II SA/Łd 136/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2, art. 3 ust. 4 art. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt.3, ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175 poz. 1362 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia [...], nr [...], którą odmówiono A. N. przyznania zasiłku celowego na zakup opału. W trakcie przeprowadzonego postępowania Kolegium ustaliło, iż w dniu 19 września 2011r. A. N. zwrócił się do Burmistrza D. o udzielenie pomocy pieniężnej na zakup 2 ton opału. Powyższy wniosek został rozpatrzony negatywnie w/w decyzją z dnia [...], z uwagi na przekroczenie przez wnioskującego ustawowego kryterium dochodowego. Od decyzji tej odwołał się A. N., wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Podniósł w odwołaniu, że zakup węgla jest dla niego koniecznością w celu ogrzania wody niezbędnej do utrzymania podstawowej czystości i higieny zarówno jego jak i żony. Podkreślił, iż oboje z żoną są inwalidami pierwszej grupy z licznymi schorzeniami. W ocenie odwołującego się do dochodu nie powinien być wliczony zasiłek pielęgnacyjny. Ponadto pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy nie uwzględnił wydatków na: "wikt i opierunek" w wysokości 1.200 - 1.300 zł, a także na leki w wysokości 300 zł, telefon w kwocie 100 zł i gaz w kwocie 50 zł oraz wydatków na dwukrotną w roku kontrolę rozrusznika serca - po 500 zł każda wizyta. Wskazał również, że żona częściowo płaci synowej za pomoc w przygotowaniu posiłków oraz utrzymanie czystości (250 - 300 zł miesięcznie). Jego środki nie wystarczają na utrzymanie, co powoduje, że zalega domownikom za opał i ciepłą wodę, światło oraz sprawy komunalne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji wyjaśniło, że z przeprowadzonego w dniu 11 października 2011r. wywiadu środowiskowego wynika, że A. N. ma lat 75, zamieszkuje wraz z żoną D. N., lat 73, w dwóch izbach budynku mieszkalnego, stanowiącego własność syna T. N. i jego żony S. N. A. N. i D. N., prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. A. N. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS został w 2001 roku uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. D. N. jest osobą leżącą i wymaga opieki innych osób. Ma orzeczony znaczy stopień niepełnosprawności - na stałe. Opiekę D. N. zapewnia syn i synowa. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są emerytury i zasiłek pielęgnacyjny D. N. Ustalony przez organ pierwszej instancji - w oparciu o art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - dochód rodziny A. N. wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (sierpień 2011 roku) 2.500,64 zł przy kryterium ustawowym 702 zł (351 zł x 2 osoby). Na dochód ten składa się: świadczenie emerytalne otrzymywane przez A. N. w wysokości 1.495,72 zł, świadczenie emerytalne otrzymywane przez D. N. w wysokości 851,92 zł, zasiłek pielęgnacyjny otrzymywany przez D. N. w wysokości 153 zł. Zatem w ocenie organu rodzina A. N. nie spełnia przesłanki kryterium dochodowego określonej w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Dalej Kolegium wskazało, iż samo przekroczenie kryterium dochodowego nie oznacza, że osobie ubiegającej się pomoc nie może być ona przyznana. Dyspozycja art. 41 ustawy o pomocy społecznej nakłada bowiem na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, która to ocena powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Celem tego przepisu jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy. Organ zaznaczył także, że udzielenie pomocy zarówno w formie zasiłku celowego jak i zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, zaś sytuacji A. N. w ocenie organu nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa we wskazanym przepisie. Rodzina wnioskodawcy ponosi stałe koszty w wysokości 443,58 zł miesięcznie (293,58 zł zakup leków, 100 zł opłata za telefon i 50 zł zakup gazu), zatem do dyspozycji rodziny pozostaje więc kwota 2.057,06 zł, co znacznie przekracza kryterium dochodowe. Nadto powodem nieprzyznania specjalnego zasiłku celowego są ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Jak podano do końca roku na pomoc społeczną w formie zasiłków celowych może przeznaczyć kwotę 12.895 zł., a pomoc w postaci zasiłków celowych specjalnych udzielana jest w przypadkach kiedy dochód osób ubiegających się o pomoc przekracza nieznacznie kryterium dochodowe (od 5% do 9%). We wrześniu 2011r. średnia wysokość zasiłku celowego specjalnego wyniosła 260 zł, zaś w październiku 2011r. wypłacono jeden zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż wliczenie do dochodu otrzymywanego zasiłku pielęgnacyjnego jest prawidłowe, bowiem stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w art. 8 ust. 4 ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Zatem skoro przepisy ustawy o pomocy społecznej w sposób ścisły i precyzyjny określają zasady wyliczania dochodu osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenia, to w ocenie organu nie może brać pod uwagę innych okoliczności niż wskazane w obowiązujących przepisach. Wobec tego dochodem rodziny A. N. są zarówno emerytury jak i zasiłek pielęgnacyjny. Kolegium nie uwzględniło także zarzutu wskazującego, na okoliczność nieuwzględnienia przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wydatków przeznaczanych na zakup leków, opłatę usług telefonicznych, czy też gazu. Wydatki te wykazano zarówno w wywiadzie (str. 4), co skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem, a także organ pierwszej instancji powołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wbrew natomiast twierdzeniu skarżącego organ pomocowy nie mógł uwzględnić wydatków przeznaczanych na wikt i opierunek, jak to określił A. N. w odwołaniu. Wydatki te są bowiem uzależnione od możliwości finansowych wnioskodawcy. Podobnie organ pierwszej instancji nie mógł także uwzględnić kosztów wizyt lekarskich związanych z kontrolą rozrusznika serca bowiem jak skarżący wskazał odbywają się one dwa razy do roku i co wynika z wywiadu środowiskowego w gabinecie prywatnym. Powyższą decyzję A. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu, nadto podniósł, iż organ tak bardzo chciał odmówić świadczenia, .że rozpoznał merytorycznie odwołanie złożone po termie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Co do zarzutu rozpoznania odwołania złożonego po terminie organ stwierdził, że przyjął wątpliwości w zakresie daty jego złożenia na korzyść skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Tytułem wstępu należy wyjaśnić, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., Nr 53, poz. 270), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a ). Rozpoznając skargę w ramach tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził, że podlega ona uwzględnieniu, choć z innych przyczyn, niż w niej wskazane, bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności. W toku postępowania administracyjnego doszło bowiem do rażącego naruszenia prawa. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jego złożenia. Obowiązkiem organu jest wówczas należyte zbadanie w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie zostało wniesione przez stronę postępowania administracyjnego w terminie przewidzianym przepisem art. 129 k.p.a. Wniesienie odwołania po terminie sprawia bowiem, iż pismo w ten sposób zatytułowane nie stanowi w istocie środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 i nast. k.p.a. Należy je ocenić jako środek bezskuteczny, czego następstwem jest bezskuteczność odwołania. To z kolei oznacza, iż brak jest podstaw prawnych do rozpoznania takiego "odwołania", a w rezultacie - do wystąpienia organu drugiej instancji w charakterze organu odwoławczego. Rozpatrzenie przez organ środka zaskarżenia wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Stosownie do treści art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie. W spawie niniejszej sprawie A. N. pokwitował odbiór decyzji pierwszoinstancyjnej w dniu 14 listopada 2011 roku. Decyzja zawiera informację i pouczenie decyzji o przysługujących stronie środkach zaskarżenia oraz terminach ich wnoszenia. Odwołanie natomiast skarżący złożył w dniu 1 grudnia 2011 roku k -1 akt administracyjnych organu drugiej instancji), a zatem po terminie do jego wniesienia który upływał z dniem 28 listopada 2011r., co potwierdza treść pisma organu pierwszej instancji z dnia 8 grudnia 2011r. (k - 2 w/w akt). Na ustalenie powyższej okoliczności nie może mieć wpływu treść notatki służbowej z dnia 19 grudnia 2011 roku, sporządzona przez pracownika organu drugiej instancji, o braku możliwości ustalenia okoliczności w jakich złożono odwołanie, bowiem żadne przesłanki (brak koperty), nie wskazują na to by skarżący nadał je pocztą. Co więcej sam skarżący w uzasadnieniu przedmiotowej skargi wyjaśnił, że jego odwołanie złożone zostało po terminie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako dotknięta kwalifikowaną wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W konsekwencji Sąd zobligowany był stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.