II SA/Bk 97/12
WyrokWSA w Białymstoku2012-04-03
Skład orzekający: Grażyna Gryglaszewska, Elżbieta Trykoszko, Danuta Tryniszewska-Bytys
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umowa sprzedaży nieruchomości zawarta na rzecz Skarbu Państwa w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która nie była bezpośrednio związana z procedurą wywłaszczeniową, może stanowić podstawę do orzeczenia zwrotu tej nieruchomości na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Sąd oparł się na wcześniejszym wyroku WSA w Białymstoku (II SA/Bk 292/09), który wiązał organy administracyjne i sąd orzekający na mocy art. 153 PPSA. Sąd uznał, że umowa sprzedaży nieruchomości zawarta na rzecz Skarbu Państwa w okresie obowiązywania ustawy z 1985 r., nawet jeśli nie była bezpośrednio związana z procedurą wywłaszczeniową, ale nastąpiła w ramach czynności poprzedzających przymusowe wywłaszczenie związane z realizacją celu publicznego, mieści się w hipotezie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uzasadnia możliwość orzeczenia zwrotu nieruchomości.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży w 1986 r. Organ I instancji orzekł zwrot nieruchomości, jednak Wojewoda uchylił tę decyzję, uznając, że przepisy o zwrocie nie mają zastosowania do umów sprzedaży zawartych w ramach rokowań poprzedzających wywłaszczenie. WSA w Białymstoku uchylił decyzję Wojewody, wskazując na potrzebę wyjaśnienia charakteru umowy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Starosta orzekł zwrot nieruchomości, a Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Gmina B. zaskarżyła decyzję Wojewody, kwestionując zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. do umowy sprzedaży z 1986 r.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
II SA/Bk 97/12
UZASADNIENIE
Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco.
Na wniosek A. P. H. i A. M. H. toczyło się postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Pierwszą w sprawie decyzją z [...].02.2009 r. wydaną z upoważnienia Starosty B. orzeczono zwrot na współwłasność wnioskodawcom działki nr [...] o powierzchni 0,7103 ha, odpowiadającej działce nr [...] zakupionej przez Skarb Państwa aktem notarialnym z [...].11.1986 r. od poprzedników prawnych wnioskodawców. Organ ustalił, że zwracana część jest zbędna na cele wywłaszczenia oraz określił wysokość podlegającego zwrotowi odszkodowania na kwotę 34.215 zł, którą po połowie obciążono wnioskodawców. W wyniku odwołania złożonego przez A. i A. H. Wojewoda P. decyzją z [...].03.2009 r. uchylił rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i umorzył postępowanie. Ustalił, że przepisy rozdziału 6 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako u.g.n.) dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zastosowania w sytuacji, gdy poprzedni właściciel zbył nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy zawartej w ramach rokowań, które winny poprzedzać wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego (art. 49 ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – powoływanej jako u.g.g.w.n. - obowiązującej do 31.12.1997 r., art. 114 ust. 1 u.g.n.), bądź umowy zawartej już w trakcie prowadzonego postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Ustalił, że skoro poprzednicy prawni wnioskodawców zbyli działkę nr [...] w drodze cywilnoprawnej umowy – nie doszło do wywłaszczenia i niedopuszczalne jest orzekanie o zwrocie.
Wyrokiem z 17.09.2009 r. w sprawie II SA/Bk 292/09 WSA w Białymstoku, orzekając na skutek skargi A. H. i A. H., uchylił decyzję Wojewody z [...].03.2009 r. wskazując, że nie wyjaśniono okoliczności zawarcia umowy sprzedaży w dniu [...].11.1986 r. oraz oceniając jako błędny pogląd organu II instancji, zgodnie z którym art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. nie może mieć zastosowania do umów sprzedaży zawieranych przez Skarb Państwa z osobami fizycznymi w czasie obowiązywania ustawy z 29.04.1985 r. Sąd ocenił jako prawidłowe rozpoznanie sprawy według stanu prawnego ukształtowanego nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązującą od 22.09.2004 r., bowiem nowela ta ma wpływ na sposób wykładni kluczowego w sprawie art. 216 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Zdaniem składu orzekającego w sprawie II SA/Bk 292/09 pojęcie "nabycie" nieruchomości, użyte w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego i z przejęciem nieruchomości z mocy prawa, ale z cywilnoprawnym przeniesieniem własności w drodze umowy. Analizując przepisy ustawy z 1985 r., w szczególności art. 8, 12 ust. 5, 13 ust. 2, 16 ust. 3, 50 ust. 1 oraz art. 53 ust. 1, zgodnie z którym wywłaszczenie mogło nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie mogła być nabyta w drodze umowy - sąd wskazał, że umowa, o której mowa w art. 53 ust. 1 u.g.g.w.n. spełnia, jako cywilnoprawna forma nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, cechy "nabycia" nieruchomości w rozumieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Sąd wskazał też, że ocena czy nieruchomość nabyta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie u.g.g.w.n., nie może abstrahować od tego czy nieruchomość ta była przedmiotem procedury wywłaszczeniowej. Hipotezą art. 216 ust.2 pkt 3 u.g.n. nie są bowiem objęte tylko przypadki zawarcia umowy bez żadnego związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu m.in. pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne lub uspołecznione budownictwo mieszkaniowe. Taka umowa była umową zawartą w czasie obowiązywania u.g.g.w.n., ale nie na jej podstawie, w przeciwieństwie do umowy, której termin zawarcia zostałby właścicielowi wyznaczony pod rygorem wszczęcia wywłaszczenia (art. 52 i 53 ust. 2 u.g.g.w.n.). Ta ostatnia bowiem, mimo że wymaga dochowania warunków przewidzianych w prawie cywilnym, faktycznie jest zawarta w procedurze wywłaszczeniowej. Zdaniem sądu nie wyjaśniono, którą z wyżej scharakteryzowanych umów była ta zawarta w dniu [...].11.1986 r., gdyż nie ustalono czy poprzedzającym ją rokowaniom z 04.09.1986 r. towarzyszyła korespondencja między stronami i Skarbem Państwa wskazująca na zamiar wywłaszczenia, czy tego zamiaru przypisać w sprawie nie można. Sąd zwrócił uwagę, że umowy zawierane przez Skarb Państwa z osobami fizycznymi przed 05.12.1990 r. z zasady nie były ekwiwalentne, co potwierdza stanowisko prawodawcy i treść art. 217 ust. 2 u.g.n. ograniczającego wysokość zwracanego przez byłych właścicieli zwaloryzowanego odszkodowania do 50 % aktualnej wartości nieruchomości. W ocenie składu orzekającego o tym, że zawarcie umowy mogło być wynikiem uprzedniego wyznaczenia terminu do zawarcia umowy pod rygorem wywłaszczenia, może świadczyć zapis w protokole z 04.09.1986 r., że nieruchomość ma być nabyta do zasobu gruntów (art. 13 u.g.g.w.n.). Ponadto w dokumentacji jest zapytanie o przeznaczenie wykupowanej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w akcie notarialnym z [...].11.1986 r. znajduje się stwierdzenie, że działka nr [...] znajduje się na terenie przewidywanym częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod projektowane budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne z usługami podstawowymi. Wobec działki mogła być zatem prowadzona procedura wywłaszczeniowa, gdyż oba cele były wymienione w art. 50 ust. 1 u.g.g.w.n. Sąd polecił zatem dokładniejsze wyjaśnienie sprawy, przeprowadzenie dodatkowej kwerendy dokumentów dotyczących okoliczności zawarcia umowy, ewentualnie dopuszczenie dowodów ze źródeł osobowych na tę okoliczność. Sąd wskazał również na brak podstaw do umorzenia postępowania oraz zakwestionował umocowanie osoby podpisanej pod odwołaniem w imieniu Prezydenta Miasta.
Na skutek powyższego wyroku Wojewoda P. decyzją z [...].03.2010 r. uchylił decyzję Starosty z [...].02.2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji ze wskazaniami jak w powyższym wyroku.
W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z [...].05.2011 r. znak [...] Starosta B. przy zastosowaniu art. 136 ust. 3, art. 137 i 140 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami orzekł zwrot na rzecz A. P. H. i A. M. H., na współwłasność, części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej po jej wydzieleniu na potrzeby przedmiotowego postępowania jako działka nr [...] o powierzchni 0,7103 ha, stanowiącej własność Gminy B., ustalając jednocześnie jej zbędność na cele wywłaszczenia. Ustalił wysokość podlegającego zwrotowi odszkodowania na kwotę 36.685 zł i zobowiązał wnioskodawców do jej uiszczenia po połowie (kwoty po 18.342, 50 zł) w terminie 14 dni od uzyskania przez decyzję cechy ostateczności. Organ wskazał, że w zasobach archiwalnych Departamentu Geodezji Urzędu Miejskiego w B. nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących trybu zawarcia umowy sprzedaży z [...].11.1986 r., natomiast zeznania przesłuchanych w sprawie świadków nie mogą być podstawą ustaleń faktycznych z uwagi na ich sprzeczność i brak istotnych informacji o procedurze poprzedzającej przedmiotową umowę. W tych okolicznościach, zdaniem organu, przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. należy stosować wprost, uwzględniając zasadę demokratycznego państwa prawnego, do nabycia nieruchomości na podstawie poprzedniej ustawy z 1985 r. Nie wprowadza on ograniczeń co do podstaw prawnych nabycia, a zatem obejmuje nie tylko decyzję o wywłaszczeniu, ale też formę umowy cywilnoprawnej. Jeśli zatem nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to umowa ta jest objęta hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1997 r. Z aktu notarialnego z [...].11.1986 r. wynika, że działka nr [...] została sprzedana pod realizację celu publicznego – ulicy i budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego z usługami podstawowymi, co wynika również z ogólnego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 17.04.1986 r. (uchwała nr XI/83/86). W sprawie ma zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Organ ustalił, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowi część większej działki nr [...], niezagospodarowanej, objętej częściowo również innymi postępowaniami o zwrot. Dokonano wydzielenia części zwracanej w przedmiotowej sprawie nadając jej numer 1458/46. W tym celu sporządzono operat szacunkowy (z 15.12.2010 r.), w którym ustalono kwotę zwracanego zwaloryzowanego odszkodowania i obciążono nim po połowie wnioskodawców. Wskazano, że ostateczna decyzja o zwrocie będzie stanowiła zatwierdzenie dokonanego podziału.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina B. kwestionując przede wszystkim związek umowy sprzedaży działki nr [...] z procedurą wywłaszczeniową i wskazując, że nie wykazano w sprawie, aby działka została nabyta przez Skarb Państwa z przeznaczeniem na realizację konkretnego celu, określonego decyzją lokalizacyjną. Wskazano, że cel określony w umowie sprzedaży jako "do zasobu gruntów" ma charakter ogólny, do wykorzystania w przyszłości na cele zabudowy miast i wsi. Nie określono też żadnych terminów zagospodarowania nieruchomości ani terminu zawarcia umowy sprzedaży, co zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z 1985 r. było podstawowym warunkiem uruchomienia procedury wywłaszczeniowej. W ocenie odwołującego się z zeznań byłych pracowników Urzędu Miejskiego jednoznacznie wynika, że nie stosowano wobec właścicieli żadnych form przymusu i nie wszczynano procedury wywłaszczeniowej. Wskazał, że umowa została zawarta dobrowolnie, w trybie cywilnym, bez związku z procedurą wywłaszczeniową, co wyklucza orzeczenie zwrotu.
Decyzją z [...].07.2011 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem tego organu analiza przepisów ustawy z 1985 r. wskazuje, że umowa cywilnoprawna, której niemożność zawarcia wywoływała konieczność wszczęcia procedury wywłaszczeniowej – o ile została zawarta, może być uznana za spełniającą cechy "nabycia" w rozumieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1997 r., a zatem umożliwia również zwrot sprzedanej na jej podstawie nieruchomości. Przyznał, że co prawda zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne przesądzenie, iż umowa z [...].11.1986 r. związana była z procedurą wywłaszczeniową (brak jest dokumentacji, a zeznania świadków są sprzeczne), to jednak nie da się też wykluczyć, że mogła być ona zawarta na podstawie ustawy z 1985 r. A to przesądza o możliwości orzeczenia zwrotu tak sprzedanej działki, bowiem w art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1997 r. nie wskazano przepisów ustawy z 1985 r., które jako podstawa nabycia wyłącznie kwalifikowałyby nieruchomość do zwrotu. Ustawodawca nie użył również sformułowania o odpowiednim stosowaniu przepisów o zwrocie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie ustawy z 1985 r., ale o odpowiednim stosowaniu tych przepisów do "nieruchomości nabytych" na podstawie ustawy z 1985 r. Oznacza to objęcie możliwością zwrotu wszystkich przypadków nabywania nieruchomości na podstawie ustawy z 1985 r. Potwierdza ten wniosek definicja terminu "nabycie nieruchomości" zawarta w art. 4 pkt 3 "b" ustawy z 1997 r., zgodnie z którą chodzi o każdą czynność cywilnoprawną polegającą na przeniesieniu prawa własności nieruchomości w drodze umowy sprzedaży.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła do sądu administracyjnego Gmina B. zarzucając naruszenie art. 136, 137, 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich zastosowanie w sprawie i orzeczenie zwrotu. Zdaniem skarżącej zakresem art. 216 ust. 2 pkt 3 wymienionej ustawy nie można objąć umowy z [...].11.1986 r., bowiem nie wykazano w sprawie, by została zawarta z zastrzeżeniem terminu tak, aby w razie niedojścia jej do skutku wszcząć postępowanie wywłaszczeniowe. Nie wydano w stosunku do działki nr [...] decyzji lokalizacyjnej, która warunkowała wszczęcie wywłaszczenia. Przeznaczenie działki w planie na cele publiczne nie może stanowić wyłącznego dowodu na zamiar jej wywłaszczenia. Skarżąca wywodziła, że Skarb Państwa, podobnie jak inne podmioty obrotu, mógł nabywać nieruchomości również w trybie cywilnoprawnym, niezależnym od procedury wywłaszczeniowej. Taki prywatnoprawny tryb nabycia zastosowano w dniu [...].11.1986 r., co wyklucza uwzględnienie żądania zwrotu, który powinien mieć zastosowanie wyłącznie w przypadku nabycia pod przymusem w drodze administracyjnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja Starosty B. z [...].05.2011 r. pozostają w zgodzie z prawem.
Przede wszystkim zauważyć należy, że zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane po kontroli sądu administracyjnego w sprawie II SA/Bk 292/08. Wyrokiem z 17.09.2009 r. skład orzekający w powołanej sprawie uchylił poprzednio skarżone rozstrzygnięcia organu odwoławczego – decyzję Wojewody z [...].03.2009 r., którą uchylono orzeczenie pierwszoinstancyjne o zwrocie nieruchomości i umorzono postępowanie. W uzasadnieniu wyroku sąd szeroko omówił występujące w sprawie zagadnienia prawne i przedstawił ocenę prawną. Z mocy art. 153 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oceną tą związane były zarówno organy administracyjne, jak i obecnie orzekający skład sądu.
Dokonując obecnie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego stwierdzić należy, iż organy postąpiły zgodnie z wytycznymi sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku z 17.09.2009 r. oraz uwzględniły dokonaną tam ocenę prawną przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.
Poza sporem pozostaje fakt niewykorzystania nieruchomości nr [...] położonej w Białymstoku, nabytej od J. i S. B. w dniu [...].11.1986 r., na cele publiczne opisane w akcie notarialnym nabycia na rzecz Skarbu Państwa. Wynika to jednoznacznie z notatki służbowej z wizji z 06.06.2008 r. Sporny w sprawie był charakter nabycia – w szczególności, czy umowa sprzedaży została zawarta w ramach procedury wywłaszczeniowej, czy stanowiła niezwiązaną z taką procedurą umowę cywilnoprawną.
Zgodnie z treścią art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), dalej powoływanej jako u.g.n., przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości (rozdział 6 dział III ustawy) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.). Przepis ten obowiązuje od dnia 22.09.2004 r. Nowelizacja art. 216 dokonana została ustawą z 28.11.2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) i polegała na dodaniu ustępu 2 stanowiącego, że przepisy rozdziały 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: 1). art. 5 i art. 13 ustawy z 25.06.1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast, wsi i niektórych osiedli, 2). art. 9 dekretu z 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów społeczno – gospodarczych, 3). ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Jak zatem wynika z treści wskazanego przepisu, ustawodawca w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., w przeciwieństwie do pkt 1 i 2, nie wymienił konkretnych przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 29.04.1985 r., lecz nakazał odpowiednie stosowanie przepisów u.g.n. o zwrocie nieruchomości do nieruchomości nabywanych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1985 r. Jednocześnie w art. 1 ust. 1 b powołanej wyżej ustawy z 28.11.2003 r. nowelizującej ustawę o gospodarce nieruchomościami, objaśnił co należy rozumieć pod pojęciem nabycia nieruchomości, stanowiąc że w u.g.n. w art. 4 dodaje się pkt 3 b. Stosownie do tego przepisu: "przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste". Nie ulega wątpliwości, że czynność cywilnoprawna polegająca na przeniesieniu prawa własności nieruchomości w drodze sprzedaży mieści się w pojęciu nabycia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 b u.g.n.
Tak jak wyjaśnił to sąd w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Bk 292/09 (powołując się na stanowisko NSA wyrażone w sprawie I OSK 1815/07) "hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie są objęte przypadki nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, jeśli umowa zawarta została bez żadnego związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu m.in. pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne lub uspołecznione budownictwo mieszkaniowe. Taka umowa jest umową zawartą w czasie obowiązywania u.g.g.w.n., ale nie na jej podstawie. Odmiennie ocenić należy sytuację, w której doszło do zawarcia umowy sprzedaży w ramach procedury wywłaszczeniowej prowadzonej na podstawie ustawy z 29.04.1985 r.".
Sąd nakazał wyjaśnić charakter przedmiotowej umowy z 14.11.1986 r. i organy to uczyniły. Dokonały ponownej kwerendy dokumentów zebranych w sprawie oraz przesłuchały świadków. Zgromadzony materiał oceniły zgodnie z regułami postępowania administracyjnego, która to ocena nie budzi wątpliwości sądu. Prawidłowo przede wszystkim położyły nacisk na dowód z dokumentów znajdujących się w teczce akt z 1986 r. Wynika z nich fakt wcześniejszych rokowań (dnia 04.09.1986 r.), ustalenia przeznaczenia gruntów w planie zagospodarowania przestrzennego z późniejszym wskazaniem w akcie notarialnym sprzedaży, iż teren przeznaczony jest częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod projektowane budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne z usługami podstawowymi. Z pisma Urzędu Miejskiego z 06.11.1986 r. wynika, że akt notarialny miał być zawarty nie w Państwowym Biurze Notarialnym, a w mieszkaniu zbywców. Ta ostatnia okoliczność także nie pozostaje obojętna dla sprawy i rzutuje na ocenę charakteru umowy. Z akt postępowania niniejszego, w szczególności pisma Starostwa Powiatowego do Przedsiębiorstwa Usług Geodezyjno - Kartograficznych z 22.09.2008 r. (k. 62) wynika, że postępowaniem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości objęte są także działki sąsiednie (nr [...]), co może świadczyć o zbliżonym lub wspólnym czasie oraz terminie ich nabywania przez Skarb Państwa. Potwierdzają to zeznania świadka D. Z., która także z rozmów z ówczesnymi właścicielami spornej działki nr [...] znała okoliczności nabywania ich nieruchomości, która "miała być przejęta za niewielkie pieniądze". Właściciele ci wspominali o wcześniejszych pismach z urzędu o konieczności zaprzestania uprawiania działki oraz informacji, że jeśli jej nie sprzedadzą, to "i tak zostanie przejęta przez państwo". Z zeznaniami tymi korelują zeznania świadka E. H., a przede wszystkim okoliczność większego zasięgu nabywania nieruchomości niż tylko sporna działka, co wynika z dokumentu w postaci "mapy do celów informacyjnych" sporządzonej 15.04.2010 r., obrazującej sposób aktualnego zagospodarowywania terenu, zgodny z przeznaczeniem terenu opisanym w akcie notarialnym z [...].11.1986 r.
Kompleksowo oceniony materiał dowodowy dawał podstawę do ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji, iż sporne nabycie nie stanowiło jednorazowej czynności cywilnoprawnej niezwiązanej z postępowaniem wywłaszczeniowym, a nastąpiło w ramach czynności poprzedzających przymusowe wywłaszczenie związane z zamiarem realizacji celu publicznego.
Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA uzewnętrznione w wyroku z 18.06.2009 r. w sprawie I OSK 1815/07 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), że w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. unormowano wszelkie sytuacje nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przewidziane w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w tym na podstawie umowy cywilnej zawieranej na skutek podjęcia czynności wywłaszczeniowych, w warunkach odpowiadających wywłaszczeniu nieruchomości na cel publiczny. Tak jak wskazał NSA w wyroku z 18.12.2009 r. w sprawie I OSK 1136/08 "jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Nie można dokonywać takiej wykładni przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., w wyniku której następuje różnicowanie sytuacji prawnej jednostek, którym wywłaszczono nieruchomość w drodze decyzji administracyjnej i tym, którzy przenieśli własność nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej będącej następstwem przeznaczenia tej nieruchomości na cele wywłaszczeniowe w związku z realizacją celu publicznego" (CBOSA).
Odnośnie zawartych w skardze twierdzeń skarżącego, to w tym miejscu przytoczyć należy wiążące z mocy art. 153 p.p.s.a. wyjaśnienia sądu w uzasadnieniu w sprawie II SA/Bk 292/09 dotyczące przepisów ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości: "Art. 8 ust.1 u.g.g.w.n. stanowił, że nieruchomości nie stanowiące własności państwowej, organy administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 5, grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodziły na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości, pomniejszonym o należność z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej i leśnej. W zdaniu drugim tego przepisu zawarto zastrzeżenie, iż pomniejszenie należności nie może być większe, niż wysokość odszkodowania. Przepis art. 13 ust.2 u.g.g.w.n. przewidywał tworzenie zasobów gruntów na cele zabudowy miast i wsi, w szczególności przeznaczone na realizację budownictwa mieszkaniowego oraz związanych z tym budownictwem budowli i urządzeń, na terenach przeznaczonych na te cele w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, z gruntów stanowiących własność Państwa i z gruntów nabywanych w drodze umowy lub wywłaszczenia na własność Państwa. Ponadto według art. 16 ust.3 u.g.g.w.n ustalenia planu zagospodarowania stanowiły podstawę podjęcia czynności związanych z nabyciem przez Państwo, w drodze umowy bądź wywłaszczenia, własności oraz użytkowania wieczystego nieruchomości położonych na gruntach przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Z kolei zgodnie z art. 50 ust.1 u.g.g.w.n. nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeżeli była niezbędna na cele, m.in. uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego (art. 50 ust.1 pkt 2), skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego (art. 50 ust.1 pkt 3), użyteczności publicznej (art. 50 ust.1 pkt 4). W art. 53 ust.1 u.g.g.w.n. prawodawca zastrzegał, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie mogła być nabyta w drodze umowy. Zatem umowa, o której mowa w art. 53 ust.1 spełnia, jako cywilnoprawna forma nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, cechy "nabycia" nieruchomości w rozumieniu art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami".
Obecnie orzekający skład sądu w pełni się z przedstawioną analizą prawną identyfikuje.
Ocena prawna zebranego materiału dowodowego została przeprowadzona zgodnie z powyżej przedstawionym stanowiskiem i podlegała akceptacji sądu. Odmienne stanowisko skarżącego nie może jej skutecznie podważyć.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło