II GZ 93/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 1377/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2011 r.; nr [...] w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 9 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. odmówił Z. B. zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] października 2011 r. Z. B. wniósł do Sądu pierwszej instancji skargę na powyższą decyzję, nakładającą karę pieniężną w wysokości 59 481,90 zł za zajęcie bez zezwolenia zarządcy drogi pasa drogowego, przez wygrodzenie terenu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Sz. z [...] grudnia 2011 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączył wydruk przedstawiający roczną strukturę przychodu w 2011 r., uzyskanego przez Z. O. Z. B. W dokumencie przedstawiono sprzedaż, przychód, koszty i dochód Z. należącego do skarżącego za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2011 r. Jak wynika z przedstawionego dokumentu, suma sprzedaży wyniosła 886 418,67 zł, przychód 886 426,28 zł, koszty 899 615,47 zł, natomiast dochód za 11 miesięcy wyniósł minus 13 189,19 zł. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. B., która jest emerytką z niskim uposażeniem i razem z żoną utrzymują się z emerytur (nie wskazał jednak ich wysokości), ponieważ prowadzony przez niego zakład w 2011 r. przyniósł stratę w wysokości ponad 13 tys. zł. W formularzu PPF skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności, ani papierów wartościowych. Określając posiadany majątek podał jedynie, że posiada samochód dostawczo-osobowy T. (rocznik 2004). Zarządzeniem z [...] stycznia 2012 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku, polegającego na niewypełnieniu rubryk formularza PPF dotyczących posiadanych nieruchomości oraz wysokości otrzymywanych przez skarżącego i jego małżonkę emerytur. Ponadto Sąd wezwał do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego oraz wysokości niezbędnych wydatków poniesionych w okresie ostatnich miesięcy na utrzymanie gospodarstwa oraz siebie i rodziny, a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący złożył do akt formularz wniosku o prawo pomocy, w którym podał wysokość swojej (1 025, 71 zł) i żony (1 264,88 zł) emerytury. Podał, że nie posiada żadnych oszczędności, ani nieruchomości, a dom w którym mieszka stanowi własność jego córki. Do formularza dołączone zostały dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych przez małżonków emerytur, kopie wyciągów z trzech kont bankowych (prywatnych i firmowych) oraz rachunek za gaz płatny w lutym 2012 r. Postanowieniem z 9 lutego 2012 r. WSA w Sz. odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając tę odmowę niedostatecznym udokumentowaniem wydatków, a także pominięciem wielu istotnych dla sprawy okoliczności (nieujawnione Sądowi konta i źródła dochodów) przy sumie środków pieniężnych i obrotów na kontach, nieuzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że dane zawarte we wcześniejszych wnioskach nie oddają w pełni jego sytuacji majątkowej, ponieważ "wstydził się" zawrzeć we wnioskach informacje dotyczące niewypłacenia przez wskazaną w zażaleniu spółkę należności za wybudowane przez zakład skarżącego lodowisko i boisko. Podniósł, że niezapłacenie owej należności "spowodowało w jego zakładzie i sytuacji rodzinnej duże spustoszenie finansowe", a w chwili obecnej sprawa powyższych roszczeń jest rozpatrywana przez sądy. W związku ze wspomnianymi zaległościami w płatnościach jego klientów, wypłaty wynagrodzenia pracowników wnioskodawcy są dokonywane z dwumiesięcznym opóźnieniem, z takim samym opóźnieniem dokonywane są płatności do Z. U. S. i Urzędu Skarbowego. Wskazał, że znaczna część należności za prace wykonywane w ostatnim okresie (tj. głównie za materiały do budowy wspomnianego lodowiska i boiska) egzekwowana jest przez komornika sądowego. Skarżący przedstawił listy płac pracowników zakładu, obrazujące opóźnienia w wypłatach wynagrodzeń, oraz komorniczy bilans zaległości, z którego nie wynika jednak, kto jest dłużnikiem, kto zaś wierzycielem, a jedynie, że skarżący - jako właściciel zakładu - jest uczestnikiem postępowania komorniczego o 135 892,76 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: ppsa), przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest sytuacja, w której strona skarżąca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w sprawie obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 1 500 zł. Prawo pomocy może być przyznane, zgodnie z art. 245 § 1 ppsa, w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, jednocześnie nie wnosząc o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych, ponieważ nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, a jedynym źródłem utrzymania jego i żony są niskie emerytury i dochód z działalności zakładu ogólnobudowlanego (aktualnie przynoszącego straty). Jak wynika z akt, skarżący pozostaje na emeryturze i jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług ogólnobudowlanych. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która również otrzymuje emeryturę; łączny dochód z tytułu emerytur wynosi 2 290,59 zł. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że na kontach bankowych, których stan został przedstawiony sądowi, znajdują się oszczędności, których wysokość nie uzasadnia zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi w wysokości 1 500 zł. Z rachunku bankowego w Banku B., którego właścicielem jest Z. B. Z. O. wynika, że ten sam właściciel posiada jeszcze dwa rachunki, z których i na które dokonuje przesunięć środków pieniężnych z pierwszego, wskazanego konta (w różnych kwotach - np. w październiku +900 zł, +3 000 zł, +3 300 zł, a w listopadzie 2011 r. - 4 000 zł, +3 000 zł, +100 zł, +4 200 zł). Nieprzedstawienie wyciągów z kont, z których dokonywane są przesunięcia, świadczy o posiadaniu dodatkowych, nieujawnionych Sądowi, środków finansowych na innych kontach tego samego podmiotu. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że na pierwsze wskazane konto skarżącego wpływają od innych podmiotów różnej wysokości kwoty (np. w listopadzie 2011 r. +650 zł, +400 zł, +9 489,62 zł, +8 000 zł), których pochodzenia skarżący nie wyjaśnił, mogące stanowić wynagrodzenie za wykonane roboty budowlane. Ponadto skarżący nie wskazał, że na jego konto wpływają środki za dokształcanie młodocianych pracowników, np. w listopadzie 2011 r. było to ponad 16 160 zł. Ogólny obrót na koncie skarżącego (w Banku B.) we wspomnianym miesiącu (ostatni z przedstawionych wyciągów z tego konta) wyniósł +42 000 zł dochodu, przy wydatkach rzędu -37 790 zł. Wydatki z konta stanowiły głównie wypłaty gotówkowe -4 000 zł, -8 000 zł, -9 500 zł i -8100 zł, dokonywane zawsze bezpośrednio po wpływie na konto większej sumy pieniędzy (z różnych źródeł i tytułów) w wysokości zbliżonej lub równej kwocie wpływu, a także przelewy między kontami skarżącego -4 000 zł i spłaty rat pożyczki. Z przedstawionych wyciągów wynika, że faktycznie na koncie skarżącego w Banku P. [...], na którym zostały zablokowane środki pieniężne (zajęta emerytura) w celu spłaty należności, pozostają po jej spłaceniu jedynie minimalne oszczędności, jednak z przedstawionych wyciągów z konta żony skarżącego wynika, że posiada ona oszczędności pozwalające na opłacenie wpisu od skargi, dokonuje regularnych wypłat na kwoty zbliżone lub przewyższające wysokość wpisu (sięgające nawet 10 000 zł), a jej dochód oprócz emerytury stanowią również: najem garaży oraz dochody z funduszy akcyjnych (co skarżący pominął we wniosku). Z analizy wydruku z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że co miesiąc na rachunek bankowy wpływają kwoty 100 zł i ok. 130 zł od dwóch najemczyń wspomnianych garaży. Kolejną niewskazaną przez stronę kwestią jest fakt posiadania funduszy inwestycyjnych P. – P. Z. i P. A. P., które przynoszą zyski z obrotu jednostkami uczestnictwa (wskutek zarządzania jednostkami uczestnictwa w danym funduszu małżonka skarżącego uzyskała w skali miesiąca kwoty: 6 734,07 zł, 6 267,11 zł i 5 066,82 zł). Saldo końcowe na dzień 7 grudnia 2011 r. na tym rachunku to kwota 5 130,40 zł, a na dzień 8 stycznia 2012 r. to 3 460,83 zł. Obroty na koncie małżonki skarżącego wynikające z najnowszego przedstawionego wyciągu, za miesiąc listopad/grudzień 2011 wyniosły 19 782,45 zł przychodu, przy -15 684,79 zł wydatków, przy czym środki na koncie małżonki skarżącego nie zostały zablokowane na poczet spłaty zobowiązań, zatem małżonkowie B. mogą z nich swobodnie korzystać, a wydatki z konta nie są wynikiem spłaty zobowiązań zakładu prowadzonego przez skarżącego. Przy takich kwotach wpływów, a także wydatków z konta, nie można mówić o braku środków pieniężnych i braku możliwości poniesienia wymaganych kosztów sądowych. Saldo końcowe na rachunku skarżącego w Banku B. w grudniu 2011 r. wyniosło plus 4 213,88 zł, co w połączeniu z kwotą widniejącą na koncie żony w tym miesiącu plus 5 130,40 zł (w tym emerytura) dało wynik 9 344,28 zł posiadanych środków pieniężnych. Przy czym podkreślić należy, że emerytura skarżącego jest przelewana na odrębne konto skarżącego w Banku P. [...] (z którego to konta spłacane są jego zobowiązania). Ponadto, w odniesieniu do finansów zakładu ogólnobudowlanego prowadzonego przez skarżącego, osiągnął on w 2011 r. (przez 11 miesięcy) przychód w wysokości prawie 900 000 zł, przy prawie takich samych kosztach uzyskania przychodu (co wynika z zestawienia obrotów w 2011 r.). Okres rozliczeniowy z działalności firmy zamknięto z wynikiem ujemnym 13 189,19 zł, jednak, na co słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, w czerwcu i sierpniu 2011 r. zakład skarżącego, pomimo wysokich kosztów, osiągnął dochód odpowiednio 63 121,94 zł i 83 905,05 zł. Zatem słusznie WSA w Sz. stwierdził, że wynik taki świadczy o zysku z działalności gospodarczej i dobrej kondycji finansowej Z. Słusznym jest także twierdzenie Sądu, że ujemny wynik dochodu rocznego nie przesądza o utracie płynności finansowej zakładu i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Przedstawiony przez stronę komorniczy bilans zaległości nie jest jednoznaczny i nie został przez skarżącego w dostateczny sposób opisany, stąd nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, co rzeczony bilans miałby Sądowi unaocznić. W celu wyjaśnienia wydatków na utrzymanie rodziny i mieszkania skarżący przedstawił wyłącznie jedną fakturę za gaz na kwotę 189,81 zł. Innych wydatków skarżący nie udokumentował, ani nie opisał, zatem wysokie koszty i wydatki z konta nie zostały przez skarżącego poparte wystarczającym dla zwolnienia od kosztów sądowych materiałem dowodowym. Stan majątkowy skarżącego nie uzasadnia konieczności zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych kształtujących się w chwili obecnej na kwotę 1 500 zł. Uznać zatem należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.