktyczne wydatki, koszty utrzymania i zobowiązania kredytowe. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że fakt prowadzenia własnej działalności gospodarczej nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów, co w ogóle nie zostało uwzględnione, wymagałyby od skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utracił płynność finansową. Należy podkreślić, że ze złożonego przez skarżącego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za rok 2012 wynika, że w okresie od 1 stycznia do 30 września 2012 r. osiągnął dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 86 351,60 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Należy podzielić ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd I instancji. Słusznie bowiem, na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącego, a dotyczących jego sytuacji finansowej, uznał, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dotyczy to między innymi kwestii udokumentowania wpływów i wydatków z rachunków bankowych skarżącego. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy skarżący na wezwanie do nadesłania spisu posiadanych rachunków bankowych wraz z dokumentacją operacji finansowych wykonanych na tych rachunkach od dnia 1 lipca 2012 r. przedłożył jedynie podsumowanie stanu kont. Nie wynika z nich natomiast jakie były na tych kontach dokonywane operacje, szczególnie czy były dokonywane wpłaty i wypłaty. Podanie historii obrotów na rachunkach bankowych skarżącego przy uwzględnieniu jego ogólnej sytuacji finansowej oraz wykazywanych obrotach z prowadzonej działalności, mogłoby umożliwić dokonanie oceny merytorycznej zasadności wniosku oraz oceny zdolności do partycypowania przez skarżącego w kosztach procesu, w tym zdolności do poniesienia określonej wysokości tych kosztów. Słusznie w tym zakresie zauważył Sąd I instancji, że zerowy stan rachunków bankowych na dzień składania wniosku nie jest okolicznością wystarczającą dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest bowiem ustalenie czy wnioskodawca w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawił realne możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych do choćby częściowego uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący przedstawiając dokumenty dotyczące kont bankowych w tej formie, jak to uczynił, uniemożliwił tym samym dokonanie takiej oceny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji odnośnie choroby skarżącego, iż nie może ona stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku, ponieważ podczas choroby skarżącego nie doszło do spadku osiąganych przez niego dochodów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.