VI SA/Wa 162/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. sprzeciwił się wpisowi A. K. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...]. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 312 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.. Postępowanie w kontrolowanej sprawie wszczął wniosek z dnia [...] lipca 2011 r., w którym A. K. (skarżący) domagał się wpisania na listę radców prawnych OIRP w [...] w trybie art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...] Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wpisała A. K. na listę radców prawnych tej Izby. Jak wynika z uzasadnienia ww. uchwały, uznano, iż spełnia on wymogi prawne określone w art. 24 oraz art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. OIRP w [...] podała, iż skarżący jest magistrem prawa oraz, że w latach [...]-[...] pełnił kolejno funkcje: asesora, wiceprokuratora i prokuratora w Prokuraturze Rejonowej w [...]. W dalszej części uzasadnienia wskazano, iż stosunek służbowy wygasł z dniem [...] września 1990 r. na mocy art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o prokuraturze PRL, kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (dalej: ustawa nowelizacyjna). Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. (sprzeciw wobec wpisu A. K. na listę radców prawnych) wyraził pogląd, iż skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek wpisu. Mianowicie podniósł, iż po ok. dziesięcioletnim okresie pracy w Milicji Obywatelskiej i ukończeniu studiów prawniczych skarżący w 1988 r. został mianowany asesorem prokuratorskim, zaś decyzją Prokuratora Generalnego PRL z [...] sierpnia 1988 r. został zwolniony od odbywania aplikacji i złożenia egzaminu prokuratorskiego. Następnie został mianowany kolejno asesorem, wiceprokuratorem i prokuratorem Prokuratury Rejonowej w [...]. Minister zaakcentował fakt, iż z dniem [...] września 1990 r. stosunek służbowy skarżącego wygasł na mocy ustawy nowelizacyjnej z powodu nie spełniania wymogów formalnych określonych w art. 16 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy nowelizacyjnej tj. w szczególności braku aplikacji i złożonego egzaminu prokuratorskiego. Ponadto Minister podniósł nie wykazanie po stronie skarżącego rękojmi, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Podkreślił, iż w ciągu ok. 20 ostatnich lat skarżący miał znikomy kontakt ze stosowaniem prawa, gdyż nie wykonuje realnie żadnego zawodu prawniczego. Tymczasem od 1990 r., kiedy to przez krótki czas pełnił obowiązki prokuratora, w wielu gałęziach prawa zaszły istotne zmiany. A. K. złożył od powyższej decyzji Ministra Sprawiedliwości skargę do WSA w Warszawie, zarzucając: 1. Naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik postępowania, tj. art. 107 kpa poprzez brak wystarczającego, jasnego i zrozumiałego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji. 2. Naruszenia zasad postępowania określonych w art. 8, 9 i 11 kpa przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, brak należytej i wyczerpującej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych oraz brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi Organ kierował się przy załatwianiu sprawy, a także art. 77 kpa poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całokształtu okoliczności w sprawie, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, a w szczególności do przyjęcia, że Skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu oraz nie posiada wymaganego doświadczenia w świadczeniu usług prawnych 3. Naruszenie prawa materialnego - art. 2 Konstytucji RP przez zastosowanie zasady "lex retro agit" 4. Mylne rozumienie treści normy prawnej przez błędną interpretację przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych, oraz ustawy prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r. nr 37 poz. 286) dalej u.r.p. przez uznanie, że cytowany przepis dotyczy jedynie osób pełniących funkcję prokuratora po 1990 roku. 5. Mylne rozumienie treści normy prawnej tj. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez jego zastosowanie w sprawie jako podstawy wydania przez Organ decyzji z dnia [...].11.2011 r. w sytuacji, w której materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, użyty został zatem przepis, który nie powinien mieć zastosowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] kwietnia 2010 r. na okoliczność prowadzenia działalności prawniczej od początku działalności gospodarczej. Wskazał na niedopuszczalność interpretacji przepisów ustawy o radcach prawnych, stosowanej przez Ministra Sprawiedliwości, z której wynika, iż skoro skarżący był prokuratorem pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów (sprzed ustawy nowelizacyjnej), gdy nie była wymagana aplikacja prokuratorska oraz egzamin, to nie może być traktowany jako prokurator w myśl przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych. Takie rozumienie przepisów jest w jego ocenie sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa (art. 2 Konstytucji RP), a ponadto – z zasadą niedziałania prawa wstecz. Brak też podstaw do prezentowanego przez organ poglądu, jakoby art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach zwalniający od odbycia aplikacji osoby będące w przeszłości prokuratorami, nie miał zastosowania do prokuratorów, którzy wykonywali zawód przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej. Odnosząc się do zarzutu nie wykazania rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego skarżący podkreślił – iż wbrew ustaleniom organu – pełniąc wiele różnych funkcji w minionych latach, skarżący korzystał ze swej wiedzy prawniczej i stosował ją w praktyce. Od 2003 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Biuro [...], której jednym z podstawowych elementów działalności jest świadczenie usług prawniczych. Na dowód powyższego skarżący złożył dokument: zaświadczenie o zmianie wpisu do ewidencji gospodarczej z dnia [...] kwietnia 2010 r., z którego wynika, iż przedmiotem jego działalności jest m.in. "działalność prawnicza". Podkreślił, iż w ramach działalności zawodowej pracował w banku oraz spółkach bankowych, co wymagało dogłębnej znajomości prawa i umiejętności jego stosowania. Jego zdaniem organ mając wątpliwości co do profilu prowadzonej przez stronę działalności winien dążyć do pełnego ustalenia tej kwestii i w tym celu np. zażądać stosownych dokumentów ukazujących i dokumentujących pracę skarżącego jako prawnika. Nie czyniąc tego, organ naruszył art. 6, 7, 8 i 77 kpa. Podkreślił, iż fakt wykonywania różnorodnych rodzajów pracy w różnych formach działalności powinien być wzięty pod uwagę na korzyść skarżącego, gdyż świadczy o łatwości przystosowywania się do zmian, w tym także zmieniającego się stanu prawnego. Skarżący wniósł o uchylenie sprzeciwu. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie podlega uwzględnieniu. Kontroli w niniejszym postępowaniu podlegała decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. zawierająca sprzeciw przeciwko wpisowi na listę radców prawnych skarżącego A. K., co nastąpiło na mocy uchwały OIRP w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. W myśl przepisów art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 25 ust. 1 ust. 3 skarżący mógł ubiegać się o wpisanie go na przedmiotową listę z uwagi na fakt wykonywania w przeszłości innego zawodu prawniczego – prokuratora – co jest w sprawie bezsporne. Nie jest zasadne zawężanie kręgu podmiotów, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych do osób, które zajmowały stanowiska prokuratorskie po tzw. weryfikacji, czyli zawiązywaniu nowych stosunków służbowych po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej (1990 r.). Takie rozumienie przepisu ustawy nie jest uprawnione. Lege non distinguente, należy uznać, iż powołany przepis dotyczy wszystkich bez wyjątków i ograniczeń czasowych osób, które wymienione w przepisie stanowiska (w tym prokuratorskie) zajmowały. Zasadna jest jednak w ocenie Sądu druga przesłanka ujemna, uzasadniająca nieuwzględnienie wniosku skarżącego. Mianowicie brak jest w aktach sprawy – na co słusznie wskazał organ – dowodów jednoznacznie przemawiających za tym, aby skarżący legitymował się rękojmią prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach. W rozumieniu posługiwania się stosownymi umiejętnościami zawodowymi. Z pewnością nie jest nią wykonywanie działalności prawniczej jako wymienionej wśród szeregu innych profilów działalności w tym typowo handlowej i komercyjnej. Reasumując, Sąd stanął na stanowisku, iż sprzeciw był uzasadniony w sytuacji, w której brak jest wykazanej praktycznie wykonywanej pomocy prawnej przez cały okres po rozwiązaniu ze skarżącym stosunku służbowego w 1990 r., co podlega badaniu przy ocenie spełniania przesłanek ustawowych przejścia z jednego zawodu prawniczego do drugiego z nich. Drugi okres dzielący zakończenie kariery zawodowej jako prokuratora od daty złożenia wniosku o wpis ([...] lipca 2011 r.) uzasadnia, iż nie można domniemywać rękojmi koniecznej dla uzyskania tegoż wpisu. Przeciwnie, kwestia ta podlega drobiazgowej weryfikacji, a ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, który winien wykazać w pełni spełnienie przesłanek ustawowych, w tym wspomnianej rękojmi. Kwestia weryfikacji umiejętności zawodowych strony w ramach przesłanek rękojmi była przedmiotem rozważań w orzecznictwie, co doprowadziło do wykształcenia spójnych poglądów (vide: wyroki WSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2007 r. sygn. VISA/Wa 2084/06, z 17 stycznia 2008 r. VISA/Wa 1656/07 i. in.). Powyższa linia orzecznicza, jak również poglądy wyrażone w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r., odnoszące się do nie wykazania po stronie skarżącego rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego, korelują z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06. Stwierdzając niezgodność z art. 17 ust. 1 Konstytucji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3 TK zakwestionował dopuszczenie do ubiegania się o wpis na listę radców prawnych przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną, niż radcowska aplikację, w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Stwierdził, iż sytuacja taka umożliwia dostęp do zawodu radcy prawnego osobom bez jakiegokolwiek doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Konkludował, iż opisany stan prawny stwarza niebezpieczeństwo wykonywania zawodu w sposób nienależyty i w tym zakresie pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji (vide – pkt 7.2 uzasadnienia prawnego wyroku TK z 8 listopada 2006 r.). Sąd doszedł do przekonania, iż wyżej powołane orzeczenie znajduje w pełni odniesienie w kontekście sprawy niniejszej. Z uwagi na powyższe, w myśl art. 151 ppsa Sąd orzekł, jak w sentencji.