II OZ 158/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 116/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 stycznia 2014 r. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnoszonym w tej sprawie wnioskiem. Po rozpoznaniu poprzednio złożonego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, zażalenie zaś na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 września 2013 r. Z uwagi na powyższe przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku złożonego przez skarżącego Sąd zobowiązany był zbadać, czy w okresie po wydaniu ww. postanowienia sytuacja materialne skarżącego uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym, jak podkreślił Sąd, referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia: a) oświadczenia, czy w okresie ostatnich czterech miesięcy inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, jeżeli tak, to zwrócono się o podanie przed jaki sądami postępowania się toczyły, jakie zapadły rozstrzygnięcia i jakie kwoty zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone, b) oświadczenia, czy w okresie ostatnich czterech miesięcy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, osobom prawnym lub osobom fizycznym, w przypadku zaś udzielenia odpowiedzi twierdzącej – wnioskodawca został zobowiązany do wskazania sądów, które rozpatrywały te sprawy, dat i sygnatur orzeczeń oraz ich treści z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie datowanym na 7 listopada 2013 r. poinformował, że w ciągu ostatnich czterech miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów oraz skarg na przewlekłość postępowania sądowego. W związku z powyższym Sąd uznał, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi powtórzenie argumentacji zawartej we wcześniejszym wniosku złożonym przez skarżącego w tej samej sprawie. Odnosząc się jednak do przedstawionych przez skarżącego danych dotyczących stanu zadłużenia i wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym, Sąd stwierdził, że wykazywana zmiana stanu zadłużenia (zajęć komorniczych) czy też wysokości środków pieniężnych na koncie depozytowym (tzw. akumulacji przekazywanej osadzonemu w momencie zwolnienia z jednostki penitencjarnej), nie może być uznana za taką, która automatycznie przesądza o zasadności nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W realiach rozpoznawanego wniosku ocenie podlega bowiem całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy, a ta – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy – nie może być dokonana w sposób kompleksowy. W ocenie Sądu, analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy są niepełne, a sam wnioskodawca nie podejmuje współpracy ukierunkowanej na usunięcie wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Sąd uznał, że sam wnioskodawca podważa swoją wiarygodność składając w dniu 7 listopada 2013 r. oświadczenie, że nie wnosił w okresie ostatnich czterech miesięcy skarg na przewlekłość, gdy tymczasem w toku niniejszego postępowania wnioskodawca zainicjował przez Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego składając stosowne skargi w dniach: 10 września i 30 października 2013 r. Ponadto Sądowi z urzędu znany jest fakt złożenia przez wnioskodawcę w dniu 23 sierpnia 2013 r. skargi na przewlekłość postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 679/12. Powyższe okoliczności, w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami przemawiają, zdaniem Sądu, za uznaniem, że wnioskodawca w dalszym ciągu w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną, składa bowiem sprzeczne, wykluczające się oświadczenia, które w jego ocenie przemawiać mają za przyznaniem prawa pomocy. W powyższych okolicznościach Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. J. wniósł o zmianę tego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego ocenie przedstawione oświadczenia i dokumenty wystarczająco obrazują jego sytuację materialną, pozwalając na przyjęcie, że nie ma on możliwości opłacenia kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie jako prawidłowe i uzasadnione należy uznać działania Sądu pierwszej instancji polegające na wezwaniu wnioskodawcy na mocy art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym uwzględnieniu dokumentów złożonych przez skarżącego do wcześniej składanego w tej sprawie wniosku. Udzielona jednak przez skarżącego odpowiedź w zestawieniu z danymi, jakie posiadał Sąd z urzędu, nie pozwalały przyjąć, iż przekazane informacje są wiarygodne. Jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji, przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. W związku z powyższym należało uznać, że z uwagi na posługiwanie się przez skarżącego niewiarygodnymi informacjami oraz wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej uzasadniająca odstąpienie od wiążącej oceny wynikającej z poprzednich orzeczeń wydanych po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w tej sprawie, postanowienie Sądu odmawiające przyznania prawa pomocy, odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.