III SA/Gd 447/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie NSA Jacek Hyla (spr.), WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 11 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie określenia kwoty długu celnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz K. K. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 6 maja 2011 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, na podstawie art. 63 § 1 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 51 pkt 1, art. 65 ust. 1 i 4, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) określił D. K. kwotę długu celnego w wysokości 8004 zł. dla towaru tj. samochodu osobowego marki Toyota RAV4 o numerze nadwozia [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ celny pierwszej instancji wskazał, iż dług celny w rozpatrywanej sprawie został określony na mocy art. 204 ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r., str.1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2, t. 4, str. 307 z późn. zm.), (zwanego dalej WKC), ponieważ powstał z powodu niewykonania obowiązku wynikającego ze stosowania procedury odprawy czasowej, to jest niedokonania powrotnego wywozu przedmiotowego towaru, ani też niepodjęcia innych działań zmierzających do nadania towarowi nowego przeznaczenia celnego. Za dłużnika w sprawie uznano D. K., jako osobę korzystającą z procedury odprawy czasowej i zobowiązaną do wykonania obowiązków. Pismem z dnia 26 maja 2011 r. adwokat T. K. wniósł odwołanie od powyżej wskazanej decyzji organu celnego pierwszej instancji. Do odwołania dołączono pełnomocnictwo podpisane przez K. K. w którym zapisano "upoważniam adwokata T. K. ...do reprezentowania mnie przed wszystkimi organami celnymi w sprawie dot. samochodu marki Toyota RAV 4 nr podwozia...". W odwołaniu, określonym w nagłówku jako odwołanie K. K. reprezentowanego przez adwokata T. K. wskazano, że K. K., działając w imieniu zarówno swoim jak i żony D. K. podjął przed organem celnym działania mające na celu zwolnienie samochodu z należności celnych w ramach tzw. mienia przesiedlenia. W odwołaniu podniesiono także, że bezpodstawnie pominięto udział K. K. w postępowaniu jako strony, skoro samochód był przedmiotem współwłasności obojga małżonków, a po zniesieniu wspólności majątkowej między nimi stał się odrębną własnością K. K.. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. nr [...] na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy Ordynacja podatkowa stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w przedmiotowej sprawie towar został zgłoszony na piśmie do odprawy czasowej przez spełniającą warunki do skorzystania z tej procedury D. K. składającą stosowne oświadczenie z dnia 30 lipca 2010 r. w tym zakresie. K. K. natomiast przesiedlając się ze Stanów Zjednoczonych Ameryki na stałe do Polski nie spełniał odpowiednich warunków do występowania do organu celnego o objęcie samochodu procedurą odprawy czasowej. W ocenie organu w myśl art. 4 pkt 21 Wspólnotowego Kodeksu Celnego osoba uprawniona do korzystania z procedury oznacza osobę na rzecz której zostało dokonane zgłoszenie celne lub osobę, na którą przeniesiono prawa i obowiązki wyżej wymienionej osoby związane z procedurą celną. Zgodnie zaś z art. 90 Wspólnotowego Kodeksu Celnego prawa i obowiązki osoby uprawnionej do korzystania z gospodarczej procedury celnej mogą zgodnie z warunkami określonymi przez organy celne, zostać przeniesione kolejno na inne osoby spełniające warunki wymagane do korzystania z tej procedury. Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż zobowiązaną do uregulowania stanu prawnego towaru (samochodu) zgodnie z przepisami prawa celnego jest D. K., która zobowiązana była do powrotnego wywozu towaru w terminie określonym przepisami prawa lub do uregulowania jego stanu prawnego, nadając towarowi inne przeznaczenie celne. Zgodnie bowiem z art. 133 ustawy Ordynacja podatkowa stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Odpowiednie stosowanie tego przepisu (por. cyt. wyżej art. 73 ust. 1 Prawa celnego) oznacza, że za stronę postępowania celnego może być uznany podmiot, na który przepisy prawa celnego nakładają określone obowiązki lub przyznają konkretne uprawnienia, w szczególności "osoba uprawniona do korzystania z procedury celnej" (por. art. 4 pkt 21 WKC), czy dłużnik celny (por. art. 4 pkt 12 WKC). Stosownie zaś do art. 204 ust. 1 pkt a, ust. 2 i ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego w przypadku niewykonania jednego z obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom przywozowym lub ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty, powstaje dług celny w przywozie. Dług celny powstaje w chwili zaprzestania spełniania obowiązku, a dłużnikiem jest osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej. Zacytowany przepis nie wymienia innych kategorii osób, które można by uznać za dłużników celnych, w szczególności nie zalicza do tego grona osób, które nabyły prawo własności lub weszły w posiadanie samochodu, w odniesieniu do którego nie zakończono procedury odprawy czasowej. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił nadto, że podział majątku wspólnego małżonków K. i D. K., w ten sposób, że K. K. nabył wyłączne prawo do przedmiotowego pojazdu oraz wszelkie korzyści i ciężary związane z nabytymi aktem notarialnym Rep. [...] prawami, które przeszły na niego, wskazywać mogą jedynie na jego interes faktyczny w uregulowaniu statusu celnego pojazdu. Interes faktyczny należy kwalifikować jako stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy celnej, jak w przypadku interesu prawnego, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu celnego. Reasumując organ II instancji podkreślił, że z treści art. 220 Ordynacji podatkowej wynika, iż podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania jest podmiot który posiada status strony postępowania, w szczególności osoba, która ma interes prawny w uchyleniu decyzji celnej określającej jej uprawnienia lub obowiązki, a także osoba, która nie posiadając interesu prawnego została niezasadnie uznana za stronę przez organ pierwszej instancji. K. K. z uwagi na brak interesu prawnego nie jest stroną w postępowaniu ani adresatem decyzji, nie może zatem skutecznie wnieść odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 6 maja 2011 r., określającej D. K. kwotę długu celnego dla towaru - samochodu osobowego marki Toyota RAV4. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł K. K., domagając się stwierdzenia nieważności postępowania. Organom administracji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7,77 § 1 i art. 80 k.p.a. , polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyjaśnienia sprawy poprzez nieuwzględnienie dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę - aktu notarialnego i umowy o podział majątku wspólnego. - naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez odmówienie przymiotu strony, podczas gdy przedmiotowe postępowanie bezpośrednio dotyczyło interesu prawnego skarżącego - zwolnienia od cła samochodu osobowego marki Toyota RAV4 który na skutek zawartej umowy o podział majątku wspólnego stał się jego osobistą własnością. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż nie zgadza się ze stwierdzeniem Naczelnika Urzędu Celnego, że stroną postępowania związaną z procedurą odprawy czasowej wyżej wymienionego samochodu może być jedynie D. K.. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie doszło do naruszenia jego interesu prawnego tj. art. 28 k.p.a. zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny. Zgodnie z art. 133 ustawy Ordynacja podatkowa stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynności organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Odpowiednie stosowanie tego przepisu oznacza, że za stronę postępowania celnego może być uznany podmiot, na który przepisy prawa celnego nakładają określone obowiązki lub przyznają konkretne uprawnienia. W ocenie skarżącego nieuwzględnienie jego oczywistego interesu prawnego poprzez nie uznanie go za stronę postępowania a co za tym idzie, stwierdzenie niedopuszczalności jego odwołania od decyzji z dnia 6 maja 2011 roku oraz odmówienie mu wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia go od cła w sposób rażący wpłynęło na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Odnosząc się do zarzutów skargi należy w pierwszym rzędzie uznać za pomyłkę oparcie ich na przepisach k.p.a. – skoro zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68 poz. 622 z późn. zmianami) do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12 oraz działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były w istocie bezsporne i obejmowały fakt sprowadzenia do Polski samochodu Toyota RAV 4 z USA, oraz objęcie go w dniu 2 sierpnia 2010r. procedurą celną odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła na wniosek małżonki skarżącego D. K.. Wniosku takiego nie mógł złożyć K. K., który w dacie poprzedzającej sprowadzenie samochodu uzyskał status stałego mieszkańca Polski. Stało się to, jak wynika z dokumentu potwierdzającego zameldowanie na pobyt stały z dniem 16 lipca 2010r. Do akt postepowania celnego złożone zostało pełnomocnictwo udzielone w dniu 22 grudnia 2010r. w formie aktu notarialnego przez D. K. jej mężowi K. K. upoważniające go miedzy innymi do reprezentowania przez wszelkimi organami celnymi we wszystkich sprawach i postepowaniach związanych z nabytym w USA samochodem Toyota RAV 4. Złożono także umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej między małżonkami D. i K. K. oraz umowę podziału majątku wspólnego zgodnie z którą K. K. nabył samochód osobowy Toyota RAV 4. Obie te umowy pochodzą z daty 29 grudnia 2010r. W postępowaniu celnym K. K. traktowany był jako pełnomocnik D. K., zaś adw. T. K. jako pełnomocnik wyłącznie K. K.. Na wstępie już stwierdzić należy, że nie można podzielić argumentów skarżącego, w myśl których miałby mu przysługiwać status strony w postępowaniu celnym, dotyczącym określenia długu celnego związanego z niewykonaniem obowiązków związanych z objęciem towaru (samochodu) procedurą celną odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła. Status strony w tego rodzaju postępowaniu celnym wiąże się bowiem nierozerwalnie z materialnoprawnym pojęciem dłużnika celnego. Art. 204 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r., str.1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2, t. 4, str. 307 z późn. zm) zwanego dalej WKC, stanowi, że dług celny w przywozie powstaje w wyniku niewykonania jednego z obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom przywozowym lub ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty. Według ustępu 3 omawianego artykułu dłużnikiem jest osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom przywozowym lub, w zależności od przypadku, wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty, bądź osoba zobowiązana do przestrzegania warunków wymaganych dla objęcia towaru tą procedurą. Jak wynika z akt administracyjnych to D. K. była osobą zgłaszającą sprowadzony przez małżonków K. samochód do odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła – w ruchu podróżnych (k-81 akt adm.). Ona też była zobowiązana do wykonania obowiązków związanych z zastosowaną procedurą celną. Żaden przepis prawa celnego nie pozwala natomiast na wiązanie statusu strony postępowania celnego z prawem własności towaru będącego przedmiotem procedury celnej. Z faktu przysługiwania K. K. wyłącznego prawa własności samochodu, nie wynika bowiem żaden skutek prawny powodujący wejście przez niego w miejsce D. K. w sferę jej praw i obowiązków związanych ze stosowaniem prawa celnego. Ewentualne trudności związane z rejestracją samochodu i co za tym idzie jego eksploatacją na obszarze wspólnotowym stanowią jedynie element interesu faktycznego, który należy wyraźnie oddzielić od interesu prawnego, którego źródła musiałyby zostać odnalezione w niniejszej sprawie w przepisach prawa celnego. Przepisy prawa celnego nie pozwalają także na przyjęcie, że dłużnikami celnymi – a co za tym idzie stronami postępowania celnego stają się automatycznie oboje małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej. Przeciwnie przepisy WKC wiążą status dłużnika celnego z konkretnymi działaniami lub zaniechaniami konkretnej osoby, i tak wg. art. 204 ust. 3 dłużnikiem jest osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru podlegającego należnościom przywozowym lub, w zależności od przypadku, wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty, bądź osoba zobowiązana do przestrzegania warunków wymaganych dla objęcia towaru tą procedurą. Art. 90 WKC przewiduje, że prawa i obowiązki osoby uprawnionej do korzystania z gospodarczej procedury celnej mogą, zgodnie z warunkami określonymi przez organy celne, zostać przeniesione kolejno na inne osoby spełniające warunki wymagane do korzystania z tej procedury. Brak jest w materiałach dotyczących niniejszej sprawy jakichkolwiek danych pozwalających na przyjęcie, że organy celne kiedykolwiek określiły warunki przejścia na skarżącego K. K. obowiązków obciążających D. K. w zakresie dotyczącym sprowadzenia z USA samochodu Toyota RAV 4. Przeniesienie takie nie było zresztą możliwe z uwagi na to, że skarżący nie był uprawniony do skorzystania z procedury celnej odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła – jako osoba mając stałe miejsce zamieszkania na terenie kraju – potwierdzone zameldowaniem na pobyt stały w Polsce w dniu 16 lipca 2010r. – podczas gdy sprowadzony samochód objęto procedurą celną w dniu 2 sierpnia 2010r. Natomiast art. 558 ust. 1 lit a) i b) stanowi, że całkowite zwolnienie z należności przywozowych jest przyznawane środkom transportu drogowego... w przypadku gdy: a) są zarejestrowane poza obszarem celnym Wspólnoty na nazwisko osoby mającej siedzibę poza tym obszarem..., b) używane są przez osobę mająca swą siedzibę poza tym obszarem, bez uszczerbku dla przepisów art. 559, 560 i 561. Skoro K. K. w dacie objęcia samochodu procedurą celną miał stałe miejsce zamieszkania w Polsce, to nie mógł z procedury tej skorzystać. Nie mógł więc w żadnym przypadku nabyć praw i obowiązków D. K. związanych z tą procedurą na podstawie art. 90 WKC. Przepisy art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej stanowią, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zaś organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Art. 122 Ordynacji podatkowej zobowiązuje organy podatkowe, by w toku postępowania podejmowały wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Powyższe przepisy znajdują pełne zastosowanie w postępowaniu celnym z mocy art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne. W sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdowało się pełnomocnictwo udzielone K. K. przez jego żonę D. do reprezentowania jej we wszystkich postępowaniach celnych dotyczących samochodu Toyota RAV 4 oraz oczywistym było dla organów celnych, że status strony w postępowaniu celnym przysługuje wyłącznie uprawnionej D. K., to uznać należy, że ich rzeczą, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami Ordynacji podatkowej było zwrócenie się do składającego odwołanie adw. T. K. – powołującego się na pełnomocnictwo pochodzące od K. K. – o wyjaśnienie, czy odwołanie to składa w imieniu K. K. działającego osobiście, czy także jako pełnomocnik żony D.. Fakt powierzenia przez K. K. prowadzenia sprawy celnej profesjonalnemu pełnomocnikowi nie wyłącza bynajmniej obciążającego organy celne obowiązku działania wobec obywatela w sposób budzący zaufanie do tych organów, a także nie może powodować przyznania niższego poziomu ochrony w stosunku do osoby pozbawionej profesjonalnej reprezentacji, której niewątpliwie organ administracji celnej byłby zobowiązany udzielić pełnej informacji co do statusu strony postępowania i rozważyć możliwość uznania, że odwołanie zostało wniesione na podstawie znajdującego się w aktach pełnomocnictwa - w imieniu osoby niewątpliwie będącej stroną postępowania. Mając powyższe na względzie, uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. – wobec uwzględnienia skargi. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji publicznej winny wyjaśnić, czy odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 6 maja 2011 r., nr [...] zostało wniesione przez adw. T. K. na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez K. K. jako pełnomocnika D. K., czy też wyłącznie w imieniu własnym. Organ weźmie pod uwagę, że w aktach sądowych (k-44) znajduje się pisemne oświadczenie adwokata T. K. z 18 stycznia 2012r. w którym stwierdza on, że "... z uwagi na treść pełnomocnictwa – aktu notarialnego z dnia 22 grudnia 2010r. oraz pełnomocnictwa z dnia 20 kwietnia 2011r. zarówno przed organami celnymi jak i przed sądem, działałem i działam w imieniu i na rzecz zarówno Pana K. K. jak i Pani D. K.".