II FZ 511/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 2011/11 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2012r., sygn. akt I SA/Kr 2011/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek E. S., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia 26 września 2011 r., w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r., Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 03 stycznia 2012 r., (data prezentaty) E. S., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia 26 września 2011 r., w sprawie odmowy rozłożenia na raty podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości 500 zł, E. S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz trójką małoletnich dzieci, a wyłącznym źródłem utrzymania ww. gospodarstwa domowego jest miesięczny przychód w wysokości 2 400 zł (wynagrodzenie Skarżącej w wysokości 2 000 zł, z tytułu umowy o pracę oraz wynagrodzenie męża Skarżącej w wysokości 400 zł, również z tytułu umowy o pracę). Ze złożonego oświadczenia wynika również, iż w skład majątku Skarżącej wchodzi nieruchomość w postaci domu o powierzchni 80 m². W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że wobec takiej sytuacji materialnej nie jest możliwe poniesienie przez nią kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu od skargi w wysokości 500 zł, bez poniesienia uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto Skarżąca wskazała, iż uzyskiwane dochody z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz umowy o pracę są praktycznie dwukrotnie mniejsze od koniecznych do poniesienia kosztów firmy oraz utrzymania domu i rodziny. Wskazała również, iż wynagrodzenie męża jest pomniejszone o wysokość płaconych przez niego alimentów na dzieci z pierwszego małżeństwa dlatego wynosi ono 400 zł miesięcznie. W związku z tak ciężką sytuacją finansową, Skarżącej udaje się przeżyć tylko i wyłącznie dzięki pożyczkom udzielanym przez jej znajomych oraz pomocy rodziny poprzez co nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w wysokości 500 zł z zachowaniem wystarczającej ilości pożywienia dla dzieci. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie jest w posiadaniu żadnego majątku z którego mogłaby uiścić kwotę wpisu sądowego od skargi. Skarżącą pismem z dnia 17 lutego 2012 r., (data prezentaty) uzupełniła urzędowy formularz (PPF) poprzez dołączenie następujących dokumentów: historii operacji z firmowego rachunku bankowego prowadzonego w ING Bank Ś. S.A., za okres od listopada 2011 r., do stycznia 2012 r., (k- 35,36 a.s.), historii operacji z rachunku osobistego prowadzonego w M. B., za okres od 14 grudnia 2011 r., do 13 lutego 2012 r., (k- 33 a.s.), historii operacji z rachunku męża Skarżącej prowadzonego w V. B. d., za okres od 14 grudnia 2011 r., do 13 lutego 2012 r., k- 29-31 a.s.), wydruku z księgi przychodów i rozchodów za rok 2011 r., (k- 45 a.s.), PIT-u 11 męża Skarżącej (k-46 a.s.), zawiadomienia z sądu wieczystoksięgowego o wpisie hipotek na rzecz Banku [...] (k-41-44 a.s.), dowodów wpłaty ostatnich rat kredytu (k- 37-40 a.s.), kserokopię zaświadczenia o wysokości zarobków męża Skarżącej w Spółce M. C., (k- 48 a.s.), kserokopię zaświadczenia o wysokości zarobków Skarżącej w P. O. i W. G., I. G., (k- 51 a.s.) oraz zaświadczenia z właściwego Wydziału Komunikacji z którego wynika, iż Skarżąca jest właścicielką ruchomość w postaci samochodu osobowego marki DAEWOO Matiz rok produkcji 1999 (k- 52 a.s.). W powyższym piśmie Skarżąca dokonała również analizy miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, tj. wyżywienie ok. 500 zł, opłaty za: gaz ok. 430 zł, prąd ok. 280 zł, woda ok. 120 zł, przedszkole ok. 180 zł, co łącznie dało kwotę 1 510 zł, przy zarobkach Skarżącej stanowiących kwotę 1 786, 81 zł (k- 51 a.s.) Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r., Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 kwietnia 2012 r., (data prezentaty) Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Strona wskazała, że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu w skutek zamknięcia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz braku jakiegokolwiek zatrudnienia jej męża od 15 lutego 2012 r. Ponadto raz jeszcze wskazała miesięczne wydatki ponoszone w skutek prowadzonego gospodarstwa domowego, i tak środki ponoszone na niezbędne utrzymanie rodziny wynoszą 2 300 zł. Natomiast ponoszone środki na spłatę zobowiązań kredytowych sięgają 2 920 zł miesięcznie. Reasumując miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z zobowiązaniami kredytowymi wynoszą ok. 5 220 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, jest niezasadny. Sąd wskazał, iż w skutek dokonanej analizy historii rachunków bankowych Skarżącej oraz jej męża wynika, że jest ona w stanie ponieść wydatek jakim jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. Z ww. przeprowadzonej analizy wynika, że w przeciągu 3 miesięcy na konto firmowe wnioskodawczyni wpłynęła kwota w wysokości ponad 60 000 zł, z której były pokrywane bieżące opłaty wynikające z prowadzenia gospodarstwa domowego Skarżącej. Ponadto Sąd wskazał, że Skarżąca była w stanie wygospodarować w przeciągu miesiąca (luty 2012 r.) kwotę w wysokości 1086,26 zł na spłatę karty kredytowej. Zatem Sąd porównując wysokość wpisu od skargi do wyżej wskazanej spłaty zważył, że Skarżąca dysponuje środkami finansowymi na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Sąd uznał również, że dochody męża Skarżącej w wysokości 400 zł, nie znajdują potwierdzenia, ponieważ z analizy jego osobistego konta wynika, iż w styczniu 2012 r., miał miejsce wpływ środków w wysokości 2 500 zł, zatytułowany M. Sąd biorąc również pod rozwagę, iż wnioskodawczyni spłaca zobowiązania kredytowe w wysokości 2 920 zł, (przewyższające jej deklarowany dochód) zważył, że nie sposób jest dać wiary Skarżącej, że nie posiada środków finansowych. Sąd podniósł, iż niedopuszczalne jest aby osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonywała ciążące na niej zobowiązania kredytowe żądając aby koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa, ponieważ spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Reasumując Sąd stwierdził, iż trudno w związku z powyższym uznać za zasadne, że zachodzą przesłanki umożliwiające przyznanie Skarżącej pomocy prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, w którym domaga się zmiany ww. postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżąca wskazuje, że Sąd dokonał błędnej analizy załączonych dokumentów do wniosku dot. przyznania prawa pomocy, np. zestawienie ponoszonych wydatków niezbędnych do utrzymania rodziny, dwukrotnie przekracza kwotę uzyskiwanych dochodów, gdzie liczone są tylko niezbędne wydatki. Strona wskazuje, że gdyby została przeprowadzona przez Sąd dokładna analiza wszystkich załączonych dokumentów doszedł by on do tożsamych wniosków. Wnioskodawczyni podaje, że ponoszone przez nią raty kredytów wynikają z pożyczek zaciągniętych wcześniej poprzez konieczność utrzymania prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i przy ich zaciąganiu nie sądziła, że w przyszłości będą przez nią ponoszone jakiekolwiek koszty sądowe. Ponadto Skarżąca wskazuje, że to nie ona zainicjowała postępowanie sądowe, natomiast złożenie skargi na decyzję urzędników skarbowych stało się konieczne w sytuacji, kiedy decyzje te były dla niej negatywne i to oni ponoszą odpowiedzialność za toczące się postępowanie sądowe. Strona raz jeszcze wskazała na swoją trudną sytuację materialną w związku z czym wnosi jak w petitum zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania całkowitego prawa pomocy Skarżącej w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Sąd uznał bowiem, że nie zaistniały przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.,- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póżń. zm.- dalej: ,,p.p.s.a.’’) Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1 tj. brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Sąd oceniając zasadność przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym (poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi) winien odnieść się do jej sytuacji majątkowej do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. W ocenie Sądu porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej na podstawie art. 199 p.p.s.a. Zauważyć jednak przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do porzucenia ciężaru dot. danej osoby na współobywateli. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do powyższych uwag uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż w gestii Skarżącej pozostają środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w wysokości 500 zł (wpis sądowy od skargi), bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprawie występują rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez Stronę dochodami, a jej wydatkami tzn. co miesiąc są przez nią pokrywane zobowiązania finansowe w wysokości 2 920 zł wynikające z wcześniej zaciągniętych kredytów, przy zarobkach wynoszących 1 786, 21 zł. Ponadto w lutym 2012 r., Skarżąca była jeszcze w stanie odłożyć kwotę w wysokości 1086, 26 zł na dokonanie spłaty karty kredytowej. Zatem analiza przedstawionych przez Skarżącą wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona kwotę większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez Skarżącą nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa Skarżącej musi być więc inna niż podaje. Ponadto należy wskazać, iż okoliczności spłat kredytów zaciągniętych przez Stronę nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanych przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zgodnie bowiem z poglądem doktryny nie można stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z tego powodu ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspokajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.