II OZ 611/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 119/12, przyznające E. S. prawo pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak [...] wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 119/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał E. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. E. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 60 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 18 hektarów. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości 332 zł miesięcznie, a za sprzedane w sierpniu 2011 r. zboże otrzymał 2.000,00 zł. Z tytułu dzierżawy gruntu otrzymuje rocznie 1000 zł. W 2011 roku otrzymał dopłaty bezpośrednie w wysokości 21.400,00 zł. Dodatkowo w ubiegłym roku utrzymywał 8 -10 sztuk bydła i sprzedał jedną jałówkę za kwotę 2800 zł. Przedstawiając stałe wydatki wnioskodawca stwierdził, że opłata za energię elektryczną wynosi ok. 160 zł, za wodę – ok. 30 zł, za telefon – ok. 150 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po przeanalizowaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy stwierdził, że uzasadnione jest przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, skarżący nie jest bowiem w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z uzyskiwanych dochodów. Brak jest natomiast podstaw do zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych. W zażaleniu z dnia 22 czerwca 2012 r. skarżący zarzucił Sądowi I instancji brak znajomości specyfiki funkcjonowania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez niego samodzielnie oraz błędną ocenę dowodów, w szczególności egzekucji komorniczych, strat wywołanych przez nawałnice oraz skutków pobicia potwierdzonego kartą informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 30 września 2011 r. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie posiada wiedzy w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie wziął pod uwagę wieku oraz stanu zdrowia wnioskodawcy, a także zignorował fakt posiadania licznych zobowiązań finansowych wobec instytucji publicznych, takich jak Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a także osób prywatnych. Dodatkowo E. S. ponosi liczne wydatki z tytułu prowadzonej działalności rolniczo – produkcyjnej. Wiąże się z tym koniczność zakupu oleju napędowego oraz części zamiennych do maszyn rolniczych. Musi on regularnie kupować nawozy, pasze i środki ochrony roślin, a dom w którym mieszka wymaga natychmiastowego remontu. W konkluzji skarżący stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy oznaczać będzie odmowę prawa do sądu, ponieważ nie posiada środków na opłacenie skargi, co doprowadzi do jej odrzucenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie E. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz.483 ze zm.) nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom. Należy tu wskazać opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. W przypadku jednak, gdyby ograniczenia te zamykały w konkretnej sprawie prawo dostępu do sądu, każdy ma prawo uzyskania zwolnienia od kosztów postępowania oraz uzyskania pomocy profesjonalnego prawnika z urzędu. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływanej dalej jako p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionego przez E. S. opisu stanu majątkowego nie wynika, aby nie mógł on ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, który wynosi w tej sprawie 200 zł. Nieuzasadnione są zarzuty braku znajomości przez Sąd I instancji specyfiki prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie wiedzy prawniczej, ale też doświadczenia życiowego, a z tego wynika, że osoba, która uzyskała w ubiegłym roku dochód przekraczający 31 tysięcy złotych jest w stanie wygospodarować 200 zł na wpis sądowy. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że wspomniana kwota daje skarżącemu miesięczny dochód na poziomie 2600 złotych. Zawarty w uzasadnieniu zażalenia opis wydatków związanych z prowadzeniem 18 hektarowego gospodarstwa, a także przedstawienie zakresu prac tam wykonywanych pokazuje, że E. S. prowadzi poważną działalność rolniczo – produkcyjną. Posiada odpowiednie maszyny rolnicze, stosuje nowoczesne technologie produkcji, wykorzystuje środki ochrony roślin oraz nawozy, otrzymuje wreszcie wielotysięczne dopłaty bezpośrednie do prowadzonej działalności rolniczej. W tym świetle okoliczność, że skarżący doznał obrażeń głowy w wyniku pobicia (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 30 września 2011 r., strona 26), że ma trudności w znalezieniu pracownika do pomocy w gospodarstwie, czy też zniszczenie części plonów na skutek nawałnic nie zmienia ogólnego obrazu sprawnie funkcjonującego gospodarstwa rolnego. Nie pozwala to na uznanie E. S. za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji przyznał skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, co znacznie ogranicza koszty jakie ponosi on w związku z prowadzonym procesem. Skarżący musi uiścić na tym etapie postępowania jedynie skromny wpis od skargi, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjne nie przerasta jego możliwości finansowych. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.