I OZ 556/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12 o odmowie przyznania R. Ś. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Cz. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 114/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie osiąga żądnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, obejmujący okres od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 13 kwietnia 2012 r. oraz oświadczenie swojej matki dotyczące użytkowania należącego do niej lokalu mieszkalnego. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r. oddalono powyższy wniosek. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jego sytuacja życiowa nie uległa poprawie oraz przedłożył kserokopię zeznania podatkowego za 2011 r., gdzie zadeklarowano stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 554,97 zł. Dodatkowo oświadczył, że zarejestrował w Sądzie Rejestrowym w Częstochowie Fundację [...], gdzie został całkowicie zwolniony od kosztów sądowych. Na dowód powyższego przedłożył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie. Sąd I instancji rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a". powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając wniosek skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dokumentów, Sąd uznał, że nie wykazał on istnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych. Treść złożonych dokumentów ujawnia bowiem zasadnicze wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia o sytuacji majątkowej skarżącego. Z treści formularza wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku, oszczędności, samochodu oraz nie osiąga żadnego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Mimo jednakże wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości w tym zakresie. Wątpliwości te dotyczą oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania dotyczącego tego wniosku. W oświadczeniu skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym i braku dochodów, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której nie ma on stałego źródła utrzymania, a otrzymuje jedynie wsparcie finansowe od matki. Skarżący nie podaje informacji jakiej wysokości jest uzyskiwane wsparcie i czy pozwalałaby na pokrycie kosztów sądowych. Przede wszystkim mimo wezwania nie nadesłał do Sądu żadnych dokumentów obrazujących poziom jego wydatków lub też zadłużenia u dostawców mediów. Nie bez znaczenia w ocenie Sądu jest również fakt, że nadal prowadzi on działalność gospodarczą i mimo, że w roku 2011 r. nie uzyskał żadnego dochodu, wręcz poniósł stratę, nie zawiesił jej ani też nie zamknął, co może świadczyć o jej rentowności. Sąd stwierdził, iż skarżący nie uzasadnił dostatecznie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym nie spełnia przesłanek kreślonych w art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wskazał, iż przedstawił swoją sytuację materialną, dokumentując praktyczny brak dochodów wyciągiem z konta bankowego, drukiem podatkowym oraz oświadczeniem swojej matki. Podniósł, iż w czerwcu 2012 r. całkowicie zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, która przynosiła straty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia 15 marca 2012 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia. Skarżący nie udokumentował wydatków przeznaczonych na utrzymanie się, nie wskazał nawet swojego źródła utrzymania. Przedstawiony przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego jest wyciągiem z konta firmowego. Należy zaznaczyć, iż z oświadczenia matki skarżącego wynika, iż jej pomoc względem syna jest pomocą doraźną. Podkreślić należy, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. A zatem, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.