III SA/Łd 435/10

Dnia 29 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010 roku sprawy ze skargi N. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego – N. A. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. Nr 220, poz. 1414) zmienił nazwisko P. J. A. urodzonego w dniu 23 marca 1996 roku w Ł., syna N. A. i M. W. na nazwisko: R. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odwołując się do treści art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, podniósł, iż w dniu 29 stycznia 2010 roku M. R. wystąpiła z wnioskiem o zmianę nazwiska jej syna P. A. urodzonego w dniu 23 marca 1996 roku w Ł. na nazwisko R. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, iż po rozwiązaniu w roku 2006 związku małżeńskiego z ojcem dziecka, kontakty ojca z synem stały się sporadyczne. Podniosła, iż jest jedynym opiekunem dziecka i chciałaby, aby jej syn nosił to samo nazwisko. Ponadto wskazała, iż zmiana nazwiska, które nie jest popularne w Polsce na nazwisko rodowe matki będzie miało korzystny wpływ na syna, zapewni większe poczucie przynależności do rodziny, w której się wychowuje i zapewni większe poczucie bezpieczeństwa. Mając na uwadze wskazane we wniosku okoliczności oraz fakt, iż postanowieniem z dnia 8 września 2009 roku, sygn. [...] Sąd Rejonowy dla Ł. –Ś. w Ł., VII Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił matce dziecka na wystąpienie do organów administracji i dopełnienie wszelkich formalności zmierzających do zmiany nazwiska małoletniego syna P. J. A. na nazwisko: R., a sam zainteresowany wyraził zgodę na zmianę nazwiska organ uznał, iż spełnione zostały przesłanki warunkujące orzeczenie o zmianie nazwiska. Od powyższej decyzji N. A. złożył odwołanie, w którym podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy z 17 października i podstawowych zasad postępowania administracyjnego poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i odmowę dokonania zmiany nazwiska lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zobowiązując organ I instancji do weryfikacji twierdzeń zawartych we wniosku poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu odwołania wskazując na nieostrość użytego przez ustawodawcę pojęcia "ważne powody" warunkującego dopuszczalność zmiany nazwiska podniósł, iż wydanie decyzji o zmianie nazwiska powinno poprzedzać prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, a nie subiektywne przekonanie strony o istnieniu ważnych przyczyn. Podkreślił, iż podniesiona we wniosku okoliczność, że nazwisko A. nie jest w Polsce popularne nie stanowi w ocenie skarżącego "ważnego powodu" w rozumieniu cytowanego przepisu i sugeruje, że decyzja nosi znamiona dowolności. Podkreślił, iż "poczucie" matki dziecka, że jest jego jedynym opiekunem, jest subiektywnym odczuciem związanym z postrzeganiem rzeczywistości, nie uzasadnia natomiast zmiany nazwiska i stwierdzenia, że ojciec się dzieckiem nie zajmuje. Odnosząc się do pozostałych "ważnych powodów" uzasadniających zmianę nazwiska wskazał, iż rzadkie, a wręcz sporadyczne kontakty z synem spowodowane są zastosowanym wobec ojca dziecka środkiem zapobiegawczym w postaci tymczasowego aresztowania, natomiast zwiększenie poczucia bezpieczeństwa po stronie syna w związku ze zmianą nazwiska może być stwierdzone jedynie przez biegłego psychologa. Reasumując podkreślił, iż żadna z podnoszonych we wniosku okoliczności nie została przez organ administracji zweryfikowana, postanowienie natomiast Sądu Rejonowego dla Ł. –Ś. w Ł. z dnia [...] zezwalające na zmianę nazwiska nie zwalnia organu administracji z obowiązku przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, ani wad interpretacji przepisów ze strony organu pierwszej instancji, który rozważył argumenty wnioskodawczyni i uznał, że składając wniosek o zmianę nazwiska, kierowała się ona jedynie dobrem małoletniego syna. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, iż Sąd Rejonowy dla Ł.- Ś. w Ł. postanowieniem z dnia [...] zezwolił matce dziecka – M. R. na wystąpienie do organów administracji i dopełnienie wszelkich formalności zmierzających do zmiany nazwiska małoletniego syna z "A." na "R.", co spowodowało, że uczestnictwo ojca w postępowaniu administracyjnym i jego zgoda na zmianę nazwiska syna nie są konieczne. Orzekający natomiast w przedmiocie zezwolenia na dokonanie zmiany nazwiska małoletniego syna organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że zmiana nazwiska małoletniego P. A. uchroni dziecko od niekorzystnych skutków emocjonalnych, spowodowanych tym, że istnieje w stosunku do jego ojca podejrzenie popełnienia przestępstwa. Biorąc zatem pod uwagę rozstrzygnięcia sądów rodzinnych w tym prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...], sygn. akt [...] Wojewoda stanął na stanowisku, że przedstawione przez matkę dziecka argumenty zostały dostatecznie uzasadnione, by udzielić zezwolenia M. R. na wystąpienie do organów administracji i dopełnienie wszelkich formalności zmierzających do zmiany nazwiska małoletniego syna. Zdaniem organu odwoławczego, zgłoszone w odwołaniu żądanie przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego psychologa oraz wywiadu środowiskowego, nie zasługują na uwzględnienie. Zarówno organ administracji pierwszej, jak i drugiej instancji, dał wiarę argumentom wnioskodawczyni, że zmiana nazwiska jest podyktowana dobrem jej syna, co w ocenie organów rozstrzygających sprawę w obu instancjach, stanowi ważny powód i wypełnia dyspozycję przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Podkreślił, iż z oświadczenia M. R. złożonego przed organem drugiej instancji wynika, iż sądy powszechne rozpoznające sprawę o zezwolenie na dokonanie zmiany nazwiska małoletniego P. A., wydały rozstrzygnięcia opierając się jedynie na dowodach przedstawionych przez strony postępowania, co oznacza, iż należało uznać, że przeprowadzenie dodatkowych dowodów nie było konieczne do wydania rozstrzygnięcia i nie jest konieczne w postępowaniu administracyjnym, tym bardziej, że małoletni P. A. w obecności Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego złożył oświadczenie, że wyraża zgodę na zmianę nazwiska na R. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując argumentację przedstawioną w odwołaniu, podniósł zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 84 k.p.a. oraz art. 6 k.c, a także art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podkreślił, iż "ważne powody" , o których mowa w art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Organ administracji dokonując bowiem zmiany nazwiska przeciwstawia się ogólnej zasadzie stabilności imion i nazwisk. Winien zaś w konkretnym przypadku szczegółowo wyjaśnić dlaczego uwzględnia interes wnioskodawcy, który sprzeciwia się interesowi społecznemu realizowanemu we wskazanej powyżej zasadzie oraz interesowi skarżącego. Organ administracji nie uzasadnił odmowy uwzględnienia interesu skarżącego, co w ocenie skarżącego świadczy o podjęciu decyzji w sposób dowolny, przekraczający granice swobodnego uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga N. A. jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Organy administracji w rozpoznawanej sprawie naruszyły przepisy postępowania administracyjnego a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. nr 220 poz.1414). Zgodnie z treścią art.4 ust.1 wymienionej ustawy zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1. imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka 2. na imię lub nazwisko używane 3. na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione 4. na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, iż obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona, iż imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 lipca 1993r. w spr. SA/Wr 605/96 (ONSA nr 3 z 1994r. poz.10), z 18 stycznia 1994r. w spr. SA/Gd 1114/93 (ONSA nr 2 z 1995r. poz.56), z 15 marca 2007r. w spr. II OSK 452/06 (system Legalis) oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 7 października 2009r. w spr. III SA/Wr 83/09 (Lex nr 574063). Pojęcie "ważne powody" należy do tzw. pojęć nieokreślonych, nieostrych, których wykładnie nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. Ocena czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. "Ważne powody" zostały wymienione w art.4 ust.1 ustawy z 17 października 2008r. przykładowo co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 1981r. w spr. 974/81 (ONSA nr 1 z 1981r. poz.49) i z 24 listopada 1983r. w spr. SA/Ka 534/83 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 7 października 2009r. w spr. III SA/Wr 83/09 (Lex nr 574063) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku z 24 września 2009r,. w spr. III SA/Łd 147/08 (Lex nr 524014). W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie wyjaśniły dokładnie czy istniały ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska syna skarżącego z "A." na "R.". Ocena dokonana przez organy, w przekonaniu sądu, jest niepełna. Organy administracji uznały. Iż powody podane przez uczestniczkę postępowania we wniosku z 29 stycznia 2010r. uzasadniają zmianę nazwiska dziecka. Uznano, że za taką zmianą przemawia dobro małoletniego P. A., gdyż zapewni mu to większe bezpieczeństwo i uchroni go od niekorzystnych skutków emocjonalnych związanych z tym, że skarżący jest podejrzany o popełnienie przestępstwa. Przyczyna ta jest bardzo ogólnikowa. Należy zaznaczyć, iż skarżący kwestionował istnienie tej przyczyny. Skoro było to kwestionowane to organy administracji winny dokładnie wyjaśnić tę kwestię. Należało zatem wyjaśnić dlaczego zmiana nazwiska spowoduje zwiększenie poczucia bezpieczeństwa małoletniego syna, w czym będzie się to przejawiać i jakie mogą być skutki braku zmiany nazwiska. Uzasadnienia decyzji organów administracji obu instancji praktycznie nie zawierają żadnych rozważań w tym zakresie. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt aresztowania skarżącego w związku z podejrzeniem popełnienia przez niego przestępstwa. Wiąże się to z zagadnieniem czy aresztowanie ojca uzasadnia zmianę nazwiska jego dziecka. Jest to kwestia dyskusyjna. W sytuacji gdyby uznać, że jest to "ważny powód" w rozumieniu art.4 ust.1 ustawy z 17 października 2008r., to mogłoby oznaczać, iż w każdym przypadku tymczasowego aresztowania ojca uzasadniałoby to zmianę nazwiska przez jego dzieci. Teza ta jest na pewno kontrowersyjna i wymaga szerszego omówienia w każdym konkretnym stanie faktycznym. Organy administracji kwestię tę w ogóle pominęły. Zagadnieniu temu nie poświęcono żadnych rozważań co dowodzi, że kwestia ta nie była brana pod uwagę przy wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Nie ulega wątpliwości, iż inna byłaby sytuacja gdyby w stosunku do ojca wydany został prawomocny wyrok skazujący za popełnienie przestępstwa. W takim przypadku inaczej należałoby ocenić istnienie "ważnych powodów" uzasadniających zmianę nazwiska dziecka. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Wobec N. A. nie został bowiem wydany wyrok skazujący a jest on jedynie tymczasowo aresztowany w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. We wniosku z 29 stycznia 2010r. M. R. podniosła, iż nazwisko skarżącego stało się głośne na forum publicznym w związku z jego aresztowaniem jako podejrzanego o popełnienie przestępstwa. Okoliczność ta może mieć istotny wpływ dla oceny istnienia "ważnych powodów" uzasadniających zmianę nazwiska P. A.. Kwestia ta nie została jednak wyjaśniona przez organy administracji. Z akt administracyjnych nie wynika w związku z jaką sprawą aresztowano N. A. Nie wiadomo zatem dlaczego uczestniczka postępowania podnosi, iż nazwisko A. stało się znane w opinii publicznej w związku ze sprawą opisywaną w mediach. Wyjaśnienie tej okoliczności może mieć istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Została ona jednak pominięta przez organy administracji obu instancji. Organy administracji uwzględniając wniosek z 29 stycznia 2010r. szeroko powoływały się na postanowienia sądu opiekuńczego z 8 września 2009r. i 26 stycznia 2010r., w których zezwolono M. R. na wystąpienie do organów administracji i dopełnienie wszelkich formalności zmierzających do zmiany nazwiska syna P. z "A." na "R.". W aktach administracyjnych znajdują się odpisy obu postanowień lecz brak jest ich uzasadnień. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powoływał się na argumentację jaką musiały wziąć pod uwagę sądy opiekuńcze lecz należy to traktować w kategoriach przypuszczeń skoro w aktach nie ma uzasadnień tych orzeczeń. W ocenie sądu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należało załączyć uzasadnienia tych postanowień. Podkreślić jednak należy, iż uwzględnienie żądania M. R. w postępowaniu przed sądem powszechnym nie może automatycznie oznaczać konieczności uwzględnienia wniosku w niniejszej sprawie. Sąd opiekuńczy w swoich rozstrzygnięciach kierował się innymi przesłankami niż te które są istotne w rozpoznawanej sprawie. Sąd powszechny nie badał czy istnieją "ważne powody" uzasadniające zmianę nazwiska P. A., o których mowa w art.4 ust.1 ustawy z 17 października 2008r. Orzeczenie sądu opiekuńczego zastępuje jedynie zgodę ojca na zmianę nazwiska dziecka, w rozumieniu art.8 ust.3 wymienionej ustawy. Orzeczenie to nie przesądza natomiast, iż syn skarżącego winien zmienić nazwisko. We wniosku z 29 stycznia 2010r. M. R. poza zwiększeniem poczucia bezpieczeństwa dziecka podniosła również inne przyczyny uzasadniające zmianę nazwiska syna a mianowicie, że nazwisko A. nie jest popularne, po rozwodzie w 2006r. kontakty ojca z dzieckiem stały się sporadyczne oraz że sama zajmuje się wychowaniem syna. Okoliczność, iż nazwisko A. nie jest popularne, w przekonaniu sądu, nie jest ważnym powodem uzasadniającym zmianę nazwiska. Jeżeli chodzi o to, iż po rozwodzie kontakty skarżącego z synem stały się sporadyczne zaś M. R. sama wychowuje dziecko to może mieć to znaczenie dla oceny czy istnieją uzasadnione przyczyny zmiany nazwiska. Kwestie te nie zostały jednak dokładnie wyjaśnione. Nie zostało ustalone jak często skarżący widywał się z synem po rozwodzie, jaki charakter miały te kontakty oraz czy wykazywał zainteresowanie kontaktami z dzieckiem. Nie wiadomo także czy w jakiś sposób w ogóle partycypował w wychowaniu i utrzymaniu syna. Nadto organy administracji pominęły fakt, iż od czerwca 2009r. N. A. jest tymczasowo aresztowany i nie ma możliwości kontaktowania się z dzieckiem. Wymienione okoliczności nie zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione. Reasumując sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona. Organy administracji nie wyjaśniły dokładnie czy istnieją ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska syna skarżącego. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji są ogólnikowe i nie zawierają rozważań szeregu kwestii istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie dowodowe przeprowadzono w bardzo ograniczonym zakresie. W zasadzie oparto się na dwóch postanowieniach sądu opiekuńczego oraz dwóch pismach procesowych złożonych w postępowaniu przed sądem powszechnym. Organy administracji nie dokonały wnikliwej analizy przyczyn zmiany nazwiska podniesionych we wniosku z 29 stycznia 2010r. mimo, że skarżący w toku całego postępowania kwestionował istnienie tych przyczyn. Naruszono tym przepisy art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 200r. w związku z § 18 ust.1 pkt.1c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1348 z późn. zm.) sąd zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 240 zł – wynagrodzenie radcy prawnego, 100 zł - wpis i 17 zł – opłata skarbowa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim należy załączyć uzasadnienia postanowień sądów opiekuńczych obu instancji. W skardze podniesiono, iż w postępowaniu przed sądem opiekuńczym przeprowadzono wywiad środowiskowy. O ile jest to możliwe należy zapoznać się z treścią tego wywiadu. Należy wyjaśnić w związku z jaką sprawą skarżący został tymczasowo aresztowany i dlaczego we wniosku podniesiono, iż nazwisko A. stało się głośne w opinii publicznej w związku ze sprawą szeroko opisywaną w mediach. Wiąże się to z koniecznością odniesienia się do kwestii wpływu tymczasowego aresztowania ojca na zmianę nazwiska przez dziecko. Odnośnie konieczności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego psychologa to organ administracji winien sam podjąć decyzję w tej sprawie. Po zebraniu całego materiału dowodowego i wnikliwej jego analizie organ administracji winien zdecydować czy dla oceny istnienia "ważnych powodów" konieczne jest przeprowadzenie tego dowodu czy też nie ma takiej potrzeby. Po analizie całego zgromadzonego materiału dowodowego należy wydać rozstrzygnięcie w sprawie. Należy także odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze zaś uzasadnienie decyzji winno odpowiadać wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a. a.ł.