III SA/Wr 680/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.S. (zwanemu w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "skarżącym") umorzenia należności z tytułu nieziszczonych składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie łącznej [...] zł. Rozstrzygnięcie to, wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie 14 dni od chwili otrzymania decyzji, zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. Pismem nadanym dnia [...] r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości, podnosząc, że jest osobą starszą, schorowaną, a część otrzymywanej przez niego emerytury, pozostała po dokonywanych potrąceniach komorniczych, wynosi [...] zł, z czego kwotę [...] zł pochłania czynsz za mieszkanie, które wynajmuje. W piśmie zawarto również wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia. Na uzasadnienie wniosku skarżący podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, gdyż ciężko chorował i nie był w stanie napisać żadnego pisma. Do wniosku dołączono wyroki Sądu Okręgowego we W. oraz Sądu Rejonowego w L., zasądzające na rzecz powoda łączną kwotę około [...] złotych, opatrzone klauzulą wykonalności. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowe postępowanie w sprawie i podniósł, że doręczone skarżącemu pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie zawierało stosowne pouczenie o terminie, w jakim możliwe jest złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Odnośnie żądania przywrócenia terminu Zakład podniósł, że skarżący wskazał co prawda we wniosku, że w czasie biegu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy ciężko chorował, co uniemożliwiło mu wniesienie środka zaskarżenia, jednakże nie przedstawił żadnych dowodów związanych z podnoszonym złym stanem zdrowia. Powołując się na stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne organ zaznaczył, że pomimo nie przedstawienia dowodów potwierdzających stan zdrowia strony, sam fakt choroby nie stanowi przyczyny usprawiedliwiającej niedotrzymanie terminów, o ile nie jest to choroba zmuszająca stronę do leżenia w łóżku i nie ma ona możliwości wyręczenia się przy sporządzaniu i nadawaniu pisma, inną osobą. Nie godząc się z opisanym rozstrzygnięciem organu skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, bowiem w terminie przepisanym do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ciężko chorował. Wskazał, że w tym czasie miał tak wysoką temperaturę, że nie tylko musiał leżeć w łóżku, ale chwilami tracił świadomość. W chorobie, jak podniesiono, skarżącemu pomagała sąsiadka, która może potwierdzić opisywaną okoliczność. Skarżący podniósł również, że decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] r. odebrał osobiście pomimo, że już wówczas chorował, bowiem sąsiadka przyprowadziła do niego listonosza. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 152, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.". Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sadowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak tez rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkująca wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala, więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Biorąc pod uwagę przywołane kryteria kontroli sądowoadministracyjnej, nie można było utrzymać w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji. Istotne w sprawie jest ustalenie, czy organ odwoławczy zasadnie uznał, że mamy w rozpatrywanym przypadku z uchybieniem ustawowego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i brakiem przesłanek do jego przywrócenia. Kwestią bowiem przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy można rozważyć po ustaleniu, że termin skutecznie rozpoczął bieg. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585) w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "kpa", wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia stronie decyzji administracyjnej. Termin określony w tym przepisie jest terminem prekluzyjnym dla strony, a zatem jego uchybienie powoduje, że czynność prawna podjęta przez stronę po jego upływie jest bezskuteczna. Jeżeli w zakreślonym terminie strona nie złoży odwołania, decyzja uzyskuje przymiot ostateczności i korzysta z ochrony wynikającej z zasady trwałości decyzji ostatecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący wniósł taki wniosek z uchybieniem terminu do jego wniesienia, co sam potwierdził występując i jego przywrócenie. W przypadku uchybienia wskazanego wyżej terminu, strona może bronić się składając wniosek o jego przywrócenie. Zgodnie z art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Paragraf 2 przywołanego artykułu stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby wymagane jest dopełnienie czynności, dla której określony był termin. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu był bardzo lakoniczny, zawierał jedynie krótkie stwierdzenie, że choroba uniemożliwiła mu dotrzymanie terminu. Strona nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na poparcie tego twierdzenia (np. zaświadczeń lekarskich, czy choćby recept wystawionych w tym okresie). Dodatkowo skarżący nie wskazał, kiedy choroba przestała stanowić przyczynę niedotrzymania terminu, brak więc było podstaw do ustalenia, czy wniosek o przywrócenie uchybionego terminu złożony został przez stronę z zachowaniem ustawowego terminu. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było wyjaśnienie wszystkich wątpliwości i wezwanie w trybie art. 64 § 2 kpa strony o uzupełnienie braków wniosku. Podkreślić przy tym dobitnie należy, że sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, wedle którego podstawę przywrócenia terminu może stanowić jedynie taka choroba strony, która wymaga leżenia w łóżku, przy jednoczesnej niemożności wyręczenia strony przez inną osobę (członka rodziny czy sąsiada) w dokonaniu czynności procesowej. Zaniechanie przez organ wyjaśnienia, czy w sprawie nie występuje taka właśnie choroba, należy ocenić jako rażące zaniedbanie, powodujące, że wydanie orzeczenie o odmowie przywrócenia terminu musi zostać uznane jako przedwczesne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ przeprowadzi stosowne postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego w okresie od [...] r. do dnia [...] r. (data złożenia wniosku o przywrócenie terminu) i dopiero wówczas podejmie rozstrzygnięcie w sprawie. W tym celu, organ w szczególności powinien skierować do wnioskodawcy wezwanie, aby uprawdopodobnił zarówno brak winy w uchybieniu terminu jak i dochowanie terminu do złożenia wniosku o jego przywrócenie. Ponadto należy wskazać, że w skardze skarżący podniósł, że w dniu [...] r. złożył pismo do ZUS Oddział w T. w związku z decyzją nr [...]. Organ winien wyjaśnić, czy zostało one złożone i jaki jest jego charakter w przedmiotowej sprawie. Ponieważ wszczęte skargą postępowanie sądowe dało podstawy do postawienia organom ZUS zarzutu naruszenia przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Orzeczenie zawarte w punkcie II sentencji wyroku znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.