I SA/Wr 238/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia w roku 2010 nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 633 zł skarżący K.C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał wnioskodawca, że jest jedynym żywicielem pięcioosobowej rodziny, jego żona od kilku lat nie pracuje, aktualnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i bezskutecznie poszukuje pracy, zaoszczędzone w przeszłości środki pieniężne od kilku lat wykorzystuje na bieżące utrzymanie rodziny, natomiast jego pensja pozwala między innymi na uregulowanie rat kredytów, rachunków za media i przedszkole. Wskazał na rosnące koszty utrzymania trojga dorastających dzieci oraz brak szans na znalezienie przez jego żonę zatrudnienia pozwalającego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ich rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 62 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2 ha, posiada zasoby pieniężne w kwocie 30.000 zł oraz samochód osobowy o wartości 13.000 zł, natomiast jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 3.600 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych przez skarżącego wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad wcześniej podane informacje, że skarżący i jego żona w roku 2010 uzyskali dochód w kwocie odpowiednio 46.889,15 zł oraz 2.236,70 zł, saldo rachunku bankowego skarżącego, na który w grudniu 2011r., styczniu i lutym 2012 r. wpłynęły kwoty odpowiednio 20.191,45 zł, 20.287,56 zł i 15.000 zł tytułem odsetek lokat terminowych, na dzień 25 marca 2012 r. wynosiło 14.291,06 zł. Do miesięcznych kosztów utrzymania swojego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył m. in. ratę kredytu hipotecznego w kwocie ok. 16.500 zł, dwie opłaty za przedszkole w kwocie po 157,29 zł, opłaty za mieszkanie w kwocie ok. 540 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) tej samej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. czy wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przywołanego unormowania procesowego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób niepełny i niespójny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył informacji, które uprawdopodobniłyby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny we Wrocławiu ocenił, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący przedstawił swoją sytuację finansową jako trudną. Nie wykazał ani nie uzupełnił on natomiast informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wyczerpujący, spójny i, w konsekwencji, nie budzący wątpliwości, co do braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W kontekście tych stwierdzeń należy wskazać na fakt ujęcia w wykazie zasobów majątkowych gospodarstwa domowego K. C. zgromadzonych zasobów pieniężnych w kwocie 30.000 zł oraz wpływające na rachunek bankowy skarżącego kwoty odsetek od lokat terminowych. Oczywista jest różnica między kwotą oszczędności oraz korzyści płynących z ich posiadania w postaci odsetek. Skoro miesięczna korzyść z posiadania oszczędności wynosi w przypadku wnioskodawcy co najmniej 15.000 zł miesięcznie, to kwota samych oszczędności pieniężnych musi, uwzględniając powszechnie oferowane oprocentowanie lokat terminowych, znacznie przewyższać kwotę 30.000 zł zadeklarowaną w treści wniosku. Zdaniem referendarza sądowego powyższa niespójność w zakresie wykazywania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie wykazania, nie budzącego wątpliwości, również innych okoliczności przedstawionych we wniosku. Ponoszenie miesięcznych kosztów utrzymania pięcioosobowego gospodarstwa domowego, w tym raty kredytu hipotecznego, nie przeszkadza bowiem skarżącemu utrzymywania na koniec miesiąca salda rachunku bankowego na poziomie 14.000 zł. Zasadne jest w tym miejscu powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania i to wnioskodawcę obciąża niedochowanie tej staranności. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.