II SA/Gl 826/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy ze skargi W. W., J. W. i S. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego oddala skargę. W dniu [...] r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. wpłynął wniosek J. W., działającego w imieniu własnym oraz W. W. i S. W., o uzupełnienie sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w K. aktu zgonu nr [...] na nazwisko i imię L. J. W. Wniosek ten dotyczył uzupełnienia przedmiotowego aktu stanu cywilnego w części dotyczącej godziny zgonu. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. na podstawie art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej zwanej p. o. a.s.c. ) uzupełnił treść aktu zgonu oznaczonego nr [...] przez wpisanie w rubr. II poz. [...] godziny "[...]". W uzasadnieniu tego orzeczenia organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego uzyskał dokumentację medyczną (tj. kartę zlecenia wyjazdu Wojewódzkiego Pogotowia Ratunkowego w K. nr [...]), z której jednoznacznie wynika, że zgon kobiety oznaczonej w tej dokumentacji jako "NN" nastąpił o godzinie [...]. Prowadzący postępowanie przygotowawcze prokurator ustalił zaś, że wymieniona w tej karcie informacyjnej, kobieta "NN" była zmarłą J. W. L. Odwołanie od tej decyzji złożyła A. L., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 75 § 1 i art. 7 k.p.a. Nadto odwołująca się zarzuciła organowi oparcie się na błędnych ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść wydanej decyzji polegających na błędnym przyjęciu i wpisaniu w uzupełnianym akcie zgonu godziny [...], podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takich ustaleń. W związku z powyższym odwołująca się wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez wpisanie w akcie zgonu nr [...] rzeczywistego czasu zgonu J. W. L. lub uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w K. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że akt zgonu nr [...] nie zawierał wszystkich danych w związku z powyższym, na podstawie wniosku stron postępowania organ I instancji wszczął postępowanie zmierzające do uzupełnienia jego treści poprzez wpisanie do niego godziny zgonu. W ocenie Wojewody [...] organ pierwszej instancji wydając swoją decyzję nie zebrał jednak i nie zbadał całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności nie uwzględnił wniosków A. L. o przeprowadzenie dowodów wskazanych w piśmie z dnia [...]r. Kierownik USC w K. pominął także opinię sądowo-lekarską z przeprowadzonych oględzin i sekcji zwłok oraz nie uwzględnił, że w karcie informacyjnej sporządzonej przez Pogotowie Ratunkowe w K. naniesiono poprawkę dotyczącą czasu wyjazdu z miejsca wypadku (rubryka 1.4). Zdaniem Wojewody [...] organ I instancji nie wywiązał się zatem z obowiązku szczegółowego zbadania całego materiału dowodowego oraz nie skorzystał z możliwości wystąpienia o uzupełnienie złożonego wniosku. W niniejszej sprawie ustalenie chwili śmierci wymagało także zdaniem organu odwoławczego wiedzy medycznej. Tym samym w razie wątpliwości co do dokładnej godziny śmierci i wystąpienia w tym zakresie sporu między stronami postępowania, właściwym do rozpatrzenia powyższej kwestii winien być sąd powszechny. Wojewoda wskazał także, że w Sądzie Rejonowym [...] w K. Wydział II Cywilny toczy się pod sygn. akt [...] postępowanie z wniosku S. W., J. W., W. W. o rozstrzygnięcie co do aktów stanu cywilnego dotyczących G. L. i J. L. W związku z powyższym Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K., uwzględniając stan prawny i faktyczny sprawy, powinien był zawiesić postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek J. W. o uzupełnienie treści aktu zgonu J. W. L. do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na opisaną decyzję Wojewody [...], W. W., S. W. i J. W. reprezentowani przez adwokata A. B., wnieśli o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucili oni naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to: art. 138 § 2, art. 6, art. ,7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 80, art. 97 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący zarzucili ponadto, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 4, art. 22 i art. 36 w związku z art. 67 ust. 1 pkt 2 p.a.s.c. Uzasadniając te zarzuty skarżący wskazali, że Wojewoda [...] uchylając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzję organu I instancji winien był wykazać, iż do jej wydania doszło z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ ten powinien był także wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym jej rozpatrzeniu. Skarżący wskazali także, że stanowisko Wojewody [...] dotyczące konieczności wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych pozostaje w sprzeczności z pozostałymi jego twierdzeniami. Przede wszystkim organ ten nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych organu I instancji. Wojewoda przyznał też, że zgodnie z art. 22 p.a.s.c. do organu administracji należy przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do godziny zgonu, jeżeli dane te nie wynikają ze świadectwa zgonu. W tej sytuacji skoro postępowanie takie zostało przeprowadzone z wykorzystaniem znajdującego się w aktach materiału dowodowego, a ustalenia faktyczne dotyczące godziny śmierci znajdują potwierdzenie w tym materiale i są logiczne to brak było podstaw do uchylenia decyzji Kierownika USC w K. W szczególności gołosłowny jest zarzut Wojewody, że zebrany w sprawie materiał dowodowy należy poddać ponownej ocenie, skoro organ ten nie zanegował zasadności wniosków wyprowadzonych przez organ I instancji. Poprawne tym samym – zdaniem skarżących - było przyjęcie godziny śmierci wynikającej z dokumentacji lekarskiej, bazującej na bezpośrednim świadectwie z miejsca zdarzenia. Skarżący nie zgodzili się też z twierdzeniem Wojewody [...], że rozstrzygnięcie przez Kierownika USC kwestii godziny zgonu nie było możliwe ze względu na brak posiadania przez niego odpowiedniej wiedzy medycznej. Ich zdaniem organ ten nie ma bowiem samodzielnie wyprowadzać wniosków medycznych, lecz jedynie ocenić przedłożone mu dokumenty i wyprowadzać z nich logiczne wnioski, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Skarżący nie zgodzili się wreszcie ze stanowiskiem Wojewody, że przedmiotowe postępowanie administracyjne w winno zostać zawieszone do czasu rozpoznania sprawy przez sąd cywilny. W ich ocenie uzupełnienie godziny zgonu na podstawie art. 36 w związku z art. 67 ust.1 pkt 2 p.a.s.c. należy bowiem do kompetencji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, a tym samym wadliwy jest pogląd Wojewody [...], że rozstrzygnięcie wątpliwości co do godziny zgonu należy do sądu powszechnego. Kompetencje sądów powszechnych zastrzeżone są bowiem dla spraw wymienionych w art. 30 – 32 powołanej ustawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie narusza prawa w stopniu pozwalającym na jej wzruszenie. Stosownie do art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( aktualnie j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 < w dacie orzekania j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.> - dalej p.a.s.c.) uzupełnieniu podlega akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone. W kontrolowanym postępowaniu w trybie art. 36 p.a.s.c. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. dokonał uzupełnienia sporządzonego przez siebie aktu zgonu Nr [...] L. J. W. poprzez wpisanie w rubryce II w poz. 2 tego aktu godzinny [...]. Kontrolując legalność tej decyzji wskazać w pierwszym rzędzie należy, że akt zgonu sporządza właściwy miejscowo kierownik urzędu stanu cywilnego w oparciu o zgłoszenie dokonane przez osoby bliskie wymienione w art. 65 ust. 1 bądź przez szpital lub inny zakład ( art. 65 ust. 2 p.a.s.c.) oraz na podstawie karty zgonu (art. 66 ust. 1 p.a.s.c.). Jeżeli okoliczności zgonu były przedmiotem postępowania przeprowadzonego przez organ państwowy, co miało miejsce w kontrolowanej sprawie, akt zgonu sporządza się na podstawie pisemnego zgłoszenia dokonanego przez taki organ (art. 66 ust. 2 p.a.s.c.). Dane, co do daty zgonu wpisuje się do aktu na podstawie karty zgonu wystawionej w sposób określony w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295 ze zm.). Stosownie do art. 11 ust. 1 tej ustawy zgon i jego przyczyna powinny być ustalone przez lekarza, leczącego chorego w ostatniej chorobie. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego artykułu w razie niemożności dopełnienia przepisu ust. 1, stwierdzenie zgonu i jego przyczyny powinno nastąpić w drodze oględzin, dokonywanych przez lekarza lub w razie jego braku przez inną osobę, powołaną do tej czynności przez właściwego starostę. Do aktu zgonu stosownie do art. 67 ust. 1 p.a.s.c. wpisuje się: 1) nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, stan cywilny, miejsce i datę urodzenia, miejsce zamieszkania zmarłego; 2) datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok; 3) nazwisko, imię (imiona) oraz nazwisko rodowe małżonka osoby zmarłej; 4) nazwiska rodowe i imiona rodziców zmarłego; 5) nazwisko, imię (imiona), miejsce zamieszkania osoby zgłaszającej zgon lub dane dotyczące szpitala albo zakładu, o których mowa w art. 65 ust. 2. Zgłoszenie, o jakim jest mowa w art. 65 p.a.s.c. powinno natomiast obejmować wszystkie dane podlegające wpisaniu do aktu zgonu chyba, że zgłaszający zgon nie zna niektórych danych. Wówczas zgodnie z art. 67 ust. 2 p.a.s.c. do aktu zgonu winna zostać wpisana odpowiednia adnotacja. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zupełnego aktu zgonu L. J. W. sporządzonego w dniu [...]r. wynika, że w rubryce II tego aktu wpisana została jedynie data zgonu ([...] roku) natomiast nie została do niego wpisana godzina zgonu. W aktach brak informacji czy do aktu zgonu wpisana została stosowna adnotacja dotycząca braku ustaleń dotyczących godziny zgonu. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika także na podstawie jakich dokumentów został sporządzony akt zgonu Nr [...], który został następnie sprostowany decyzją Kierownika USC w K. z dnia [...]r. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy kopii dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem należy wnosić, że przedmiotowy akt stanu cywilnego został sporządzony w oparciu o kartę zgonu przeznaczoną dla USC stanowiącą część statystyczną karty zgonu, której wzór został zamieszczony w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r. w sprawie wzoru karty zgonu oraz sposobu jej wypełniania ( Dz. U. Nr 153, poz. 1782 ze zm.). Zgodnie z tym wzorem na karcie przekazywanej do USC tej nie określa się godziny zgonu. Zauważyć też należy, że godziny i minuty zgonu poza przypadkami dzieci zmarłych przed ukończeniem 1 roku życia nie określa się także w statystycznej karcie zgonu. Z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika ponadto, że karta zgonu J. W. L. została podpisana przez dr n. med. K. R. wykładowcę [...] [...] Uniwersytetu Medycznego w K., który przeprowadził na zlecenie Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] oględziny i sekcję zwłok J. L. Ponadto w aktach tych znajduje się podpisany przez J. W. ( brata zmarłej) dokument zgłoszenia zgonu J. L. oraz zezwolenie Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] na pochowanie zwłok J. L. Brak natomiast w tych aktach pisemnego zgłoszenia, o jakim jest mowa w art. 66 ust. 2 p.a.s.c. W doktrynie podnosi się jednak, że w praktyce akt zgonu może zostać sporządzony na podstawie zgłoszenia jednej z osób wymienionych w art. 65 ust. 1 p.a.s.c., jeżeli zgłaszający przedstawi zezwolenie prokuratury lub Policji na pochowanie zwłok ( vide: M. Albiniak, A. Czajkowska, Prawo o aktach stanu cywilnego z objaśnieniami, Toruń 1992 s. 112). Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że decyzja o uzupełnieniu aktu zgonu L. J. W. została wydana w oparciu informacje zawarte w kartach zlecenia wyjazdu Pogotowia Ratunkowego w K. z dnia [...]r. (nr wezwania [...] i [...]), oraz informacjach przekazanych przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w M. w pismach oznaczonych sygn. akt [...] z dnia [...]r. oraz z [...] r. W pierwszym z tych pism wskazano, że z zebranych w sprawie materiałów nie wynika jednoznacznie, o której godzinie nastąpił zgon J. W. L. i jej męża G. J. L. W piśmie tym stwierdzono jednocześnie, że z kart informacyjnych Pogotowia Ratunkowego w K. podpisanych przez dr K. Z. wynika, iż zgon jednej z ofiar nastąpił o godzinie [...], a drugiej o [...]. W piśmie z dnia [...]r. Prokurator wskazał natomiast, że karta [...], w ktorej wpisano w rubryce VII. 2. jako czas stwierdzenia zgonu godzinę [...] dotyczyła J. L. W oparciu o te dowody Kierownik USC w K. uznał brak potrzeby uwzględnienia wniosków dowodowych pełnomocnika A. L. zawartych w pismach z dnia [...] r. oraz [...] r. We wnioskach tych domagano się przesłuchania w charakterze świadków ratowników i lekarza Pogotowia Ratunkowego w K. uczestniczących w akcji ratunkowej, a także przeprowadzenia dowodu z elektrokardiogramu na okoliczność wykazywania przez J. L. oznak życia w trakcie prowadzonej akcji reanimacyjnej. Ponadto w piśmie tym pełnomocnik strony domagała się przeprowadzenia dowodu z opinii sądowo-lekarskiej sporządzonej w dniu [...]r. oraz z opinii biegłych na okoliczność czy rodzaj i charakter odniesionych przez J. L. obrażeń spowodowały jej śmierć natychmiast po zderzeniu z samochodem sprawcy wypadku. W piśmie z dnia [...]r. podkreślono także, że w ocenie strony nie można utożsamiać chwili stwierdzenia zgonu z chwilą kiedy faktycznie ten zgon nastąpił. W ocenie Sądu zasadnie Wojewoda [...] uznał, że opisane okoliczności sprawy dowodzą, że organ I instancji nie zbadał on całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez co naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ ten w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się bowiem w żaden sposób do znajdującej się w aktach sprawy z opinii sądowo-lekarskiej sporządzonej w dniu [...]r. Nie zajął także stanowiska w przedmiocie poprawek naniesionych na karcie zlecenia wyjazdu Pogotowia Ratunkowego w K. W ocenie Sądu w sprawie doszło również do naruszenia innego unormowania regulującego przebieg postępowania dowodowego prowadzonego w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ może bowiem nie uwzględnić żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu tylko wtedy, gdy jego przedmiotem jest okoliczność nie mająca znaczenia dla sprawy (argumentum a contrario z art. 78 § 1 k.p.a.). Taka sytuacja w ocenie Sądu nie miała jednak miejsca w kontrolowanym postępowaniu zmierzającym do uzupełnienie aktu zgonu Nr [...]. Skład orzekający podzielił jednocześnie zarzut skargi kwestionujący zawarte w uzasadnieniu kasacyjnej decyzji Wojewody [...] stwierdzenie dotyczące potrzeby zawieszenia postępowania administracyjnego toczącego w sprawie o uzupełnienie treści aktu zgonu nr do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny. Stanowisko to w świetle zawartych w tej decyzji wskazań co do koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie jest niezrozumiale. Zwrócić należy także uwagę na znajdujące się w aktach sprawy pisma Sądu Rejonowego [...] z dnia [...]r., którym Wojewoda [...] powiadomiony został o zawieszeniu postępowania w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt [...], która toczyła się z wniosku skarżących w niniejszej sprawie. Zawarte w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji zalecenie dotyczące zawieszenia postępowania nie jest jednak wiążące dla organu I instancji, co powoduje, że należało go uznać za pozostające bez wpływu na wynik kontrolowanej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Wskazać też należy na prezentowany w orzecznictwie pogląd, że sąd powszechny prowadzący postępowanie spadkowe uprawniony jest do podjęcia próby ustalenia chwili śmierci, w przypadku, gdy w aktach zgonu spadkodawcy i ewentualnego spadkobiercy jest wpisana ta sama data i godzina zgonu. Sytuacja taka może mieć miejsce także w przypadku, gdy w aktach zgonów poza samą data nie zostanie wpisana z przyczyn, o jakich mowa w art. 67 ust. 2 p.a.s.c. godzina zgonu, a brak ten zostanie ujawniony w postaci odpowiedniej adnotacji( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2009 r., V CSK 401/08 [w:] Lex nr 511000) W tym stanie rzeczy Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.