VIII SA/Wa 1/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego P. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. P. (dalej: skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: organ) z [...] października 2011 r. odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [...] lipca 2010 r. 1.2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Decyzją z [...] lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. określił skarżącemu wysokość podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. W ostatnim dniu upływu terminu do wniesienia odwołania to jest [...] sierpnia 2010 r. wpłynęło do Urzędu Celnego w R. odwołanie nadane za pomocą faksu. Jak wynika z treści pisma skarżącego zawierającego alternatywny wniosek o uwzględnienie, iż odwołanie wpłynęło w terminie, bądź też o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, skarżący poinformował, że w dniu [...] sierpnia 2010 r. wysłał odwołanie faksem oraz w formie elektronicznej (e-mail). Natomiast nie mógł wysłać pisma pocztą, bo okazało się, że w tym dniu (piątek) poczta, która zwykle czynna jest całą dobę, była czynna jedynie do 22-ej. Następnie [...] sierpnia 2010 r. skarżący nadał odwołanie w urzędzie Poczty Polskiej S.A. w R. i odwołanie nadane ta drogą wpłynęło [...] sierpnia 2010 r. do Urzędu Celnego w R. Naczelnik Urzędu Celnego w R. nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania przekazał je Dyrektorowi Izby Celnej w W. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W toku postępowania organ otrzymał informacje z Poczty Polskiej, że w dniu [...] sierpnia 2010 r. Urząd Pocztowy nr 1 w R. nie był czynny całodobowo, a tylko od godziny 00:00 do 22:00. Ponadto żadna z placówek pocztowych na terenie R. nie była czynna całodobowo. 1.3. Organ w postanowieniu będącym przedmiotem skargi nie uznał za skuteczne wysłanie odwołania faksem, nie odniósł się co do skuteczności doręczenia odwołania pocztą elektroniczną. Nie uznał za zasadne przywrócenia termin do wniesienia odwołania na podstawie art. 162 § 1 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1967 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zmianami – dalej Ordynacja podatkowa lub Op), gdyż stwierdził brak przesłanki w postaci braku winy skarżącego w spowodowaniu przekroczenia terminu, jako że informacja o tym, że poczta jest czynna tylko do 22-ej była wywieszona na drzwiach placówki pocztowej i na stronach internetowych Poczty Polskiej S.A. Organ nie wskazał przy tym, skąd czerpał taka informację. W materiale dowodowym brak też informacji na ten temat, czy fakt skrócenia godzin otwarcia czynnej całodobowo placówki pocztowej był incydentalny, czy była to stała praktyka (skrócenie godzin otwarcia w piątki), od kiedy to trwało. 2. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i zwrot kosztów postępowania, zarzucając wydanemu postanowieniu rażące naruszenie art. 12 § 6 pkt 1, art. 162 § 1 oraz art. 247 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej ponieważ: - nie zrealizowano zasady prawdy obiektywnej pomijając przy ustalaniu stanu faktycznego faktu wniesienia odwołania droga elektroniczną e-mail na adres: [email protected], - nie uwzględniono wniosku o przywrócenie terminu pomimo istnienia podstaw ku temu określonych w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Uzasadniając skargę skarżący powołał się na wydruk z potwierdzeniem nadania odwołania na adres mailowy organu celnego [email protected], i wydruk ze strony internetowej organu celnego wskazujący ten adres jako adres poczty elektronicznej tego organu, oraz pismo Urzędu Celnego w R. z [...] sierpnia 2010 r. potwierdzające fakt otrzymania odwołania 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie powtarzając zasadniczo argumentację z zaskarżonego postanowienia. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego doręczenia odwołania pocztą elektroniczną organ wskazał, że podany przez skarżącego adres należał do Oddziału Celnego w R., zaś Urząd Celny w R. posiada adres skrzynki elektronicznej [...].mofnet.gov.pl. Organ podniósł też, że skarżący nie otrzymał potwierdzenia nadania pocztą elektroniczną, o jakim mowa w art. 12 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej stanowiącego o zachowaniu terminu do dokonania określonej czynności. Zdaniem organu skuteczne doręczenie pocztą elektroniczną może mieć miejsce tylko na adres skrzynki pocztowej organu utworzony zgodnie z wymogami ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publicznej (Dz. U. z 2005 r. nr 64 poz. 565 ze zmianami – dalej: ustawa o informatyzacji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4.2. Kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia skuteczności doręczenia odwołania drogą elektroniczną (pocztą elektroniczną). Organ w zaskarżonym postanowieniu w ogóle nie odniósł się do kwestii tego sposobu doręczenia odwołania w dniu [...] sierpnia 2010 r. podnoszonej przez skarżącego na pierwszym miejscu w piśmie z [...] sierpnia 2010 r., w którym argumentował on co do skuteczności takiego doręczenia, a dopiero "z zapobiegliwości procesowej" wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odnoszenie się do tej kwestii dopiero w odpowiedzi na skargę jest spóźnione. Brak ustosunkowania się w postanowieniu do podstawowej kwestii określającej, czy wniesienie odwołania drogą elektroniczną nie sprawiło, że wniesienie odwołania nastąpiło w terminie było istotnym naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności zasady prawdy obiektywnej z art., 122 i art. 187 Op, zasady wnikliwości z art. 125 § 1 Op. Te naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem przy rozważeniu kwestii doręczenia drogą elektroniczna organ mógł uznać takie doręczenie za skuteczne, co zbędnym czyniłoby rozważanie zasadności wniosku o przywrócenie terminu, jako że należałoby uznać, iż odwołanie zostało wniesione w terminie. Zatem już tylko to naruszenie stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 1 ust. 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. 4.3. Wobec sporu co do skuteczności doręczenie odwołania pocztą elektroniczną na wskazaną przez skarżącego skrzynkę pocztową Sąd uznał za celowe rozstrzygnięcie i tej kwestii. Należy tu zauważyć, że w stanie prawnym istotnym dla sprawy istotne dla sprawy przepisy Ordynacji podatkowej (art. 168 § 1 Op) i ustawy o informatyzacji obowiązywały w kształcie nadanym Ustawą z 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 40 z 2010 r. poz. 230 z 12 lutego 2010 r. – dalej ustawa zmieniająca). Ustawa ta weszła w życie zgodnie z jej art. 15 w terminie 3 miesięcy od jej ogłoszenia (to jest 12 maja 2010 r.) Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji obowiązywały zaś zgodnie z art. 14 tej ustawy zmieniającej do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie znowelizowanego brzmienia art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji, nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej (to jest nie dłużej niż do 12 listopada 2010 r.). Nowe rozporządzenie wykonawcze do art. 16 ust. 3 nowelizowanej ustawy o informatyzacji to jest Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania pism w formie dokumentów elektronicznych, doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. Nr 206 z 2011 r. poz. 1216 z 14 września 2011 r. zgodnie z § 44 weszło w życie 30 dni od ogłoszenia, to jest z dniem 14 października 2011 r.). Zatem w okresie od 12 listopada 2010 r. do 14 października 2011 r. brak było przepisów wykonawczych do art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji, to jest przepisów określających: 1) warunki organizacyjno-techniczne doręczania dokumentów elektronicznych, w tym reguły tworzenia elektronicznej skrzynki podawczej, 2) formę urzędowego poświadczania odbioru dokumentów elektronicznych przez adresatów, 3) sposób sporządzania i doręczania pism w formie dokumentów elektronicznych, 4) sposób udostępniania kopii dokumentów elektronicznych oraz warunki bezpieczeństwa udostępniania formularzy i wzorów dokumentów. Zatem w stanie prawnym istotnym dla sprawy doręczenie zgodnie z art. 168 § 1 Ordynacji podatkowej odwołanie mogło być skutecznie wniesione za pomocą elektronicznej skrzynki podawczej, zdefiniowanej ogólnie w art. 3 pkt 17 ustawy o informatyzacji jako dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego. Co do zachowania terminu (w tym wypadku terminu wniesienia odwołania), to przepis art. 12 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej warunkował domniemanie zachowania terminu otrzymaniem przez nadawcę urzędowego potwierdzenia odbioru. Jednak jak wyżej wskazano wobec braku określenia ustawowego zasad takiego potwierdzania i wobec wskazanego okresu braku przepisów wykonawczych co do sposobu potwierdzania (poświadczania) odbioru nie można określić, jak powinno takie potwierdzenie wyglądać. Tak więc w stanie prawnym obowiązującym pomiędzy 12 listopada 2010 r. do 14 października 2011 r., przyjmując za podstawowe wynikające z art. 168 § 1 Ordynacji podatkowej prawo podatnika do wniesienia podania (w tym przypadku odwołania) drogą elektroniczną (pocztą elektroniczną) należy przyjąć, że takie złożenie podania należy uznać za skuteczne przed upływem określonego terminu, jeśli da się wykazać jakimikolwiek środkami dowodowymi, że przed upływem tego terminu pismo dotarło do serwera adresata umożliwiając w sensie technicznym jego odczytanie. Wskazywana przez organ okoliczność, że adres na jaki wysłał skarżący pismo był adresem Oddziału Celnego, a nie urzędu celnego nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, bowiem skoro we wskazanym okresie brak było przepisów wykonawczych co do szczegółowego określania sposób doręczania pism dla organu, to należy stosować art. 170 § 2 Ordynacji podatkowej i przyjąć, że jeśli nawet skierowanie odwołania dokonane było w terminie (jak w zdaniu poprzednim), lecz do organu niewłaściwego, to należy je uznać za wniesione z zachowaniem terminu. 4.4. Również w zakresie samej kwestii odmowy przywrócenia terminu, postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie obowiązku organu dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 122 Op) i obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ opierając się tylko na lakonicznej informacji poczty dotyczącej jednego tylko dnia ([...] sierpnia 2010 r.) przyjął, że we wszystkie piątki poczta była czynna tylko do 22-ej. Ponadto nie wiadomo z jakich dowodów wysnuł wnioski, że skarżący z łatwością mógł się o tym dowiedzieć z ogłoszenia na drzwiach placówki pocztowej czy z Internetu, nie określił jak często starannie działający przedsiębiorca powinien w ponad dwustutysięcznym mieście śledzić informacje o tym, czy nie zlikwidowano całodobowej obsługi pocztowej we wszystkie dni powszednie. Świadczy to o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów zakreślonych przepisem art. 191 Ordynacji podatkowej. Te naruszenia przepisów postępowania również mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem mogły prowadzić do innych wniosków w zakresie stwierdzenia istnienia przesłanek do przywrócenia terminu. 4.5. Organ ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności rozważy, czy w sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia odwołania w terminie pocztą elektroniczną, co czyniłoby zbędnym rozważanie wniosku o przywrócenie terminu. Przyjmie przy tym wykładnię prawa co do skuteczności doręczeń za pomocą poczty elektronicznej przedstawioną przez Sąd, ograniczając postępowanie dowodowe w tej kwestii do tego, czy przed końcem dnia [...] sierpnia 2010 r. wysłane złożone przez skarżącego na adres [email protected] dotarło do adresata w sposób umożliwiający ze względów jego odczytanie, przy czym brak dostępu do poczty ze względu na to, że w tym czasie nikt z osób mających dostęp do poczty nie pracował (pora nocna) nie będzie miał znaczenia. W przypadku potrzeby oceny zasadności przywrócenie terminu, organ rozważy, czy na tle przepisów prawa dotyczących usług pocztowych, wcześniejszej długoletniej praktyki w zakresie całodobowej obsługi pocztowej skarżący miał prawo przypuszczać, że poczta jest czynna całą dobę w piątki, czy też ze względu na długotrwałość praktyki skracania obsługi pocztowej w piątki, sposób poinformowania o tym i częstotliwość korzystania z usług pocztowych przez skarżącego, przy dołożeniu zwykłej staranności powinien on wiedzieć o tym, że [...] sierpnia 2010 r. poczta nie była czynna całą dobę, a tylko do godziny 22-ej. 4.6. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 u.p.p.s.a.