II FZ 471/12

II FZ 471/12 POSTANOWIENIE Dnia 19 lipca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA Stefan Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.B. i P. B. od postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Po 936/11 w sprawie ze skargi M.B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2011r. nr ... w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za rok 2011 rok postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 471/12 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, omówił skarżącym M.B. i P. B. przyznania prawa pomocy.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał, iż skarżący są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w ich związku obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny skarżący określili na 1.386zł z tytułu umowy o pracę P.B.. Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha. Postanowieniem z dnia 24.01.2012r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy przyjmując, iż w okolicznościach tej sprawy brak jest podstaw do twierdzenia, że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ponadto wskazał, że skarżący nie przedstawili w pełni swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, lecz wybiórczo, ograniczając się do tych okoliczności które mają przemawiać za im przyznaniem prawa pomocy. Pismem z dnia 6 maja 2012 r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a Sądy wraz z urzędami nie pozwalają im dochodzić swoich praw. Postanowieniem z dnia 7.03.2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy stronie skarżącej. Na skutek złożonego zażalenia postanowieniem z dnia 17.04.2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę z wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazał, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie z innych względów niż powołane zarzuty wskazane w jego treści. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji nieprecyzyjnie określił koszty sądowe dotyczące danego postępowania. Przyjął bowiem, że wpis od skargi w sprawie wynosi 200 zł, gdy tymczasem z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Poznaniu wynika, że wpis od skargi określono w kwocie 1.135 zł. Uznał, że Sąd więc przy rozpoznaniu wniosku nie uwzględnił prawidłowej wysokości obciążeń finansowych skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Wskazał, że w przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Zdaniem Sądu przy rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uwzględnić treść art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym przyjął, iż zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz od ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od powyższej reguły, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Jego zdaniem instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowana w przypadkach ubóstwa, a więc całkowitego braku środków do życia na skutek wyjątkowych okoliczności. Wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa nie pozwala na przyznanie im prawa pomocy. Na przeszkodzie uwzględnienia żądania skarżących stoi wysokość osiąganych przychodów, dodatni wynik bilansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżących. Zaznaczył przy tym, że skarżący czerpią dochody z trzech źródeł: stosunku pracy P.B. w wysokości 1.386 zł brutto miesięcznie, wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej w wysokości około 30.000 zł miesięcznie oraz gospodarstwa rolnego w postaci przychodu ze sprzedaży płodów rolnych w wysokości 11.700 zł w 2009 roku oraz 19.000 zł w 2010 roku. Tak więc przychód całej rodziny za 2009 rok wyniósł w sumie 3.301.752,89 zł. Wysokości przychodu skarżących za rok 2010 została udokumentowana zeznaniem podatkowym PIT-36L, które ujawnia przychody tylko skarżącego i tylko z jednego źródła przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej - 1.215.298,82 zł. Poza nieruchomościami rolnymi o powierzchni 7,37ha, do skarżących należą stacja benzynowa w B., nieczynna od 2010 roku, stacja benzynowa w K., oddana w dzierżawę oraz stacja kontroli pojazdów w K., również oddana w dzierżawę. Zgodnie z nakazem płatniczym włączonym do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 mkw. Wnioskodawcy posiadają również samochód Volkswagen Transporter, ciągnik siodłowy MAN z 2006 roku /przedmiot leasingu / oraz naczepę cysternę, ciągnik Białoruś, samochód Volkswagen Caddy z 2008 roku, nabyty w ramach kredytu, samochód Klasy S 600 z 1994 roku oraz samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku również nabyty w ramach kredytu. Przeciwko skarżącym prowadzone są postępowania egzekucyjne i sądowe na kwotę 580.000 złotych. Skarżący oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 480.000 zł, a zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego około 47.000 zł. Sąd wskazał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Wskazać należy, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej, bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę, za jedenaście miesięcy ubiegłego roku wynoszą 34.035 zł i wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego, a nadto także miesięcznych obciążeń kredytowych. Sąd uznał, że po uwzględnieniu prawidłowej wysokości wpisu od skargi w wysokości 1.135 zł żądanie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu oświadczenie majątkowe skarżących nie wskazuje na to, aby środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych wykluczały możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Skarżący nie wykazali, że kwoty wolne od egzekucji nie przewyższają kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Oświadczenia składane w toku rozpoznawania wniosku wskazują, że w dyspozycji wnioskodawców pozostają kwoty, które wielokrotnie przewyższają koszty sądowe niniejszego postępowania, jak i koszty sądowe innych postępowań toczących się przed tutejszym Sądem. W złożonym zażaleniu skarżący nie odnieśli się do argumentacji przedstawionej przez Sąd I instancji, formułując zarzuty nie odnoszące się do zaskarżonego postanowienia i wskazując, iż nie posiadają środków na zapłacenie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje: Zażalenie, jako nie uzasadnione, należało oddalić. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyznaje osobom fizycznym prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje, że wnoszący wniosek o przyznanie prawa pomocy winien wykazać, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Zauważyć należy że zgodnie z art..246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1. w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest więc niemożność poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w całości lub w jakiejkolwiek części. Należy uznać, że Sąd I instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżących, a więc ich dochody, obciążenia związane z obciążeniami kredytowymi w tym również wysokość kwoty do której są zobowiązani skarżący tytułem kosztów sądowych itp. Sąd wskazał, że skarżący posiadają znaczne przychody miesięczne. Nadto posiadają znaczny majątek w postaci stacji benzynowych, stacji kontroli pojazdów, gospodarstwa rolnego, którego część jest wydzierżawiana i przynosi znaczny dochód Posiadają również dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jak również znaczny majątek w postaci pojazdów mechanicznych. Należy również zauważyć, że kwota należności sądowych nie jest wysoka, tak więc w stosunku do dochodów którymi dysponują skarżący jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku dla utrzymania skarżących. Skarżący natomiast nie wykazali, iż kwoty należności do których uiszczenia są zobowiązani przekraczają wartość majątku i przychodów skarżących. Jak natomiast wynika z wskazanego majątku i uzyskiwanych dochodów w stosunku do istniejących zobowiązań, wartość posiadanego majątku i dochodów pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.