II OZ 592/12

Dnia 11 lipca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 maja 2012 roku, sygn. akt II SA/Bk 516/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2011 roku, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia. Sąd wskazał, że wnioskujące Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową, co uniemożliwia choćby częściową weryfikację twierdzeń zawartych w formularzu PPF. Sąd podkreślił także, że brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i pozyskiwania w ten sposób środków na działalność nie zwalnia organizacji pożytku publicznego od konieczności uzyskiwania pieniędzy na realizowanie statutowych zadań, w tym na występowanie jako strona postępowania przed sądem. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło skarżące Stowarzyszenie podnosząc, że nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie opłat sądowych. Stowarzyszenie podkreśliło, że w 2011 r. jego zadłużenie wynosiło 80.000 zł. Stwierdziło także, że nie może przedstawić wyciągów z rachunku bankowego z powodu zablokowania go przez komornika. Zdaniem Stowarzyszenia zwolnienie z opłat sądowych służy interesowi społecznemu i przestrzeganiu prawa oraz umożliwi mu dostęp do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 1 zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. W niniejszej sprawie, jak wskazał już Sąd I instancji, wnioskujące o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Ponadto Stowarzyszenie nie przedłożyło ani zaświadczeń o zablokowaniu rachunku bankowego, ani też dokumentów dotyczących prowadzenia egzekucji przez komornika. Strona nie przedstawiła również żadnych innych dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową. Brak stosownych dokumentów oznacza, iż strona nie wykazała, iż zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że z faktu, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, ze jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory. Stowarzyszenie nie może bowiem przerzucać obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Przy czym środki na prowadzenie działalności statutowej mogą pochodzić z działalności gospodarczej lub też na przykład ze składek płaconych przez członków tej organizacji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.