I FZ 32/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Po 157/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 grudnia 2011 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2006 r. do sierpnia 2007 r. i od października 2007 r. do grudnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zażalenie dotyczy postanowienia z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. I SA/Po 157/12, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", oddalił wniosek P. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który umotywował tym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania kasacyjnego. Działalność gospodarcza, którą prowadzi z uwagi na kryzys i brak zleceń jest na skraju opłacalności. Zyski, które osiąga nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb – zwłaszcza jego dzieci, które po rozstaniu z jego partnerką pozostają na jego utrzymaniu, ale pod jej wyłączną opieką. Skarżący posiada mieszkanie o pow. 42 m2, dwa ciągniki siodłowe DAF oraz dwie naczepy. Nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych. Dochód miesięczny brutto skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wynosi 4.000,00 zł. Referendarz sądowy uznał, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. Wezwał go tym samym do uzupełnienia złożonego wniosku. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, a zatem skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że posiada we współwłasności z bankiem dwa ciągniki siodłowe oraz dwie naczepy. Z przedłożonego przez skarżącego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia 2012 r. do września 2012 r. wynikało, że przychód skarżącego wyniósł w tym okresie 505.562,06 zł, koszty uzyskania przychodu 419.210,46 zł, a dochód 86.351,60 zł. Skarżący ponosi opłaty za mieszkanie w wysokości ok. 1.000,00 zł, które niekiedy, w zależności od pory roku, przekraczają tę kwotę. Z załączonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynikało, że w dniu 11 września 2012 r. wpłacił do Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę w wysokości 600,00 zł. Nie wiadomo jednak jakie wydatki są zaspokajane z tej kwoty (np. ogrzewanie, woda, gaz, opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy). Załączył również kserokopię faktury za energię elektryczną, z której wynika, że za okres od 28 czerwca 2012 r. do 20 sierpnia 2012 r. miał do zapłaty kwotę w wysokości 170,10 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę w wysokości 85,05,00 zł. Skarżący podał, że na wyżywienie przeznacza około 1.500,00 zł. Koszty prowadzenia działalności gospodarczej to kwota 7.000,00 zł. Wnioskodawca wskazał, że na utrzymanie dzieci przekazuje kilkaset złotych, jednakże nie podał dokładnej kwoty. Z pisma skarżącego można było wywnioskować, że ponosi koszty utrzymania dzieci, natomiast jego była partnerka domaga się alimentów w kwocie 6.000,00 zł, jednakże skarżący nie przedłożył odpisu orzeczenia sądowego, z którego wynikałoby, że został nałożony na niego obowiązek płacenia alimentów w żądanej przez nią kwocie. Skarżący nadesłał też nieczytelne zwolnienie lekarskie, jednak nie przedstawił rachunków na zakup leków. Sąd podkreślił, że skarżący uchylił się od odpowiedzi na pytanie czy posiada samochód osobowy. Pomimo wezwania, nie przedłożył odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy i nie wyjaśnił czy takie deklaracje w ogóle składa. Skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie trzy miesiące, przedłożył natomiast podsumowanie stanu konta w "Credit Agricole" za okres od 3 września 2012 r. do 2 października 2012 r. oraz zestawienie operacji za okres od 1 lipca 2012 r. do 23 października 2012 r. w "Alior Banku". Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynikało, że skarżący uzyskuje przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże z załączonych przez niego dokumentów nie wynikało, czy uzyskiwane z tego tytułu przychody wpływają na rachunki bankowe, czy płatności za wykonane usługi (sprzedane towary) są uiszczane poza systemem bankowym. Wnioskodawca nie złożył również wykazu środków trwałych. Sąd wskazał, że wnosząc sprzeciw skarżący mógł dołączyć żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże w jego ocenie przedłożył on wszystkie wymagane dokumenty, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku. Sąd wobec tego uznał za niecelowe ponowne wzywanie skarżącego o złożenie tych dokumentów i wyjaśnień. W oparciu o materiały zgromadzone w aktach sprawy Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 243 § 1 oraz art. 255 P.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do odmowy przyznania mu prawa pomocy, oraz że nie uprawdopodobnił istnienia przesłanek zwolnienia go od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej, i nie wykonał wezwania Sądu do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w sytuacji gdy wszystkie przedłożone dowody w sprawie dokumentują faktyczne wydatki, koszty utrzymania i zobowiązania kredytowe. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że fakt prowadzenia działalności gospodarczej nie może przesądzać o możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Konieczność uiszczenia wpisu spowodowałaby wyzbycie się składników majątkowych przedsiębiorstwa, ograniczenie prowadzonej działalności, co z kolei obniżyłoby dochody skarżącego. Skarżący dodał, że dochody firmy w czasach prosperity nie mogą świadczyć o jego aktualnej kondycji finansowej. Ponadto jego choroba spowodowała, że zmuszony jest ponosić wyższe koszty utrzymania, związane z koniecznością zakupu leków. Skarżący podkreślił, że nie uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego aktualną sytuację majątkową. Naczelny Sad Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić jedynie wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z powyższym instytucja prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej, a więc uzyskującym niskie dochody lub w ogóle ich pozbawionym, dochodzenia swoich praw przed sądem. Skarżący za osobę taką uznany być nie może. Uzyskuje on bowiem stały miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który po skompensowaniu z przedstawionymi wydatkami pozwala mu na jednorazowe uiszczenie kwoty wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł więc do przekonania, że ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Skarżący natomiast nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi