II GSK 1383/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędziowie NSA Ludmiła Jajkiewicz Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 16/12 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 8 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 16/12, oddalił skargę R. S. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] października 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W dniu [...] czerwca 2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności – składek ubezpieczeniowych, w łącznej kwocie 21.573,75 zł, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w Z. "E." N.. ZUS decyzją z [...] sierpnia 2011 r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności obejmujących składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy decyzję I instancji. Za podstawę odmowy umorzenia należności powołał art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz fakt, że skarżący jest właścicielem nieruchomości i prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody, tym samym w sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.391,63 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia alimentacyjne w kwocie 806,29 zł, a nieruchomość Z. "E." zgłosił do sprzedaży za kwotę 950.000 zł. Organ zaznaczył, iż w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej skarżący poniósł straty za okres od stycznia do czerwca 2011 r. w wysokości 2.924,81 zł, jak również skarżący zobowiązany jest do spłaty kredytów bankowych oraz świadczenia alimentacyjnego na dwójkę dzieci w łącznej wysokości 1.800 zł. Z tytułu świadczeń alimentacyjnych skarżący posiada zadłużenie w wysokości 10.100 zł. Łączne zobowiązania skarżącego z tytułu utrzymania, leczenia, rat, alimentów i eksploatacji samochodu wynoszą miesięcznie 6.109,16 zł, a jedynym źródłem dochodu otrzymywanym jest świadczenie rentowe w wysokości 364,09 zł netto. ZUS nie skorzystał z możliwości umorzenia należności, gdyż decyzja taka jest decyzją uznaniową Zakładu a nie obligatoryjną, a w rozpoznawanej sprawie istnieje realna szansa wyegzekwowania należności poprzez wystawioną na sprzedaż nieruchomość - Zajazd za kwotę 950.000 zł. Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, a nie zwalnianie płatników z tego obowiązku. Skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, tym samym umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. R.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, a przedstawiając swoją sytuację materialną podał, że [...] października 2011 r. zamknął działalność gospodarczą a z uwagi na chorobę nie może podjąć pracy, przez co nie jest w stanie uregulować zaległych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. Sąd I instancji wymienił przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dotyczące całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wskazując, iż dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności, choć nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia – w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) przewidziano możliwość umarzania składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1-3 tego przepisu. Wśród nich wymieniona została sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Przesłanka sytuacji "braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" odnosi się do hipotezy normy i wskazuje sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia należności. Oznacza to, że organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do tej sytuacji, jak i jej oceny faktycznej. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia tej sytuacji, w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez organ uznania administracyjnego. Wysokość miesięcznych zobowiązań skarżącego to 6.109,16 zł, a jedyne źródło dochodu to świadczenie rentowe w wysokości 364,09 zł, gdyż prowadzona działalność przynosi tylko straty. W związku z powyższym Sąd I instancji porównując dochody i wydatki skarżącego stwierdził, że Zakład nie ma możliwości wyegzekwowania zaległych należności z renty skarżącego. W związku z tym odmowa umorzenia należności pozostaje bez wpływu na sytuację zobowiązanego i jego dzieci. Zakład stwierdził bowiem, że istnieje możliwość spłaty należności ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. W takiej sytuacji opłacenie należności ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. R. S. złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że decyzja ta narusza przepisy postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie przy ocenie możliwości umorzenia zadłużenia z tytułu składek oraz istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności ujętej w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także całokształtu sytuacji materialno– rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w tym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumentację dotyczącą przedstawionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie miał żadnych podstaw do przyjęcia, iż w sprawie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wymienione w tym przepisie organy takiej zaś okoliczności nie stwierdziły. Załączone zaś do skargi pismo komornika sądowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. zawiera jedynie informację o tym, że "dalsza egzekucja jest bezskuteczna, ponieważ dłużnik utrzymuje się z renty, która została zajęta na poczet alimentów, mających pierwszeństwo w zaspakajaniu przed innymi należnościami". Jeżeli zaś chodzi o majątek dłużnika, to komornik w tym piśmie wprost stwierdził, iż "Celem ujawnienia majątku dłużnika, wierzyciel może wystąpić do sądu ze stosownym wnioskiem". Z kolei skarżący sam przyznał, iż posiada nieruchomość, którą zamierza sprzedać za około 950.000 zł. Posiada zatem majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Podnoszona zaś w skardze kasacyjnej okoliczność, iż nieruchomość ta stanowi "składnik małżeńskiego majątku wspólnego oraz że małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia w sprawie jej zbycia, jest bez znaczenia w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Należy przy tym wskazać, iż art. 28 ust. 3 omawianej ustawy stanowi materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek, z powodu ich całkowitej nieściągalności, a więc na skutek okoliczności, które nie mają charakteru przemijającego, lecz trwały. Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut skargi kasacyjnej, iż "skarżący bez wątpienia wykazał, że nie ma możliwości uiszczenia składek bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania swojej osoby oraz dzieci, na które zobowiązany jest płacić alimenty", to stwierdzić należy, iż Sąd I instancji porównując dochody skarżącego (świadczenie rentowe w wysokości 364,09 zł) oraz jego miesięczne zobowiązania w wysokości 6.109,16 zł trafnie ocenił, iż ZUS nie ma możliwości wyegzekwowania zaległych należności z renty skarżącego. Stąd też odmowa umorzenia należności pozostaje bez wpływu na sytuację skarżącego oraz jego rodziny. Istnieje natomiast możliwość spłaty należności ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, a w takiej sytuacji skarżący nie byłby pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przyktoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.