II SA/Łd 113/12

Dnia 15 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant p.o. asystenta sędziego Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. D. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 18 października 2011 r. J. D. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy K. odmówił stronie przyznania świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego, wskazując iż umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni powstał po ukończeniu 21 roku życia. Odwołując się od tej decyzji, J. D. zarzuciła organowi I instancji pominięcie przy rozstrzygnięciu sprawy wyroku Sądu Rejonowego w S. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt IV U 115/11, który zmienił pkt 7 decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ł., w ten sposób, iż ustalił, że strona wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po rozpatrzeniu odwołania wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 16 grudnia 2011 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wyjaśniając, że orzeczeniem z dnia 24 lutego 2011 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. zaliczył J. D. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Rzeczone orzeczenie w związku ze złożeniem przez stronę odwołania zostało następnie utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ł. z dnia 10 maja 2011 r. Wyrokiem z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt IV U 115/11 Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ł. w Ł. w punkcie 7 wskazując, że J. D. wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, utrzymując w mocy pozostałe ustalenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. W świetle powyższych ustaleń niesporne – zdaniem Kolegium - jest, że wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wobec czego nie spełnia warunku określonego w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, przepis art. 16 ust. 3 ustawy nakłada na organ obowiązek przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, pod warunkiem jednak, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zgodnie z ustaleniami, poczynionymi przez organ I instancji, umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni datuje się od 24 lutego 2011 r., a więc po ukończeniu 21 roku życia. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozpatrując niniejszą sprawę pomylił jednak znaczenie pojęcia "stopień niepełnosprawności" i "istnienie niepełnosprawności", bowiem przepis pozwala przyznać wnioskowane świadczenie jeżeli niepełnosprawność powstała do ukończenia 21 roku życia, co oznacza, że ustalając datę powstania niepełnosprawności należało wziąć pod uwagę punkt IV, a nie punkt V orzeczenia o niepełnosprawności, jak uczynił to organ I instancji. Wskazane uchybienie nie miało jednak istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wskazano, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności J.D. Orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności wobec braku możliwości ustalenia, że niepełnosprawność postała do ukończenia 21 roku życia, nie pozwala zatem na przyznanie stronie zasiłku pielęgnacyjnego. Odnosząc się następnie do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że są one niezasadne i podkreśliło, że wyrok Sądu Rejonowego zmienił orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności tylko w zakresie punktu 7, zmianie nie uległ natomiast punkt dotyczący zaliczenia strony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. J.D. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji i powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji, wskazując iż - jej zdaniem - zmiana punktu 7 orzeczenia o niepełnosprawności skutkowała automatycznie zmianą punktu 1 orzeczenia w zakresie stopnia niepełnosprawności z "umiarkowanego" na "znaczny". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego w stopniu skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie organy wadliwie uznały bowiem, iż skarżąca nie posiada uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem jako osoba w wieku powyżej 16 lat legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bez wskazania, iż jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia (art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zm.). Jednakże zgodnie z treścią art. 16 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje również m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktem jest, iż skarżąca przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 lutego 2011r. z którego treści wynika, iż zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (pkt I) ze wskazaniem m.in. pracy w warunkach chronionych (pkt 1) oraz adnotacją, iż nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Orzeczenie wspomniane zostało utrzymane w mocy rozstrzygnięciem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Ł. z dnia 10 maja 2011r., lecz zmienione prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 września 2011r., sygn.akt IV U 115/11 w zakresie pkt. 7 poprzez określenie, że skarżąca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nominalnie zatem J. D. rzeczywiście legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, lecz zarówno wskazanie co do zatrudnienia (w warunkach pracy chronionej) jak i konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji sprawiają, iż zapisy wspomnianego orzeczenia wyczerpują definicję niepełnosprawności w stopniu znacznym, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. nr 127 z 2011r., poz. 721 ze zm.). Cytowany przepis określa bowiem, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym określona została natomiast w art. 4 ust. 2 powołanej wyżej poprzez zaliczenie do niej osób z naruszoną sprawności organizmu, niezdolną do pracy albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającej czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Porównanie obu przytoczonych wyżej definicji jednoznacznie wskazuje zatem, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżąca, na skutek jego częściowej jedynie zmiany wyrokiem Sądu Rejonowego w S., jest wewnętrznie sprzeczne. Z jednej bowiem strony zalicza skarżącą do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (pkt I) z drugiej - zawiera wskazania, które wprost nakazują uznać jej niepełnosprawność za znaczną (pkt 1 i 7). Ustawa o świadczeniach rodzinnych, definiując znaczny stopień niepełnosprawności, od którego m.in. uzależnione jest przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, odwołuje się do niepełnosprawności w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (art. 3 pkt 21 lit a), obligując jednocześnie osobę niepełnosprawną, ubiegającą się o takie świadczenie do legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (powołany już art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Rodzi się zatem pytanie czy owo "legitymowanie" oznacza wyłącznie proste odwołanie się do określenia stopnia niepełnosprawności w orzeczeniu czy też, jak w niniejszej sprawie, potrzebę właściwej analizy zapisów wspomnianego orzeczenia, w razie jego oczywistej wewnętrznej sprzeczności. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, rozstrzygające pozostaje związanie definicją ustawową, zawartą w art. 3 pkt 21 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. W sytuacji zatem, gdy zapisy orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, którym legitymuje się osoba niepełnosprawną są niejasne lub wprost sprzeczne, konieczne jest, przy ocenie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia, dokonanie jego analizy zgodnej z brzmieniem wskazanych wyżej definicji ustawowych. Należy przy tym jednoznacznie podkreślić, iż nie chodzi o prowadzenie postępowania dowodowego wbrew treści czy też ponad treść przedłożonego orzeczenia. Jeżeli jednak zawiera ono określenia wzajemnie się wykluczające (ustalenie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami rodzącymi konieczność zakwalifikowania niepełnosprawności wnioskodawcy do stopnia znacznego) nie można poprzestać na prostym odwołaniu do jednego z jego zapisów, ignorując pozostałe. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec dokonania wadliwej oceny stopnia niepełnosprawności skarżącej i w konsekwencji nieprawidłowego zastosowania przepisu art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi natomiast na charakter prawny zaskarżonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i nienadającej się do wykonania) za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w trybie art. 152 p.p.s.a. w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku. Prowadząc ponownie postępowanie, organ oceni uprawnienie skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego, uwzględniając sformułowane powyżej poglądy prawne. B.C.