I OZ 635/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. i M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2439/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. i M. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 464/00 oddalającym skargę R. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) lutego 2000 r. nr (...) w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2439/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania R. P. i M. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. P. i M. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 464/00 oddalającym skargę R. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) lutego 2000 r. nr (...) w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że są osobami niezamożnymi, nie posiadają żadnych źródeł dochodów, w związku z czym nie są w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych ani kosztów działania pełnomocnika z wyboru. Skarżący oświadczyli także, że nie posiadają żadnego majątku, w tym oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Rubryka wniosku o prawo pomocy odnosząca się do stanu rodzinnego wypełniona została adnotacją "nie dotyczy", zaś w rubryce nr 9 wniosku ("inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym") wnioskodawcy podali: "Poważna choroba i brak środków do życia". Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 marca 2013 r., którym odmówiono R. P. i M. P. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący, pismem z dnia 19 kwietnia 2013 r., wnieśli sprzeciw. Wskutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Zarządzeniem z dnia 6 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał R. P. jako skarżącego i jako pełnomocnika skarżącego M. P. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców tj.: 1. nadesłanie odpisu zeznania podatkowego wnioskodawców R. P. i M. P. za ostatnie dwa lata; 2. przedstawienie informacji o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania się wnioskodawców obejmujących wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (w tym na leczenie) oraz wskazanie – w związku ze złożonym oświadczeniem, że wnioskodawcy nie osiągają obecnie żadnych dochodów – źródeł czerpania środków na pokrycie tych kosztów; 3. potwierdzenie ewentualnego posiadania przez wnioskodawców statusu osoby bezrobotnej poprzez przedłożenie zaświadczeń z właściwego urzędu pracy potwierdzających ten status oraz wskazującego na uprawnienie (bądź brak uprawnienia) do pobierania zasiłku; 4. przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców R. P. i M. P. rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 5. złożenie oświadczeń, czy wnioskodawcy korzystają z pomocy społecznej lub ubiegają się o taką pomoc; w przypadku korzystania z pomocy społecznej – przedłożenie kserokopii dokumentów poświadczonych za zgodność, potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń; 6. przedłożenie dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia wnioskodawców ("poważną chorobę", o której mowa w złożonych wnioskach R. P. i M. P.), np. zaświadczeń lekarskich, kart leczenia szpitalnego; 7. przedstawienie oświadczeń co do zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8. przedłożenie dokumentów potwierdzających ewentualne ich obciążenia finansowe (ich wysokość, wysokość spłacanych rat). Powyższe wezwanie wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 Kodeksu Karnego i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone R. P. jako skarżącemu i jako pełnomocnikowi skarżącego M. P. w dniu 16 maja 2013 r. Pismem z dnia 22 maja 2013 r. (nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 23 maja 2013 r.) skarżący R. P. będący jednocześnie pełnomocnikiem skarżącego M. P. w odpowiedzi na w/w wezwanie Sądu wskazał co następuje: a) nie posiadają odpisów zeznań podatkowych, gdyż brak jest jakichkolwiek dochodów; b) ich miesięczne koszty utrzymania to 500 zł (pięćset) złotych; c) jedynym ich źródłem utrzymania jest opieka społeczna od której otrzymują zasiłek w wysokości 140 zł (sto czterdzieści) złotych; d) są zadłużeni na kwotę na ponad trzysta tysięcy złotych i znajdują się w Krajowym Rejestrze Dłużników; e) nie posiadają pojazdów mechanicznych; f) z uwagi na stan zdrowia nie mogą pracować; g) nie posiadają lokat. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżących nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie im przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Tym bardziej, iż pomimo wezwania Sądu nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających ich sytuację materialną, a do których nadesłania zostali przez Sąd zobowiązani. Nie przedłożyli zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, nie przedstawili informacji o wysokości miesięcznych kosztach utrzymania się, nie potwierdzili, iż są osobami bezrobotnymi przedstawiając stosowne zaświadczenia, nie przedstawili żadnych dokumentów z których wynikałoby, iż korzystają z pomocy społecznej lub czy o nią się ubiegają, nie przedłożyli wyciągów z posiadanych rachunków bankowych czy lokat, nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających ich zły stan zdrowia, nie wyjaśnili, czy posiadają zarejestrowane pojazdy mechaniczne oraz nie przedłożyli dokumentów z których wynikałyby ich obciążenia finansowe (wysokość spłaconych rat). Brak nadesłania przez skarżących ww. dokumentów nie pozwala na dostateczną ocenę sytuacji majątkowej skarżących i tym samym ustalenie, czy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. P. i M. P. wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżących do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez przedłożenie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, informacji o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania się, zaświadczenia o byciu bezrobotnym oraz dokumentów z których wynikałoby, iż korzystają z pomocy społecznej lub czy o nią się ubiegają, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych czy lokat, dokumentów potwierdzających stan zdrowia oraz posiadanie pojazdów mechanicznych. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie uczynili zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawili wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.