II FSK 272/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 1041/11 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za styczeń, od marca do grudnia 2009 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - na rzecz adwokata W. L. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, 3. zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 1041/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 września 2011 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za styczeń, od marca do grudnia 2009 r. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym. Organ odwoławczy wzmiankowaną powyżej decyzją, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 116 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: O.p.), po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji Naczelnika [....] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 17 czerwca 2011 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności A. K. jako członka zarządu Spółki z o.o. "P. I" z siedzibą w S. za zaległości podatkowe tej spółki jako płatnika należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za styczeń, od marca do grudnia 2009 r. w łącznej wysokości 7.516 zł z odsetkami za zwłokę w wysokości 1.748 zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie 512 zł, utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo organ pierwszej instancji wykazał istnienie przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 116 O.p. Organ odwoławczy wskazał, że w prowadzonym postępowaniu podatniczka nie wykazała również przesłanek uwalniających ją z odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki. Organ podkreślił, że nie jest również przesłanką zwalniającą z odpowiedzialności podatkowej bliżej nieokreślona okoliczność braku dostępu strony - prezesa Spółki z o. o. "P." do jej dokumentacji zarówno w okresie powstania zadłużeń, jak i obecnie (przyczyn tego braku dostępu strona nie wyjaśniła, ani nie udokumentowała). Również strona nie wskazała, jaka dokumentacja spłonęła w pożarze w grudniu 2010r. Zdaniem organu, wskazywane utrudnienia w sprawowaniu funkcji członka zarządu związane z sytuacją osobistą i rodzinną (stan zdrowia członków rodziny) nie stanowią przesłanki zwalniającej, skoro pełnienie funkcji członka zarządu, czy rezygnacja z niej jest kwestią dobrowolności oraz indywidualnych decyzji. Okoliczność nie złożenia przez stronę wniosku o ogłoszenie upadłości, bądź wszczęcie postępowania układowego, z powodu braku kontaktu z księgową, czy podjęcie decyzji o dalszym sprawowaniu zarządu w spółce pomimo utrudnień w tej aktywności, nie zwalnia zatem z odpowiedzialności za zaległości podatkowe członka zarządu. W skardze skierowanej do Sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 116 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 1 i 2 O.p., stwierdził, że organy podatkowe wykazały okoliczności warunkujące uznanie odpowiedzialności skarżącej za zaległości podatkowe spółki jako płatnika, ona zaś sama nie wykazała okoliczności mogących ją z takiej odpowiedzialności zwolnić. W ocenie Sądu, bezspornym w niniejszej sprawie było pełnienie przez skarżącą funkcji członka zarządu spółki w okresie powstania zobowiązania i zaległości spółki. Jak podkreślił Sąd organy podatkowe wykazały również bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce oraz brak majątku spółki, z którego można by zaspokoić zaległości podatkowe. Dowodzą tego raporty poborcy skarbowego, brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych spółki, brak majątku ruchomego oraz nieruchomości, a także papierów wartościowych, zapasów towaru. W rezultacie, jak wynika to z postanowienia Komornika Sądowego z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt KM 1116/09, prowadzona przez niego w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, egzekucja już w tej dacie okazała się bezskuteczna, a postępowanie z uwagi na brak majątku Spółki zostało umorzone. Sąd uznał też, że organ prawidłowo ustalił, iż strona nie wskazała majątku spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowej spółki, pomimo informacji o treści art. 116 § 1 O.p. w piśmie skierowanym do skarżącej z dnia 30 sierpnia 2011 r. Skarżąca nie zareagowała na wezwanie organu do przedstawienia dowodów i udokumentowania przesłanek z art. 116 § 1 O.p. Wyjaśnienia zaś, że skarżąca nie rozumiała pouczenia (co oznacza pewne stany faktyczne, na które może powołać się zobowiązany w celu zwolnienia się od odpowiedzialności), nie świadczy, iż organ nie pouczył ją o treści art. 116 § 1 O.p. Pouczenie o przesłankach z tego przepisu zawarte było w postanowieniu o wszczęciu postępowania wobec skarżącej w niniejszej sprawie, jak i wezwaniu organu z dnia 30 sierpnia 2011 r. Ponadto, w ocenie Sądu, wskazanie w skardze i jej uzupełnieniu, że spółka posiada aktywa w postaci udzielonych pożyczek A. K. nie mogło być uznane za wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 O.p.). Sąd nie podzielił też oceny skarżącej, że nie istniały przesłanki do wszczęcia postępowania upadłościowego. W okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu przez skarżącą nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, nie wszczęto też postępowania układowego pomimo, że istniały ku temu przesłanki. Ponadto - w opinii Sądu - prawidłowo organ podatkowy wskazał, że okoliczności związane z sytuacją zdrowotną i życiową skarżącej nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Wystąpienie wskazanych przez stronę okoliczności nie powodowało wyłączenia jej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: art. 11 § 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 ze zm.), przez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd, że w okresie w którym zaczął się aktualizować obowiązek zapłaty należnego podatku, to jest od stycznia 2009 r., istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a także naruszenie art. 116 O.p., przez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna oraz, iż nie wystąpiły przesłanki wyłączające odpowiedzialność skarżącej jako członka zarządu. Ponadto skarżąca wskazała na zarzut naruszenia § 6 pkt 7 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy Sąd winien użyć tego przepisu, jako podstawy rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie pkt 1 wyroku, uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, a także o zmianę pkt 2 zaskarżonego wyroku przez przyznanie pełnomocnikowi z urzędu nieopłaconych kosztów udzielonej pomocy prawnej w kwocie 1200 zł; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym, albowiem koszty te nie zostały ani w całości ani w części poniesione. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Brak było dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na początek przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Ponadto, do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny pierwszej instancji adekwatne są zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania, na podstawie których organy administracji i sąd ustaleń tych dokonywały i/lub je oceniały. Zaprezentowanie w tym obszarze wyłącznie zarzutów naruszenia prawa materialnego jest nieprawidłowe, to znaczy – nie jest prawnie skuteczne, ponieważ prawo materialne stanowi podstawę dokonywania (pod nie) subsumcji stanu faktycznego sprawy, nie zaś podstawę prawną jego ustalania i dowodowej oceny. W rozpoznanej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną nie przedstawiła w niej jakichkolwiek zarzutów kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania, które były lub stanowić mogły podstawę prawną takich ustaleń faktycznych, jak stan finansowy spółki, w której skarżąca była członkiem zarządu, skuteczność prowadzonej do spółki egzekucji, istnienie sytuacji, które można by oceniać z punktu widzenia przesłanek prawnych wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki. Skarga nie wskazuje w tym zakresie żadnych zawartych w Ordynacji podatkowej przepisów postępowania, których stosowanie w postępowaniu administracyjnym stanowiło przedmiot oceny Sądu pierwszej instancji. Powołane w uzasadnieniu skargi kilku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie było prawidłowe, ponieważ w kontrolowanym przez Sąd pierwszej instancji postępowaniu podatkowym organy podatkowe stosują regulacje prawne Ordynacji podatkowej, nie zaś Kodeksu postępowania administracyjnego. Ograniczenie skargi kasacyjnej wyłącznie do zarzutów naruszenia wskazanych w nich przepisów prawa materialnego, nie mogło zakwestionować ustaleń faktycznych dokonywanych i ocenianych na podstawie przepisów postępowania. Dodać także należy, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał – jak pisze wnoszący skargę kasacyjną – "wykładni", to jest ustalania treści i znaczenia art. 11 § 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego oraz art. 116 O. p. Sąd oceniał tylko możliwość i uzasadnienie zastosowania tych przepisów do stanu faktycznego sprawy, który, jak wcześniej wskazano, nie został kasacyjnie zakwestionowany. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował § 2 ust. 3 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem sporu nie była należność pieniężna, ale ustalenie istnienia przesłanek pozwalających na przypisanie osobie trzeciej odpowiedzialności za zobowiązania podatnika, o których mowa w art. 116 O.p. Stawka należna pełnomocnikowi skarżącej nie była ustalana zatem na podstawie § 6 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 a, a na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 250 p.p.s.a.