II SA/Łd 101/12

Dnia 22 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant p.o. asystenta sędziego Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], którą organ pierwszej instancji zmienił własną ostateczną decyzję z dnia [...], nr [...],w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia i orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. A. na okres od 1 października 2010r. do 31 stycznia 2011r. w wysokości 250,00 zł. miesięcznie. Powyższa decyzja organu odwoławczego wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 9 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). W trakcie przeprowadzonego postępowania Kolegium ustaliło, iż wspomnianą decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił własną ostateczną decyzję z dnia [...] w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia i orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. A. na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 31 stycznia 2011r., w wysokości 250,00 zł. miesięcznie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. A., podnosząc, że od dnia 15 lutego 2011r. była uczniem Policealnej Szkoły Zawodowej A w Ł., dołączając odpowiednie zaświadczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji wyjaśniło, że w dniu 19 września 2011r. do akt sprawy wpłynęło zaświadczenie z dnia [...], nr [...] wystawione przez Zaoczną Policealną Szkołą B, z którego wynika, że A. A. była słuchaczką w/w szkoły od dnia 1 września 2010r., zaś w dniu 31 stycznia 2011r. została skreślona z listy słuchaczy. Okoliczność powyższą A. A. potwierdziła zaświadczeniem z dnia [...] nr [...] w/w szkoły dołączonym do odwołania. Konsekwencją powyższych okoliczności była w/w decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], zmieniająca decyzję tegoż organu z dnia [...] w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż beneficjenta z powodu skreślenia z listy słuchaczy Zaocznej Policealnej Szkoły B, z dniem [...] straciła status ucznia, a jednocześnie prawo do świadczenia alimentacyjnego od dnia 1 lutego 2011r., bowiem nie spełniała przesłanki art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. zgodnie, z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Organ podkreślił, iż strona została prawidłowo pouczona o warunkach koniecznych do korzystania z prawa do świadczeń, jak również o konieczności niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pomimo tego A. A., zrezygnowawszy z nauki w szkole, o fakcie tym nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie, pobierając dalej nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nadto organ zauważył, iż gdyby strona powiadomiła organ wypłacający świadczenie o zmianie swojej sytuacji, po ponownym podjęciu nauki w szkole w dniu 15 lutego 2011r. miałaby możliwość ponownego ubiegania się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konkluzji Kolegium podkreśliło, iż strona nie była uczniem żadnej szkoły od dnia 1 lutego 2011r., a zatem prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje jej od tego właśnie dnia. Powyższą decyzją A. A. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w treści skargi wskazując, iż nadal spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniła, że okres kiedy nie uczęszczała do żadnej szkoły trwał jedynie 15 dni, a takiego czasookresu wymagało zgromadzenie jej dokumentacji w jednej szkole i dostarczenie jej do drugiej ze szkół. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. Nr 53, poz. 270), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 § 1 ustawy z dnia 25. lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 1 owej ustawy, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Należy przypomnieć, iż instytucja uchylenia i zmiany decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo, unormowana została w Rozdziale 13. Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 155 K.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Decyzje administracyjne tworzące dla stron prawa nabyte korzystają, co do zasady, ze szczególnie gwarantowanej trwałości, przez uzależnienie dopuszczalności ich wzruszenia od zgody stron korzystających z praw nabytych. Nabycie praw na podstawie decyzji oznacza bowiem wystąpienie przysporzenia na rzecz określonego podmiotu w jego sferze prawnej. Decyzja przyznająca stronie świadczenie jest decyzją konstytutywną, tworzącą określony stan prawny. Uchylenie lub zamiana decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, prowadzi do pozbawienia strony tego prawa, ma ono zatem również charakter konstytutywny. Art. 163 K.p.a. przewiduje przy tym możliwość stosowania innych zasad wzruszania takich decyzji niż przyjęte w K.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Jedną z tych regulacji stanowi wskazany powyżej art. 24 ustawy. Podkreślenia wymaga, iż uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej, w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której strona nabyła prawo, następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana - ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje. Wobec powyższego uznać należy, iż postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. Co za tym idzie, rozstrzygnięcie w niej zawarte może odnosić skutej jedynie na przyszłość. W sytuacji zatem, gdy upłynął już miesiąc, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w dniu [...] zmienił własną decyzję z dnia [...], którą przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r. i orzekł o przyznaniu w/w świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 31 stycznia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze to rozstrzygnięcie zaakceptowało, mimo iż w części dotyczącej świadczeń za okres od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 września 2011r. niewątpliwie zmieniało ono decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] z mocą wsteczną. Taki stan rzeczy uznać należy za niedopuszczalny i sprzeczny z przyjętą przez Sąd wykładnią art. 24 ust. 1 ustawy. Jak już bowiem wskazano w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane,. Zatem brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie, zaś w takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organy orzekając ponownie w sprawie niniejszej, przed ustaleniem charakteru pobranych przez skarżącą świadczeń, tj. czy były one w istocie świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, winny dokonać wykładni pojęcia "gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej" unormowanego w art. 9 ust. 1 ustawy w odniesieniu do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, tj. zmiany przez skarżącą uczelni. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit a) i c ), w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. m.o.