II OZ 582/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 858/11 odmawiające G.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o zgodności budowli rolniczej z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 858/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił G.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o zgodności budowli rolniczej z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącego nie zawiera podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Podano, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych związanych z danym postępowaniem, a z drugiej strony możliwości finansowe strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że muszą to być możliwości realne, istniejące w chwili składania wniosku. Ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie wnoszącej o jego przyznanie. Z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy akt sądowych wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dziećmi (syn i córka). Jego dochody i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym stanowią: wynagrodzenie skarżącego za pracę ok. 4000 zł, dochód z gospodarstwa rolnego ok. 1500 zł oraz wynagrodzenie za pracę żony w kwocie ok. 5000 zł, w sumie 10.500 zł. Ponadto, do majątku skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wchodzą: dom o pow. [...] m², mieszkanie o pow. [...] m², nieruchomość rolna o pow. ok. [...] ha. Wnioskodawca wskazał, że ma trudną sytuacje materialną, z uwagi na duże obciążenia z tytułu zaciągniętych kredytów, w tym kredytów budowlanych i konsumenckich, koszty związane utrzymaniem rodziny, koszty utrzymania samochodów. Mając na uwadze sytuację finansową wykazaną we wniosku, Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest stabilna. Nie wszystkie wymienione bowiem przez stronę koszty utrzymania zaliczyć można do koniecznych, czyli takich które są niezbędne dla zapewnienia minimum warunków socjalnych. Wysokość dochodów skarżącego wskazuje, że jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dysponuje on zatem środkami umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, jakie mogą wystąpić na tym etapie postępowania. W zażaleniu na to postanowienie skarżący stwierdził, że się z nim nie zgadza, gdyż w jego ocenie przedstawiona przez niego sytuacja materialna uniemożliwia wniesienie opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione przez nią dokumenty powinny zatem wskazywać na okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). W przedmiotowej sprawie, jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie zostało w przekonujący sposób wykazane przez G. S., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę, że czteroosobowa rodzina posiada stały, comiesięczny dochód w wysokości 10.500 zł brutto, a więc przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę przyjąć należy, iż skarżący będąc inicjatorem prowadzonego postępowania sądowego, jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią mu partycypowanie w kosztach postępowania. W niniejszej sprawie zatem nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.