II GSK 1255/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Spółki z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 87/12 w sprawie ze skargi H. Spółki z o.o. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanych środków spożywczych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. Spółki z o.o. na rzecz Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych 1200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 87/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno -Spożywczych (GIJHARS) z dnia [...] listopada 2011 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanych środków spożywczych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Ł. Wojewódzki Inspektor Jakości Artykułów Rolno - Spożywczych na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 ze zm., dalej jako ustawa o jakości) wymierzył skarżącej – H. Sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 11.000 (jedenaście tysięcy) złotych za wprowadzanie do obrotu zafałszowanych produktów spożywczych. Organ wskazał, że podczas kontroli przeprowadzonej w dniach 11, 18 i 24 lutego oraz 9 marca 2011 r. stwierdzono następujące nieprawidłowości, które stanowiły podstawę do wymierzenia kary: - kompot domowy truskawkowy P. 1,5 l nie był sporządzony metoda domową, lecz stanowił mieszaninę wody, syropów i puree truskawkowego z sokiem jabłkowym oraz różnych regulatorów (naruszenie art. 6 ust. 2 ustawy o jakości); -s. z sokiem owocowym 500 ml oraz j. – w składzie podano sok wiśniowy, a wg receptury napój zawierał sok czereśniowy (naruszenie art. 6 ust. 2 ustawy o jakości w zw. z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia Dz. U. Nr 171, poz. 1225); - na napojach j. stwierdzono nieprecyzyjne informacje o minimalnej trwałości (naruszenie § 11 ust. 4 rozporządzenia MRiRW z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych Dz. U. Nr 137, poz. 966). Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych decyzją z dnia 4 listopada 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że oznakowanie napoju i zawarta na tym oznakowaniu informacja "P. Kompot Domowy Truskawkowy – to powrót do najlepszej tradycji. Z polskich ogrodowych owoców – właśnie taki jak przyrządza go babcia. P. Kompot Domowy – słodki smak tradycji." wskazują, że produkowany jest on w tradycyjny sposób, co zdaniem organu nie odpowiada prawdzie. Wskazuje na to jego skład: woda, syrop glukozowo - fruktozowy, puree truskawkowe i zagęszczony sok jabłkowy, regulator kwasowości, barwnik, przeciwutleniacz, aromaty i substancje konserwujące. Organ stwierdził, że nie istnieje co prawda, definicja kompotu, ale zwyczajowo przyjęte jego cechy i skład wskazują, że kompot produkowany jest ze świeżych, mrożonych lub suszonych owoców, dosładzany, dokwaszany z dodatkiem przypraw, soków. W szczególności do kompotów nie dodaje się substancji przeciwutleniających, konserwujących czy sztucznych barwników. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z załącznikiem 4 tab. 4 poz. 2 i 14 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, do kompotów nie dodaje się wymienionych w jego składzie substancji. Mogą one być dodawane jedynie do aromatyzowanych napoi bezalkoholowych. Zdaniem organu określenie Kompot Truskawkowy wprowadza konsumentów w błąd, ponieważ smak kompotu nie uzyskano z owoców truskawki, lecz z aromatów. Nie odpowiada prawdzie również określenie "słodki smak tradycji", gdyż nie został on wytworzony w sposób tradycyjny. Organ odwoławczy również podzielił ustalenia i ocenę odnośnie napoi s. i j., stwierdzając, że konsumenci zostali wprowadzeni w błąd poprzez oznaczenie na tych napojach, że do ich produkcji użyto soku z wiśni, gdy w istocie zostały one wyprodukowane z soku z czereśni. Wobec tego uznał te produkty za zafałszowane, zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o jakości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na powyższą decyzję podzielił stanowisko organu, że produkt o nazwie "P. Kompot domowy Truskawkowy" był oznaczony niezgodnie z prawdą i w jego nazwie także niezgodnie z prawdą podano jego skład. Sąd zgodził się z organem, że produkt ten nie tylko nie spełniał warunku do nazwania go "kompotem", lecz również nie spełniał warunku do nazwania go "domowym" i "tradycyjnym" ze względu na sposób jego przemysłowego wytwarzania. Sąd wskazał również, że składnikiem tego napoju był sok jabłkowy, która to informacja nie została umieszczona na etykiecie. Wobec powyższego Sąd uznał, że do tego produktu, oznaczonego w ten sposób z dopiskami "słodki smak tradycji" w pełni miał zastosowanie przepis art. 3 pkt 10 lit b) i c) ustawy o jakości. Odnośnie napojów "s." jak i "j." Sąd również podzielił stanowisko organów, że producent błędnie podał, że zawierają one sok wiśniowy, zamiast informacji, że zawierają sok z czereśni. W tym przypadku również miał zastosowanie art. 3 pkt 10 lit b) i c) ustawy o jakości. Bez znaczenia w ocenie Sądu, są dywagacje skarżącej, że owoce czereśni są droższe od owoców wiśni, nie zmienia to faktu, że podała ona nieprawdziwą informację. Konsument bowiem w napoju oznaczonym jako opartym na bazie soku wiśniowego, ma prawo oczekiwać, że będzie to w istocie sok wiśniowy, i bez znaczenie dla niego jest okoliczność, że nabywa napój oparty na droższym składniku. Sąd wskazał, że przepisy prawa żywnościowego sprzeciwiają się każdej praktyce m. in. dotyczącej oznakowania artykułów rolno-spożywczych, mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta. Sąd stanął na stanowisku, że oprócz smaku jaki będzie odczuwalny przy spożywaniu danego produktu, istotne jest również na bazie jakich składników produkt też został wytworzony i jakie składniki dodatkowe zawiera. Sąd I instancji odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości wskazał na art. 3 pkt 1 ustawy o jakości, zgodnie z którym artykuły rolno-spożywcze to produkty rolne, runo leśne, dziczyzna, organizmy morskie i słodkowodne w postacie surowców i półproduktów, w tym środki spożywcze określane jako żywność przez przepis pkt 2 odwołujący się do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 z dnia 28 stycznia 2002 r. Zgodnie z art. 2 tiret drugie tego rozporządzenia środek spożywczy obejmuje napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje, łącznie z wodą, świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzaniem przygotowania do obróbki. Zdaniem Sądu organ wykazał świadomość użycia przez producenta soku z czereśni i jednocześnie oznaczenie napojów jako "s." i "j.". H. Sp. z o.o. złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: I. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędną analizę dokonanych przez organ ustaleń faktycznych w szczególności w zakresie zamiaru skarżącej, tj. tego, czy skarżąca wprowadziła w produkcie zmiany mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, co doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku, iż organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie, a w konsekwencji poprzez nieuchylenie decyzji organu z dnia 4 listopada 2011 r. 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 10 oraz art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości poprzez niedostateczną i błędną analizę prawidłowości wykładni art. 3 pkt 10 oraz art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości dokonanej przez GIJHARS skutkującą akceptacją Sądu I instancji dla nałożenia kary pieniężnej za zafałszowanie mimo tego, że skarżąca nie wprowadziła w produkcie zmian mających na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, a w efekcie niedostrzeżenie naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 10) oraz art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości, i nieuchylenie decyzji, II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 3 pkt 10 ustawy o jakości poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na akceptacji wykładni tego przepisu dokonanej przez organ, zgodnie z którą działanie skarżącej miało charakter zafałszowania artykułu rolno-spożywczego niezależnie od zamiaru skarżącej, tj. niezależnie od tego, czy skarżąca wprowadziła w produkcie zmiany mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości; 2. art. 40 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 10 ustawy o jakości poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na akceptacji zastosowania przez organ tego przepisu, pomimo że wprowadzony do obrotu przez skarżącą artykuł rolno-spożywczy nie był artykułem zafałszowanym w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o jakości; 3. art. 4 ust. 1 i art. 7 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 2 w zw. z art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a) i art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że oznakowanie artykułu "P. Kompot Domowy Truskawka 1,5l", "S. z sokiem owocowym 500 ml." i "J." narusza ww. przepisy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi, że w odniesieniu do produktów "s." i "j." dokonał własnych ustaleń faktycznych dotyczących pobudek działania skarżącej. Dokonał ustaleń nie tylko sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, ale także dalej idącym i bardziej niekorzystnym dla strony niż ustalenia poczynione przez organ. Wskazał, że organ stwierdził, że działanie kontrolowanego nie miało charakteru umyślnego, natomiast Sąd stwierdził, że organ administracji wskazując na nazwę soku nabytego przez spółkę służącego do wytworzenia "s." i "j." wykazał świadomość producenta jego użycia w tych napojach z jednoczesnym odmiennym określeniem tych napojów". Zdaniem kasatora ustalenie to nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Kasator przedstawił swoje stanowisko odnośnie prawidłowo odczytanej definicji "artykułu zafałszowanego", zawartej w art. 3 pkt 10 ustawy o jakości. Jego zdaniem artykułem rolno - spożywczym zafałszowanym jest: - produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych albo - produkt w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie rzeczywistego składu lub innych właściwości. Wskazał ponadto, że obok przepisów o zafałszowaniu, przepisy ustawy o jakości przewidują odrębną, mniej surową sankcję administracyjną za wprowadzanie do obrotu artykułów rolno - spożywczych nieodpowiadających jakości handlowej określonej w przepisach o jakości handlowej lub deklarowanej przez producenta w oznakowaniu (art. 40a ust. 1 pkt ustawy o jakości). Cechą odróżniająca te dwa rodzaje naruszenia – zafałszowanie i inne uchybienia jest intencja wprowadzenia konsumenta w błąd. Tymczasem interpretacja przyjęta przez organy i milcząco zaakceptowana przez Sąd, zdaniem kasatora, zatarła jakiekolwiek różnice między naruszeniami sankcjonowanymi na wyżej wymienionych podstawach prawnych. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości ten, kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spożywcze zafałszowane, podlega karze pieniężnej w wysokości nie wyższej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, nie niższej jednak niż 1.000 zł. Uregulowana tym przepisem odpowiedzialność ma charakter administracyjny, co oznacza, że dla jej ustanowienia bez znaczenia jest to, w jaki sposób doszło do naruszenia prawa, czy nastąpiło to z winy umyślnej, czy też z nieumyślnej. Okoliczności takie jak: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasowa działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych oraz wielkość obrotów osiąganych przez ten podmiot ma jedynie wpływ na wysokość wymierzanej kary (art. 40a ust. 5 ustawy o jakości). Oznacza to, że wyłączną przesłanką odpowiedzialności uregulowanej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości jest wprowadzenie do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego. W myśl art. 3 pkt 10 ustawy o jakości za artykuł rolno-spożywczy zafałszowany uważa się produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów, w szczególności jeżeli: a) dokonano zabiegów, które zmieniły lub ukryły jego rzeczywisty skład lub nadały mu wygląd produktu zgodnego z przepisami dotyczącymi jakości handlowej, b) w oznakowaniu podano nazwę niezgodną z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych albo niezgodną z prawdą, c) w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej. Według podanej definicji środkiem zafałszowanym będzie więc taki środek, w którym dodano substancje zmieniające jego skład lub obniżające jego wartość odżywczą lub dokonano zabiegów, które ukryły jego rzeczywisty skład lub nadały mu wygląd środka spożywczego o należytej jakości lub też niezgodnie z prawdą podano jego nazwę, skład, datę lub miejsce produkcji, termin przydatności do spożycia lub datę minimalnej trwałości albo w inny sposób nieprawidłowo go oznakowano, wpływając przez te działania na bezpieczeństwo środka spożywczego. Stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy o jakości do znakowania artykułów rolno-spożywczych stosuje się odpowiednio wymagania określone w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Z treści powołanych przepisów ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia wynika, że ustawa wprowadza ogólny obowiązek oznakowywania wprowadzanych na rynek środków spożywczych, zaś zawarte w oznakowaniu informacje dotyczą między innymi towaru, jego właściwości są kierowane przede wszystkim do konsumenta. Oznakowanie środków spożywczych nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności: co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji, przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada, przez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości. Nadto, środki spożywcze muszą być oznakowane w sposób zrozumiały dla konsumenta, napisy muszą być wyraźne, czytelne i nieusuwalne, umieszczone w widocznym miejscu, a także nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte lub przesłonięte innymi nadrukami lub obrazkami. Oznacza to, że oznakowanie na opakowaniu powinno odzwierciedlać skład produktu oraz nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do jego właściwości. Tym samym ocena czy doszło do zafałszowania artykułu powinna być dokonywana z punktu widzenia potencjalnego klienta i tego czy oznakowanie tych artykułów mogło go wprowadzić w błąd. Oceną tą powinny być objęte wszelkie informacje umieszczone na opakowaniu oraz w dokumentach, które są dołączone do tego środka spożywczego i charakteryzujące ten środek spożywczy. W stanie sprawy organ stwierdził, iż będące przedmiotem obrotu środki spożywcze, tj. kompot domowy truskawkowy P. 1,5 l nie był sporządzony metodą domową, na co wskazywało oznakowanie napoju, lecz stanowił mieszankę wody, syropu i puree truskawkowego z sokiem jabłkowym oraz różnych regulatorów, z kolei napoje s. z sokiem owocowym 500 ml oraz j. zawierały w składzie sok wiśniowy zamiast czereśniowego, ponadto napój j. zawierał nieprecyzyjną informację o minimalnej trwałości. Stwierdzone przez organ nieprawidłowości mieszczą się więc w pojęciu środka zafałszowanego. W świetle powołanej regulacji wprowadzenie w oznakowaniu kompotu określeń takich jak: "kompot domowy" "P. Kompot Domowy Truskawkowy - to powrót do najlepszej tradycji. Z polskich ogrodowych owoców – właściwie takich jak przyrządzała go babcia. P. Kompot Domowy – słodki smak tradycji.", które nie odpowiadają prawdzie wprowadzają konsumenta w błąd. Oznakowanie to sugerowało bowiem konsumentowi, że produkt ten został wyprodukowany w procesie produkcyjnym opartym na tradycyjnej (domowej) metodzie produkcji z wykorzystaniem świeżych owoców (ewentualnie mrożonych lub suszonych owoców) bez dodatków w postaci barwników, aromatów, substancji konserwujących czy też regulatora kwasowości, które to substancje i dodatki nie są stosowane na etapie przygotowywania metodą tradycyjną, co nie odpowiadało prawdzie. Podobnie, podanie w składzie produkowanego napoju soku wiśniowego, mimo że według receptury został dodany sok czereśniowy należy uznać jako wprowadzenie konsumenta w błąd. Konsument przy zakupie określonego produktu bierze zazwyczaj pod uwagę składniki z jakich składa się zakupywany produkt. Dlatego wskazane jest, aby deklarowany skład napoju odpowiadał rzeczywistym składnikom, jakie zostały wykorzystane przy jego produkcji. Wobec powyższego wprowadzone do obrotu środki spożywcze, były artykułami zafałszowanymi w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o jakości, co skutkowało nałożeniem kary pieniężnej, na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Odpowiedzialność za zgodne z prawem żywnościowym oznakowanie środków spożywczych spoczywa na podmiotach działających na rynku spożywczym, co wynika z art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 178/2002, który stanowi, że "podmioty działające na rynku spożywczym i pasz zapewniają na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów." Podsumowując, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- 9