I OZ 911/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Ż. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w K. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na skutek złożonego na postanowienie referendarza sądowego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. odmówił I. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej należnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że I. Ż., wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie. W złożonym przez siebie oświadczeniu wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Jest emerytem i wychowuje niepełnosprawnego syna, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki z tym związane wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Nie uzyskuje dochodów, lecz otrzymuje pomoc w postaci świadczenia z pomocy społecznej. Wskazał również, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa. Wnioskodawca podniósł, iż zarówno on, jak i jego syn wymagają specjalistycznych turnusów rehabilitacyjnych, których koszt wynosi od ok. [...] zł do ok. [...] zł. Stwierdził także, iż przeznacza około [...] zł miesięcznie na lekarstwa. Koszty utrzymania mieszkania określił na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, że ponosi koszty związane z zakupem sprzętu rehabilitacyjnego. I. Ż. ponadto podnosił, że jego żona nie pracuje i zajmuje się chorym synem. Podał również, że w związku z zamianą mieszkania zaciągnął w rodzinie pożyczkę, z której [...] zł musi spłacić. Oświadczył, że zaciągnął kredyt gotówkowy w kwocie [...] zł oraz podpisał umowę o kredyt odnawialny w wysokości [...] zł, z którego co miesiąc korzysta. Z dołączonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika dodatkowo, że uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, jego żona otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie, zaś syn - co miesiąc - rentę socjalną w wysokości [...] zł. Skarżący jest również współwłaścicielem mieszkania o powierzchni ok. [...] m². Zdaniem wnioskodawcy, w świetle powyższego poniesienie przez niego kosztów sądowych oznaczałoby pozbawienie jego rodziny środków na rehabilitację, a może nawet i życia. W odpowiedzi, na skierowane wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną, wnioskodawca zanegował prawo Sądu do dokonania tej czynności. Jego zdaniem, ocena sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy powinna być dokonana wyłącznie na podstawie przedstawionego oświadczenia. Żądanie przedstawienia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów jest niezgodne z art. 255 P.p.s.a., bowiem - w ocenie skarżącego - takimi dokumentami nie mogą być dokumenty mogące świadczyć o wydatkach czy też wyciągi bankowe. W ocenie skarżącego złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wystarczająco uzasadniony i sprecyzowany. Wnioskodawca jednocześnie odmówił udzielenia informacji o otrzymanych świadczeniach socjalnych, przedstawienia wyciągów z kont bankowych oraz złożenia oświadczenia o wydatkach i źródłach uzyskania pieniędzy na opłacenie wpisu sądowego. Jego zdaniem, fakt opłacenia kosztów sądowych w jakiejś sprawie nie pozostaje w związku z wnioskiem o zwolnienie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Ponadto otrzymane świadczenia socjalne nie mają wpływu na możliwość poniesienia opłat sądowych, gdyż są one udzielane w innym celu niż pokrycie kosztów sądowych. Skarżący dodał, iż nie posiada żądanych dokumentów, a ich posiadanie nie jest obowiązkowe. Informacje w nich zaś zawarte dotyczącą czasu przeszłego i nie wskazują, czy w chwili obecnej stać go na poniesienie opłaty bez uszczerbku dla rodziny. Wskazał przy tym, że kredyt gotówkowy będzie spłacał przez [...] miesięcy w ratach po [...] zł miesiącznice Oddalając przedmiotowy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, wnioskodawca - pomimo ciążącego na nim obowiązku - nie wykazał, że jego sytuacja uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo skierowanego – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej, I. Ż. nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości ponoszonych przez niego stałych wydatków. Nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających koszty utrzymania, czy też leczenia. Sąd Wojewódzki uznał zatem, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro bowiem wnioskodawca uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 P.p.s.a. dowodów, powinien liczyć się z możliwością stwierdzenia braku podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Zdaniem Sądu, złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego nie pozwalały na stwierdzenie, iż jego sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Sąd Wojewódzki podkreślił, że wnioskodawca posiada znaczny stały miesięczny dochód i prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem, którzy otrzymują co miesiąc świadczenia odpowiednio w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Posiadał także środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi wniesionej w niniejszej sprawie, której wysokość odpowiada wysokości opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Przy czym skarżący nie wyjaśnił powodów, dla których nie jest możliwe pokrycie opłaty kancelaryjnej z tego samego źródła, z którego pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi, jak również nie wskazał, że sytuacja finansowa jego rodziny pogorszyła się od tamtej czasu na tyle, że nie jest obecnie w stanie uiścić tej opłaty. I. Ż. w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. Wskazał ponadto, iż zrezygnował z doręczenia mu uzasadnienia wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie I. Ż. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z pewnością bowiem nie można było oprzeć się wyłącznie na jego oświadczeniu w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego i członków jego rodziny dochodów oraz ponoszonych na utrzymanie i leczenie wydatków, których wysokość w żadnym stopniu ze sobą nie korelowała. Nieprzedstawienie zatem przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało Sąd do wezwania go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej w zakresie odnoszącym się do uzyskiwanego przez niego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochodu, otrzymywanych świadczeń socjalnych, a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy i dokumentów potwierdzających wysokość i przeznaczenie ponoszonych miesięcznie wydatków, w tym związanych z rehabilitacją i leczeniem syna oraz oświadczenia o wysokości zaciągniętych pożyczek/kredytu, ustalonego okresu i warunków spłaty, ograniczył się wyłącznie do polemiki dotyczącej legalności skierowania do niego ww. wezwania oraz kategorycznie odmówił przekazania wskazanych informacji. Należy zatem uznać, że nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że skarżący cofnął wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyroku. Tego rodzaju oświadczenie nie skutkuje bowiem uchyleniem obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej z tego tytułu. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 7 i art. 8 k.p.a. Nie były one bowiem przez Sąd Wojewódzki stosowane. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia