II SA/Bk 727/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 05 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. kwotę 474,00 (słownie: czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. W dniu 9 maja 2011 r. "S." spółka z o.o. z siedzibą w W. złożyła wniosek do Dyrektora Izby Celnej w B. o zmianę decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] udzielającej zezwolenia na urządzanie i prowadzenie w województwie podlaskim działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, poprzez zmianę korekty wykazu punktów gier ujętych w tym zezwoleniu. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w B., na podstawie art. 165a § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu podano, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. cofnięto w całości zezwolenie z dnia [...] maja 2007 r. W związku z tym rozstrzyganie w sprawie zmiany tego zezwolenia staje się niemożliwe z powodu braku przedmiotu postępowania. Z postanowieniem tym nie zgodziła się wnioskująca spółka i złożyła zażalenie. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I –instancyjne. W motywach uzasadnienia podano, że sam fakt wydania decyzji cofającej zezwolenie i prawidłowe jej doręczenie stronie postępowania jest wystarczającą przesłanką nie podejmowania czynności związanych ze zmianą tej decyzji. Organ wskazał, że wydanie decyzji kończącej postępowanie w danej instancji wiąże organ i adresata tej decyzji co do postanowień zawartych w tym rozstrzygnięciu od chwili jej doręczenia stronie a nie od uzyskania przez nią atrybutu ostateczności. W przedmiotowej sprawie decyzja cofająca zezwolenie została doręczona stronie w dniu 2 maja 2011 r. Od tej daty organ był związany treścią tej decyzji. Oznacza to, że wydając w dniu [...] czerwca 2011 r. postanowienie odmawiające wszczęcie postępowania w sprawie zmiany zezwolenia, które nie funkcjonuje w obrocie prawnym, postąpiono prawidłowo. Skargę od tego postanowienia do sądu administracyjnego złożyła zainteresowana spółka i zarzuciła naruszenie: - art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie powinno być wszczęte i prowadzone zgodnie z wnioskiem, - art. 128, art. 239a i art. 239e Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie decyzji nieostatecznej za wykonalną, albowiem w chwili orzekania w sprawie niniejszej trwało postępowanie odwoławcze od decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. cofającej zezwolenie, - art. 210 § 1 w zw. z art. 235 i art. 239 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie w sentencji kwestionowanego postanowienia materialnej podstawy prawnej. Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia I instancji a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie jak i postanowienie I instancji podlegały uchyleniu, albowiem zostały wydane z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W sprawie niniejszej podstawą odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zmiany decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] udzielającej "S." spółce z o.o. z siedzibą w W. zezwolenia na urządzanie i prowadzenie w województwie podlaskim działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, był fakt wydania w dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzji cofającej przedmiotowe zezwolenie. W tym stanie faktycznym powstał spór pomiędzy stronami. Zdaniem organu rozstrzyganie w sprawie zmiany zezwolenia stało się niemożliwe z powodu braku przedmiotu postępowania. W ocenie skarżącej spółki postępowanie powinno być wszczęte, albowiem decyzja cofająca zezwolenie nie miała atrybutu ostateczności. Na datę orzekania przez Sąd stan faktyczny sprawy przedstawiał się w następujący sposób – prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2011 r., [...] WSA w Białymstoku uchylono decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia. Oznacza to, że z obrotu prawnego zostały wyeliminowane decyzje w oparciu o które zostało wydane rozstrzygnięcie kwestionowane w przedmiotowej sprawie. W związku z zaistniałą sytuacją należało rozstrzygnąć czy Sąd może uchylić zaskarżony akt na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w każdej sytuacji, o której mowa w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z ze zm.) Sądy administracyjne sprawują między innymi kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z regulacji tej wynika, że co do zasady kontrola ta prowadzona jest w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie jej rozstrzygania. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Sąd rozstrzygając sprawę jest bowiem zobowiązany uwzględniać takie, zaistniałe już po wydaniu kontrolowanego aktu, okoliczności, które stanowiłyby podstawę do wzruszenia ostatecznego rozstrzygnięcia w trybie nadzwyczajnym. Wniosek taki wynika z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te stanowią podstawę uwzględnienia skargi w przypadku stwierdzenia: - naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, które stanowią podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Odnośnie interpretacji zwrotu "naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania" w literaturze reprezentowane są dwa odmienne stanowiska. Według jednego z nich brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu jeżeli przesłanką wznowienia nie było naruszenie prawa, lecz okoliczność która zaistniała po wydaniu aktu (np. przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej). Takie stanowisko zaprezentował J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r., III SA 4728/97, OSP 2000, z. 1, s. 51 i n.. Odmienne stanowisko zajmują w tej kwestii B. Adamiak (w: B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne. Komentarz 2007, s. 452, 453) i T. Woś (w: T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz 2005, s. 453). Wskazani autorzy uważają, że sąd administracyjny jest obowiązany uchylić zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi jedną z przesłanek wznowienia postępowania. Podobne stanowisko zajmuje T. Kiełkowski (Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jako przesłanka uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, PPP 2008, nr 4, s. 59 i n.). Autor przyznaje, że termin "naruszenie prawa", użyty w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, można kojarzyć wyłącznie z sytuacją, w której organowi orzekającemu w sprawie administracyjnej można zarzucić działanie sprzeczne z obowiązującymi go przepisami prawa procesowego lub wyjątkowo materialnego. Jednakże według T. Kiełkowskiego, możliwe jest również rozumienie tego pojęcia w sposób bardziej zobiektywizowany, "nawiązujący do szeroko pojmowanych wad w konkretyzacji uprawnień i obowiązków, które mogą być następstwem okoliczności niezależnych od organu orzekającego, a nawet okoliczności poniekąd zewnętrznych wobec danego postępowania jurysdykcyjnego (np. wadliwego prejudykatu). W takim wypadku każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa", a zatem powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji". Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela drugi pogląd. W ocenie Sądu zasady logiki i ekonomiki procesowej pozwalają wyprowadzić wniosek, że należy uwzględniać wszelkie okoliczności, które stanowią podstawę wznowienie postępowania administracyjnego bez względu na to, kiedy się one ujawniły. Takie postępowanie uproszcza osiągnięcie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Opowiedzenie się za poglądem przeciwnym, prowadziłoby bowiem do tolerowania swoistej fikcji prawnej oraz zupełnie zbędnego, z proceduralnego punktu widzenia, mnożenia postępowań i nakładania na stronę obowiązku podejmowania odrębnej aktywności procesowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że kwestionowane postanowienie zostało wydane o wadliwy prejudykat, który został uchylony prawomocnym wyrokiem sądu. Okoliczność taka – zgodnie z art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej – stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stwierdzenie tej okoliczności w świetle powyższych rozważań skutkowało uchyleniem postanowień obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pkt. 2 wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 ww. ustawy. Do kosztów zaliczono wpis sądowy, opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru ustalone przy uwzględnieniu charakteru sprawy i niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy są zobowiązane do wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] udzielającej zezwolenia na urządzanie i prowadzenie w województwie podlaskim działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, na wniosek "S." spółka z o.o. z siedzibą w W. z dnia 9 maja 2011 r.