IV SA/Wa 1906/11
WyrokWSA w Warszawie2012-03-12
Skład orzekający: Aneta Dąbrowska, Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Agnieszka Wójcik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Naczelnika Gminy z 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa, wydana na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, mimo że faktycznie oparta na art. 38 ust. 3 tej ustawy, stanowi decyzję wydaną bez podstawy prawnej, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA, nawet jeśli wywołała ona skutki prawne, które nie są nieodwracalne w rozumieniu art. 156 § 2 KPA?Ratio decidendi
Decyzja Naczelnika Gminy z 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa, mimo że faktycznie oparta na art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, została błędnie oparta na art. 38 ust. 1 tej ustawy, który dotyczył osób prawnych, a nie fizycznych. Ponadto, przejście własności na rzecz Państwa następowało z mocy samego prawa, a przepisy nie nadawały organowi kompetencji do wydawania decyzji deklaratoryjnej w tej sprawie. W związku z tym, decyzja została wydana bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Skutki prawne tej decyzji, w odniesieniu do części nieruchomości, nie były nieodwracalne w rozumieniu art. 156 § 2 KPA, ponieważ nadal stanowiły własność Skarbu Państwa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Nadleśnictwa S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Gminy z 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Decyzja Naczelnika Gminy była oparta na art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jednak faktycznie dotyczyła przejęcia własności na podstawie art. 38 ust. 3 tej ustawy. Wnioskodawczyni, E. T., wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z 1978 r., twierdząc, że była współwłaścicielką gospodarstwa na podstawie dziedziczenia. Organy administracji stwierdziły nieważność decyzji w części, a w pozostałej części odmówiły jej stwierdzenia z powodu nieodwracalnych skutków prawnych. Skarżące Nadleśnictwo zarzuciło naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, w tym błędne zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 KPA oraz brak zbadania legitymacji czynnej wnioskodawczyni.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2012 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -
Decyzją z dnia [...] września 2011r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zw w dalszej części k.p.a) po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa-P. w zarządzie N., reprezentowanego przez radcę prawnego M. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] maja 1978r. znak [...] Naczelnik Gminy w G. stwierdził, że gospodarstwo rolne o powierzchni 48,25 ha, położone we wsi P., gmina G., w skład którego wchodziły działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] stanowi własność Skarbu Państwa.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. E. T., reprezentowana przez adwokata A. J.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. przekazało wniosek Pani E. T. Wojewodzie [...].
Wojewoda [...] w dniu 7 listopada 2008r wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 lutego 2009r., sygn. akt I 0W 163/08 oddalił wniosek Wojewody [...]. W uzasadnieniu podał, że ani Wojewoda [...], ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nie są właściwe do rozpatrzenia sprawy objętej sporem, gdyż właściwy jest inny organ - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2009r., znak: [...] Wojewoda [...] przekazał przedmiotowy wniosek E. T. według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r., znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., znak: [...].
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiło P. w zarządzie N., reprezentowane przez radcę prawnego M. P.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2010r., znak: [...] uchylił w całości swoją decyzję dnia [...] kwietnia 2010r., znak: [...] oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji. Następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał zgodnie z właściwością do Wojewody [...] wniosek E. T.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011r. stwierdził: 1. nieważność decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działki nr [...] i części działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) oraz części działek nr [...] i [...] (obecnie działka nr [...]), położonych w obrębie P., jako wydanej bez podstawy prawnej
2. że decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działek nr [...],[...] i [...] (obecnie działki nr [...],[...] i [...]) oraz części działek nr [...],[...],[...] (obecnie działki nr [...],[...], [...]) została wydana bez podstawy prawnej, jednak z uwagi na to, że wywołała nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia jej nieważności.
Od w/w decyzji odwołanie wniósł Skarb Państwa-P. w zarządzie N., reprezentowane przez radcę prawnego M. P. W odwołaniu podniesiono:
1) naruszenie art. 38 ust 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Z 1969r. Nr 22, poz. 159) poprzez przyjęcie, że w/w przepis nie ma zastosowania do spadkobierców właścicieli gospodarstwa,
2) naruszenie prawa materialnego poprzez brak zastosowania art. 7 w zw. z art.
1. ustawy z dnia 6 lipca 2011 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051) i w efekcie stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnik Gminy w G. pomimo tego, że z przepisu tego wynika, iż spadkobiercom osób które utraciły własność przysługuje rekompensata, wypłacona ze środków budżetu państwa, wykluczająca zmiany własnościowe w obrębie spornych działek gruntu,
3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 156 §1 pkt 2 k.p.a poprzez jego zastosowanie, art. 7 k.p.a w zw. z art. 1059 kc poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i brak sprawdzenia, czy wnioskodawczyni miała uprawnienie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a tym samym czy miała interes prawny oraz art. 6 k.p.a w zw. z art. 61 § 4 k.p.a poprzez brak zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania po przekazaniu akt przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż wydając decyzję z dnia [...] maja 1978r. Naczelnik Gminy w G. jako podstawę prawną przejęcia gospodarstwa będącego przedmiotem sprawy wskazał przepis art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Przepis ten stanowi, że "nieruchomości, które przed dniem 9 maja 1945r. stanowiły własność niemieckich lub gdańskich osób prawnych prawa publicznego, a na podstawie dotychczasowych przepisów prawnych nie przeszły na własność polskich osób prawnych, stanowią własność Państwa".
Z brzmienia podanego przepisu wynika wyraźnie, że organ orzekający błędnie wskazał podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, gdyż powołany przez niego przepis dotyczył osób prawnych. Nie to jednak jest powodem uznania, że decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r. jest wydana bez podstawy prawnej. Niewątpliwie bowiem Naczelnik Gminy opierał swoją decyzję na art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, błędnie jedynie podając art. 38 ust. 1 w/w ustawy jako podstawę swojego rozstrzygnięcia. Przejście własności nieruchomości na rzecz Państwa następowało w myśl art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z mocy samego prawa. Ponadto przepisy tego artykułu nie nadały żadnemu organowi administracji państwowej jakichkolwiek kompetencji do wydawania decyzji deklaratoryjnej dotyczącej przejścia własności z mocy samego prawa na rzecz Państwa. Nie było zatem potrzebne wydanie decyzji administracyjnej, a wręcz nie było podstaw prawnych do rozstrzygnięcia tego typu sprawy w formie takiej decyzji. Kompetencje jakie organ administracji miał w zakresie przejścia własności nieruchomości z mocy prawa zostały określone w art. 38 ust 5 i 6 w/w ustawy. I tak zgodnie z art. 38 ust. 5 gospodarka nieruchomościami wymienionymi w ust. 1 i 3 należy do właściwych organów prezydiów rad narodowych. Z kolei art. 38. ust. 6 stanowi, że tytuł własności Państwa do nieruchomości wymienionych w ust. 1 i 3 podlegał wpisowi do księgi wieczystej na wniosek organów prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, w odniesieniu zaś do nieruchomości rolnych - organów do spraw rolnictwa. Organy administracji były więc uprawnione do złożenia wniosku o wpis prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że decyzja Naczelnika Gminy w G. została wydana bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156§ 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że w/w przepis nie ma zastosowania do spadkobierców właścicieli gospodarstwa. Kwestia ta bowiem, w kontekście stwierdzenia nieważności z powodu wydania decyzji bez podstawy prawnej, nie była rozważana przez Wojewodę [...].
Niesłuszny jest również zarzut, że wnioskodawczyni nie posiadała interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, a także zarzut, że nie mogła wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na brak możliwości dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Należy przy tym uwzględnić, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji oraz każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Gminy w G. decyzją z dnia [...] maja 1978r. przejął gospodarstwo rolne należące już do E. i F. T., którzy nabyli przedmiotowe gospodarstwo rolne w drodze dziedziczenia po ojcu F. T. Fakt ten potwierdzony jest w piśmie Sądu Rejonowego w O. VI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 2010r. skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w którym to napisano, że "F. T. s. F. i W. i E. T. c. W. i M. zostali ujawnieni jako właściciele nieruchomości opisanej w księdze wieczystej KW Nr [...] w dniu [...] lutego 1978r. na podstawie wniosku z dnia [...] lutego 1978r. w sprawie sygn. akt Dz. Kw. [...] oraz prawomocnych postanowień o stwierdzenie nabycia spadku tj. postanowienia Sądu Rejonowego w O. Wydziału I Cywilnego z dnia [...] stycznia 1978r. sygn. akt I Ns i postanowienia Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] czerwca 1971 r. sygn akt I Ns [...]." Dokonanie ustaleń faktycznych wskazujących na to, że wbrew zapisom zawartym w księdze wieczystej E. T. nie miała uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, co do zasady nie jest zatem możliwe przez organ administracji w postępowaniu administracyjnym. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, należy zauważyć, że w kontekście wskazanej przez skarżącego ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych. Ustawa ta nie wyklucza zastosowania art. 156 § 1 k.p.a w stosunku do nieruchomości będących obecnie własnością Skarbu Państwa. Istotą art. 156 §1 k.p.a nie jest bowiem spowodowanie przekształceń własnościowych w rozumieniu tej ustawy, ale wyłącznie stwierdzenie, że orzeczenie administracyjne rażąco narusza prawo. Stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r. nie stanowi przekształcenia własnościowego nieruchomości należącej obecnie do Lasów Państwowych. Przepisu art. 2 w/w ustawy, zgodnie z którym zasoby naturalne stanowiące własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym, nie można rozumieć w ten sposób, że w związku z wejściem w życie tej ustawy nie jest już możliwe stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa stał się właścicielem "zasobów naturalnych", nawet jeśli zachodzą przyczyny nieważności określonych w art. 156 §1 k.p.a (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Lu 578/10). Nieodwracalne skutki prawne o których mowa w art. 156§ 2 k.p.a, należy bowiem odnosić wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną a nie do skutków powstałych z innych — zewnętrznych, niezależnych od woli stron decyzji - zdarzeń prawnych m.in. wynikających z późniejszych przepisów. Nieodwracalny skutek zachodzi np. w sytuacji kolejnych przekształceń własnościowych (kolejnego zbycia prawa), co miało miejsce w odniesieniu do działek nr [...],[...] i [...] (obecnie działki nr [...],[...] i [...]) oraz części działek nr [...],[...],[...] (obecnie działki nr [...],[...] i [...]) położonych w obrębie P. Natomiast pozostałe działki nr i część działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) oraz części działek nr [...] i [...] (obecnie działka nr [...]), położonych w obrębie P., nie zmieniły swojego statusu prawnego, nadal są własnością Skarbu Państwa, a więc tego samego podmiotu, na rzecz którego nastąpiło przejęcie i którego bezpośrednio dotyczyła decyzja z dnia [...] maja 1978r. Dlatego przepis art. 156 § 2 k.p.a nie mógł być zastosowany, a wobec stwierdzonego wydania decyzji bez podstawy prawnej - należy stwierdzić w tym zakresie nieważność decyzji. W odwołaniu podniesiono także naruszenie procedury administracyjnej tj. art. 8 k.p.a w zw. z art. 61 § 4 k.p.a poprzez brak zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania po przekazaniu akt przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z akt sprawy wynika, że w toku prowadzonego postępowania wszystkie strony, w tym N. zostały poinformowane o wszczęciu postępowania administracyjnego pismem z dnia 2 maja 2011r., a potwierdzeniem tego faktu jest zwrotne poświadczenie odbioru podpisane przez pełnomocnika skarżącego w dniu 9 maja 2011 r.
Skargę na powyższą decyzję wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną interpretację tj. art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach [tj. Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159] poprzez przyjęcie, że art. 38 ww. ustawy dotyczący przejęcia gruntu nie ma zastosowania do spadkobierców właścicieli gospodarstwa,
2. naruszenie prawa materialnego poprzez jego brak zastosowania tj. art. 7 w związku z art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju [Dz.U. z 2001 r. Nr 97 poza. 1051] poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, mimo brzmienia ww. Przepisu, z którego wynika, że spadkobiercom osób, które utraciły własność przysługuje rekompensata, wypłacona ze środków budżetu państwa, wykluczająca zmiany własnościowe w obrębie spornych działek gruntu,
3. naruszenie procedury administracyjnej tj. art. 156 §1 pkt. 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie, tj. stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] maja 1978 r. została wydana bez podstawy prawnej,
4. naruszenie procedury administracyjnej, tj. art. 7 i 28 k.p.a. w związku z art. 1059 k.c. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i brak sprawdzenia, czy wnioskodawczyni miała uprawnienie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a tym samym czy miała interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o :
1. uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o:
2. uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia,
3. zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowo- administracyjnego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła między innymi, iż nieprawidłowe jest stanowisko organu, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej. Przepis art. 156§1 pkt 2 k.p.a ma służyć do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko z powodu, że naruszają one sposób oczywisty regulację w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć, lecz, dlatego, że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm, vide: Wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt II OSK 1228/2008, LexPolonica nr 2077404]. Organ administracji nie podał uzasadnienia prawnego, dlaczego wydanie decyzji jest sprzeczne z prawem w sytuacji, kiedy przepis art. 38 ust. 3 dawał podstawę prawną do przejęcia własności nieruchomości Skarbowi Państwa. Słusznie zatem organ administracji stwierdził, że została wydana w tej sprawie decyzja deklaratoryjna przez Naczelnika Gminy w G. Organ jednak nie przedstawił uzasadnienia prawnego swojego stanowiska, że wydana decyzja deklaratoryjna jest wydana bez podstawy prawnej. Lakoniczne stwierdzenia organu zawarte na stronie 3 i 4 decyzji należy uznać za niewystarczające.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ odwoławczy nie badał czy rozstrzygnięcie organu I instancji o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Z uwagi na to, że organ odwoławczy nie przedstawił wyczerpującego uzasadnienia prawnego wydania decyzji bez podstawy prawnej należy stwierdzić, że zagadnienie powyższe ma duże znaczenie i wymaga rozstrzygnięcia. W sytuacji bowiem, kiedy decyzja deklaratoryjna może być w tej sprawie wydana przez Naczelnika Gminy tym bardziej nie istnieje przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji.
W ocenie skarżącego, Wnioskodawczym nie wykazała w toku przedmiotowego postępowania, że posiada legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Nie godzi się z twierdzeniem organu, że dokonanie ustaleń faktycznych wskazujących na to, że wbrew zapisom zawartym w księdze wieczystej, Wnioskodawczyni nie miała uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, co do zasady nie jest możliwe przez organ administracyjny postępowaniu administracyjnym. Organ administracyjny jest zobowiązany do badania z urzędu, czy wnioskodawczyni ma legitymację do uzyskania statusu strony w postępowaniu administracyjnym. W sytuacji, kiedy wymaga to wyjaśnienia spraw wskazanych przez Skarżącego należy stwierdzić, że przed rozpatrzeniem wniosku istnieje zagadnienie wstępne, które musi organ rozpatrzyć przed nadaniem sprawie biegu. Zatem niesprawdzenie przez organ administracyjny czy Wnioskodawczyni ma legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na możliwość dziedziczenia gospodarstwa rolnego stanowi poważne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W przypadku bowiem braku uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, Wnioskodawczyni nie mogła stać się spadkobiercą przejętego gospodarstwa. Z art. 1059 Kodeksu cywilnego wynika bowiem, że spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku: stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo są trwale niezdolni do pracy. Wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia warunki, wynikające z art. 1059 k.c., a jest to niezwykle istotne, ponieważ bez ustalenia tych warunków, Wnioskodawczyni nie była uprawniona do dziedziczenia gospodarstwa a tym samym nie mogła żądać stwierdzenia nieważności decyzji wobec braku legitymacji do w stąpienia w tym postępowaniu. Brak rozstrzygnięcia tego zagadnienia wstępnego świadczy o ewidentnym naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Ponadto wskazano, iż przesiedleńcy otrzymywali od rządu niemieckiego wymierne odszkodowania za mienie pozostawione w Polsce. Na mocy porozumień międzynarodowych rząd niemiecki spełniał w stosunku do tych osób świadczenie odszkodowawcze. Przesiedleńcy składali wniosek o wypłatę odszkodowania i w ten sposób de facto składali oświadczenie o wyborze formy rekompensaty poniesionej straty. Wypłata odszkodowania na postawie tych międzynarodowych umów winna być traktowana na podstawie art. 393 k.c. jako świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Zgodnie z art. 363 § 1 k.c. poszkodowany wybiera sposób naprawienia szkody, a wyboru tego dokonuje poprzez złożenie oświadczenia. Przyjęcie odszkodowania przez Wnioskodawczynię miałoby charakter prawnokształtujący w tym zakresie, że zgoda na naprawienie szkody w postaci wypłaty odszkodowania nie mogłaby zostać cofnięta i jakiekolwiek roszczenie o zwrot nieruchomości byłoby niezasadne. Bez udowodnienia faktu, że Wnioskodawczym nie otrzymała stosowanego odszkodowania lub nie otrzymali go inni spadkobiercy nie jest możliwe wykazanie, że Wnioskodawczyni posiada interes prawny w składaniu wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Stroną postępowania może być bowiem tylko taka osoba, która posiada interes prawny w rozstrzygnięciu przez organ administracji konkretnego zagadnienia. W sprawie tej Wnioskodawczyni nie tylko nie wykazała, czy posiada legitymację czynną do występowania w tym postępowaniu jako strona, ale także nie wykazała interesu prawnego, który uzasadniałby złożenie wniosku w tymże postępowaniu. W sytuacji bowiem, kiedy Wnioskodawczyni otrzymała stosowna rekompensatę nie ma prawnej możliwości wystąpienia w wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, ponieważ nie może być stroną tego postępowania.
Podkreślenia wymaga fakt, że sankcja w postaci stwierdzenia nieważności decyzji nie ma zastosowania, jeżeli decyzja została wydana na podstawie przepisów prawa, których stosowanie wymaga złożonego procesu wykładni, i której wynik jest sporny w judykaturze (vide: Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. I OSK 32/2008, LexPolonica - 2057872). W sprawie tej sprzeczne są poglądy judykatury co do faktycznej utraty obywatelstwa polskiego przez tzw. późnych przesiedleńców. Pojawił się pogląd, że do takich osób nie ma zastosowania art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, obowiązujący jednakże jedynie w zakończonych już wyrokami sprawach. Z uwagi na istnienie złożonego procesu wykładni tychże przepisów, decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji przejmującej na własność Skarbu Państwa nieruchomości, winna być wydana z daleko posuniętą ostrożnością, jako że może ona być podstawą do wszczęcia innych postępowań sądowych, dotyczących zwrotu tychże nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli.
Zagadnieniem spornym pozostaje także kwestia nieodwracalności skutków prawnych i braku możliwości orzeczenia przez organ administracyjny o stwierdzeniu nieważności decyzji w świetle podniesionych przez Skarżącego okoliczności dotyczących ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych. Organ odwoławczy niesłusznie stwierdził, że ustawa ta nie wyklucza
zastosowania art. 156 § 1 k.p.a. w stosunku do nieruchomości będących obecnie własnością Skarbu Państwa, (z art.3 ustawy wynika, że roszczenia osób z tytułu własności zasobów wymienionych w art.1 ustawy [m.in. lasy państwowe] zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów. Bezsporne jest to, że do strategicznych zasobów naturalnych kraju ustawodawca zalicza się między innymi lasy państwowe i stwierdził, że zasoby naturalne nie podlegają przekształceniom własnościowym. Skarżący zna pogląd zawarty w Wyroku WSA w Lublinie z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 578/10, cytowany przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, ale go nie podziela. Słusznie jednak w tymże wyroku Sąd stwierdził, że jest to ogólny nakaz zbywania tych zasobów przez Skarb Państwa w celu zachowania ich narodowego charakteru. Konsekwencją tego faktu, jest istnienie nieodwracalnych skutków prawnych, uniemożliwiających stwierdzenie nieważności decyzji w zakresie także działek nr [...] i części działki nr [...] oraz działek [...] i [...], które stanowią kompleks leśny, będący w zarządzie Skarżącego. Podsumowując należy że ze względu na istnienie przepisów szczególnych jakimi są przepisy ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, organ nie może stwierdzić nieważności decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011r. którą stwierdzono:
1. nieważność decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działki nr [...] i części działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) oraz części działek nr [...] i [...] (obecnie działka nr [...]), położonych w obrębie P., jako wydanej bez podstawy prawnej,
2. że decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działek nr [...],[...] i [...] (obecnie działki nr [...],[...] i [...]) oraz części działek nr [...],[...],[...] (obecnie działki nr [...],[...] i [...]) została wydana bez podstawy prawnej, jednak z uwagi na to, że wywołała nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia jej nieważności.
Dokonanie oceny zaskarżonej decyzji, co do jej zgodności z prawem, poddane jest więc specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych.
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma bowiem w prawie bardzo istotne znacznie. Przede wszystkim z tego powodu, że jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nakłada zatem na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności oznacza bowiem, że sprawa nie toczy się już w trybie zwykłym i stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w trybie zwykłym dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy zatem stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, ale musi to być rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004r. Sygn.akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994r. sygn. akt V SA 535/94, Wyrok NSA IV SA 905/2002 z dnia 27.10.2003 r. Wyrok NSA w Warszawie V SA 2998/99 z dnia 26.09.2000 r. Wyrok NSA w Warszawie III SA 1935/99 z dnia 11.08.2000 r. ) przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne -skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. A zatem reasumując z rażącym naruszeniem prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 Kpa powołanego przepisu mamy do czynienia, gdy w sposób oczywisty, bezsporny i nie stwarzający odmiennej wykładni został naruszony przepis prawny.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy, przeprowadziły postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z brzmienia art. 156 kpa. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. W doktrynie stwierdza się bowiem, iż art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a zawierający pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności dotyczy dwóch rodzajów wadliwości decyzji, a mianowicie wadliwości polegającej na rażącym naruszeniu prawa oraz wadliwości polegającej na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej. W utrwalonym orzecznictwie SN i NSA przyjmuje się, że decyzją wydaną bez podstawy prawnej jest decyzja nie mająca podstawy w żadnym powszechnie obowiązującym przepisie prawnym o charakterze materialnym zawartym w ustawie lub w akcie wydanym z wyraźnego upoważnienia ustawowego. Z treści zaskarżonych decyzji wynika, iż w niniejszej sprawie organy, uznały, iż kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r., znak: [...] wydana została bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156§ 1pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu stanowisko to zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z akt sprawy decyzja Naczelnik Gminy w G. jako podstawę prawną przejęcia gospodarstwa będącego przedmiotem sprawy wskazuje przepis art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Przepis ten stanowi, że "nieruchomości, które przed dniem 9 maja 1945r. stanowiły własność niemieckich lub gdańskich osób prawnych prawa publicznego, a na podstawie dotychczasowych przepisów prawnych nie przeszły na własność polskich osób prawnych, stanowią własność Państwa".
Z brzmienia podanego przepisu wynika wyraźnie, że organ orzekający błędnie wskazał podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, gdyż powołany przez niego przepis dotyczył osób prawnych, a nie fizycznych, co winno samo w sobie skutkować nieważnością decyzji. Słusznie jednak organ odwoławczy uznał, iż nie to jest powodem przyjęcia, że decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej. Niewątpliwie bowiem wydając kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzję Naczelnik Gminy oparł ją na art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, błędnie jedynie podając w sentencji art. 38 ust. 1 w/w ustawy jako podstawę swojego rozstrzygnięcia. Art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach stanowił, iż nieruchomości stanowiące zgodnie z art. 2 ust. 1 li b dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich własność osób , którym wobec uznania przez nie stwierdzenia narodowości polskiej służyło obywatelstwo polskie, przechodzą z samego prawa na własność Państwa, jeżeli osoby te w związku z wyjazdem z kraju utraciły obywatelstwo polskie. Osoby te tracą prawo rozporządzania nieruchomością z dniem, w którym złożyły właściwym organom polski dowód osobisty i otrzymały dokument uprawniający do wyjazdu za granicę.
Uznać zatem należy, iż przejście na rzecz Państwa własności nieruchomości o których mowa w w/w przepisie następowało z mocy samego prawa. Nie było zatem podstaw prawnych do rozstrzygnięcia tego typu sprawy w formie decyzji administracyjnej, co uczynione w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 38. ust. 6 ustawy, tytuł własności Państwa do nieruchomości wymienionych w ust. 1 i 3 podlegał wpisowi do księgi wieczystej na wniosek organów prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, w odniesieniu zaś do nieruchomości rolnych - organów do spraw rolnictwa. Organy administracji były więc jedynie uprawnione do złożenia wniosku o wpis prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej. Słusznie zatem orzekające w sprawie organy uznały, iż decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r. wydana została bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156§ 1pkt 2 k.p.a. Powyższe wynika wprost z brzmienia przywołanych powyżej przepisów ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, a zatem wbrew zarzutom skargi nie wymaga dodatkowego uzasadnienia.
Za nieuzasadniony Sąd uznał także zarzut niezbadania przez orzekające w sprawie organy, czy wnioskodawczyni E. T. posiada interes prawny w przedmiotowej sprawie, a tym samym czy mogła wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na ewentualny brak możliwości dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 28 Kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Należy przy tym uwzględnić, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji oraz każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy z akt sprawy wynika, iż decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r. dotyczyła przejęcia gospodarstwa rolnego, które (co również znajduje potwierdzenie w aktach sprawy- patrz np. wypis z ewidencji gruntów i budynków k-3, 4 i 21, zaświadczenie Biura Notarialnego z dnia 14 lutego 1978r.-k.22) w dacie wydawania decyzji stanowiło własność E. i F. T. Osoby te nabyły przedmiotowe gospodarstwo rolne w drodze dziedziczenia po ojcu F. T., co z kolei wynika m.in z pisma Sądu Rejonowego w O. VI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 11 sierpnia 2010r. skierowanego do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w którym to napisano, że "F. T. s. F. i W. i E. T. c. W. i M. zostali ujawnieni jako właściciele nieruchomości opisanej w księdze wieczystej KW Nr [...] w dniu [...] lutego 1978r. na podstawie wniosku z dnia [...] lutego 1978r. w sprawie sygn. akt Dz. Kw. [...] oraz prawomocnych postanowień o stwierdzenie nabycia spadku tj. postanowienia Sądu Rejonowego w O. Wydziału I Cywilnego z dnia [...] stycznia 1978r. sygn. akt I Ns i postanowienia Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] czerwca 1971 r. sygn akt I Ns [...]"
Mając zatem na uwadze, iż E. T. była stroną postępowania zakończonego kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją oraz, że decyzja ta dotyczyła nieruchomości (gospodarstwa rolnego), której zgodnie z postanowieniami o nabyciu spadku i wpisem do księgi wieczystej Nr [...] była współwłaścicielem, zarzut skarżącego dotyczący niedokonania przez orzekające w sprawie organy ustaleń faktycznych w zakresie zbadania czy E. T. miała uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należy uznać za nieuprawniony. Organ kierując się prawomocnymi postanowieniem oraz zasadą wiarygodności ksiąg wieczystych miał podstawy prawne do uznania, iż w/w posiada interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności dotyczącej ją bezpośrednio decyzji Naczelnika Gminy w G.
Sąd nie podzielił także zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przez orzekający organ art. 156 § 2 k.p.a w odniesieniu do działek nr [...],[...] i [...] (obecnie nr [...],[...] i [...]) oraz części działek nr [...],[...],[...] (obecnie nr [...],[...] i [...]). Przepis ten stanowi, iż "nie stwierdza się nieważności decyzji (...) gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne". W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazuje, iż wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ w sprawie zachodzą nieodwracalne skutki prawne wynikające z brzmienia art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, który stanowi, iż spadkobiercom osób, które utraciły własność przysługuje rekompensata, wypłacona ze środków budżetu państwa, wykluczająca zmiany własnościowe w obrębie spornych działek.
Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu należy wskazać, iż zasady wykładni art. 156 § 2 k.p.a należy wyprowadzić z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej". Z art. 2 Konstytucji RP wynika podstawowa zasada dla wykładni przepisów prawa - zasada demokratycznego państwa prawnego. Jedną z zasadniczych wartości demokratycznego państwa prawnego jest zasada praworządności, ustanowiona w art. 7 Konstytucji RP "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa". Z konstytucyjnej zasady praworządności wynika, że nie mogą ostać się w obrocie prawnym akty władzy publicznej, które w sposób kwalifikowany naruszają przepisy prawa. Ochrona praw nabytych może stanowić przesłankę sanacji naruszenia prawa ale tylko o tyle o ile nie godzi w urzeczywistniane zasady sprawiedliwości społecznej. Jeżeli zatem dochodzi do naruszenia praw jednostki, w wyniku którego inna jednostka nabywa prawa niezbędne jest rozważenie takiego stosowania przepisów prawa, które przywraca zasady sprawiedliwości społecznej.. Pozbawienie zatem prawa własności w wyniku kwalifikowanego naruszenia prawa musi uwzględniać reguły przywrócenia sprawiedliwości społecznej, którą trzeba odnosić też do spraw indywidualnych.
Na konstytucyjnej zasadzie praworządności oparta jest konstrukcja instytucji stwierdzenia nieważności decyzji przyjęta w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: (...) 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, (...)". Art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi o stwierdzeniu nieważności decyzji, a zatem decyzja dotknięta ciężkimi kwalifikowanymi wadami wyliczonymi w przepisach tego artykułu jest obwarowana sankcją nieważności, co oznacza, że nie jest ona zdolna do wywołania skutków prawnych od samego początku wejścia decyzji do obrotu prawnego. Ten element konstrukcji nieważności decyzji jest zasadniczy. Art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadza ograniczenie dopuszczalności zastosowania sankcji nieważności przez przyjęcie przesłanki negatywnej jej zastosowania - przesłanki wywołania przez decyzję nieodwracalnego skutku prawnego. Zastosowanie zatem ograniczenia stwierdzenia nieważności dotkniętej ciężką kwalifikowaną wadą materialnoprawną: rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego jest uzależnione od stwierdzenia bezpośredniego związku nieodwracalnego skutku prawnego z decyzją nieważną. Pośredni wpływ nie może być podstawą do wywodzenia wystąpienia nieodwracalnego skutku prawnego. Sąd podzielił w pełni stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym, że w konstrukcji przesłanki negatywnej przyjętej w art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego chodzi nie o nieodwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o odwracalność skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą wadą nieważności, która jest przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. Należy podzielić stanowisko przyjęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 1998 r., sygn. OPK 4 7/98, w której zasadnie wywodzono, że "(...) stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą lub mogą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością".
Stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] maja 1978r. nie stanowi przekształcenia własnościowego nieruchomości należącej obecnie do Lasów Państwowych. Przepisu art. 2 w/w ustawy, zgodnie z którym zasoby naturalne stanowiące własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym, nie można rozumieć w ten sposób, że w związku z wejściem w życie tej ustawy nie jest już możliwe stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa stał się właścicielem "zasobów naturalnych", nawet jeśli zachodzą przyczyny nieważności określonych w art. 156 §1 k.p.a (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Lu 578/10). Nieodwracalne skutki prawne o których mowa w art. 156§ 2 k.p.a, należy bowiem odnosić wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną a nie do skutków powstałych z innych — zewnętrznych, niezależnych od woli stron decyzji - zdarzeń prawnych m.in. wynikających z późniejszych przepisów. Nieodwracalny skutek zachodzi np. w sytuacji kolejnych przekształceń własnościowych (kolejnego zbycia prawa), działki nr i część działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) oraz części działek nr [...] i [...] (obecnie działka nr [...]), położonych w obrębie P., nie zmieniły zaś swojego statusu prawnego, nadal są własnością Skarbu Państwa, a więc tego samego podmiotu, na rzecz którego nastąpiło przejęcie i którego bezpośrednio dotyczyła decyzja z dnia [...] maja 1978r. Podnoszona zaś przez skarżącego okoliczność, iż zgodnie z Art. 7. Roszczenia osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów, nie daje więc podstaw do uznania, iż w odniesieniu do w/w działek decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Tym bardziej, iż ustawa ta nie zawiera normy prawnej, która umożliwiałaby wykonanie jej przepisów w tym zakresie.
Słusznie zatem organy uznały, iż w odniesieniu do w/w działek art. 156 § 2 k.p.a nie mógł być zastosowany.
Podnoszona przez stronę skarżącą, kwestia rozstrzygania w przedmiocie ewentualnego zwrotu spornej nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni, stanowi zaś odrębne zagadnienie, które nie należy do właściwości Ministra Rolnictwa.
Wobec uznania, iż decyzja wydana została bez podstawy prawnej, zarzut niezbadania przez organy, czy wnioskodawczyni jest następcą pranym osoby o której mowa w art. 38 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami..., jak również czy otrzymała odszkodowanie za mienie pozostawione w Polsce, nie miało zaś w ocenie Sądu wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działają na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło