I SA/Wa 2101/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego D. P.kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] – uchylił ww. decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] i odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr[...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr[...], uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] i potwierdził D. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. w postaci folwarku X. wyodrębnionego z majątku [...]. gmina [...]. powiat [...] województwo [...] o powierzchni [...] ha, w tym ziemi ornej [...] ha, lasu [...] ha, pastwisk. [...] ha, zarośli [...] ha, łąk [...] ha oraz drogi jamy i piaski [...] ha, wody [...] ha. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł D. P. Organ odwoławczy rozpoznając złożone odwołanie wskazał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] potwierdził D. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. w folwarku X, powiat [...] obecnie terytorium[...] , stanowiącej grunt [...] ha, dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze. Wartość pozostawionej nieruchomości oszacowano na [...] zł. Przyznana skarżącemu rekompensata wyniosła [...] zł i została wypłacona w dniu [...] czerwca 2007 r. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. D. P. wniósł o przyznanie rekompensaty uzupełniającej z tytułu pozostawienia nieruchomości przez matkę A. P. z uwagi na uzyskanie nowego dowodu w postaci mapy majątku X. z 1937 r., z której wynika, iż majątek X. (własność A. P.) obejmował obszar [...]ha. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr[...] . Następnie pismem z dnia 16 października 2009 r. Wojewoda [...] wystąpił do Konsulatu Generalnego w [...] o odszukanie w archiwach jakie składniki podzielonego majątku [...] stanowiły własność A. P. ([...]) w szczególności, czy była właścicielką budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych. Pismem z dnia 18 listopada 2009 r. Konsulat RP w [...] poinformował, iż w zasobach archiwum brak jest dokumentów dotyczących majątku pozostawionego przez A. P. ([...]). Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] wydał postanowienie o spełnieniu przez D. P. wymogów warunkujących otrzymanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości w Folwarku X. , gmina [...]., powiat [...] o powierzchni [...]ha. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Wojewoda [...] uchylił swą decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] i potwierdził D. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. w postaci folwarku I. wyodrębnionego z majątku X. gmina[...], powiat[...], województwo [...] o powierzchni [...] ha, w tym ziemi ornej [...] ha, lasu [...] ha, pastwisk, [...] ha, zarośli [...] ha, łąk [...] ha oraz drogi jamy i piaski [...] ha, wody [...] ha. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, iż z rejestru pomiarowego z dnia [...] września 1937 r. nie wynika, aby A. P. była właścicielką zabudowań. Od powyższej decyzji odwołanie złożył D. P. Rozpoznając złożone odwołanie Minister Skarbu Państwa wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydal decyzję. Dokumentami świadczącym o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej są: Akt Obywatelski z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr [...] sporządzony przez Pełnomocnika Głównego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji ludności polskiej z terytorium [...] w [...] , Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r., z których wynika iż A. P. pozostawiła [...] ha ziemi i zabudowania oraz rejestr pomiarowy z dnia [...] września 1937 r. , zgodnie z którym Pani A. P. była właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] ha bez zabudowań. Konsulat RP w [...] poinformował, że w zasobach [...] Państwowego Archiwum brak jest informacji dotyczących nieruchomości pozostawionych przez A. P. Zdaniem Ministra Skarbu dokumentem świadczącym o pozostawieniu nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej są: Akt Obywatelski z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr [...] sporządzony przez Pełnomocnika Głównego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji ludności polskiej z terytorium [...] w[...] oraz Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r. Te dowody bowiem potwierdzają rodzaj i powierzchnię nieruchomości w dacie jej opuszczenia. Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się według stanu na dzień ich pozostawienia, dowody zebrane w sprawie muszą więc wskazywać stan nieruchomości w momencie repatriacji. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego przedłożony przez stronę rejestr pomiarowy z dnia [...] września 1937 r. nie jest miarodajny dla określenia wielkości i rodzaju pozostawionych nieruchomości w chwili ich opuszczenia, które miało miejsce w 1945 r. gdyż potwierdza jedynie powierzchnię nieruchomości gruntowej (bez zabudowy) wg stanu na 1934 r. tj. dokonania pomiarów w terenie. W świetle powyższego w rozpatrywanej sprawie brak jest zatem podstaw do zmiany ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. znak: [..] wydanej na podstawie Aktu Obywatelskiego z dnia [...] sierpnia 1945 r. i Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r., wskazujących, iż w chwili opuszczenia byłych terytoriów RP, mienie pozostawione obejmowało grunt o powierzchni [...] ha oraz zabudowania. Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji doprowadziłoby natomiast do rażącego naruszenia cytowanego wyżej art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej, ponieważ kwestionowane rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o dokument nie wskazujący na stan mienia w dacie repatriacji (1945 r.), tylko na stan z 1934 r. tj. ponad 10 lat przed opuszczeniem Kresów Wschodnich. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż w dniu [...] czerwca 2007 r. D. P. dokonał wypłaty rekompensaty potwierdzonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. znak: [...] w związku z czym jego roszczenie o rekompensatę wygasło. Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. wniósł D. P. zarzucając : 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu art. 139 Kpa, przez jego niewłaściwe zastosowanie, i w konsekwencji wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść skarżącego (strony odwołującej się), 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie skarżącego o rekompensatę uzupełniającą wygasło, 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 77 § 4 KPC, przez jego niezastosowanie, i w konsekwencji nieuwzględnienie historycznych faktów powszechnie znanych, dotyczących kolektywizacji w byłym ZSRR, 4) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 77 § l KPA w zw. z art. 7 KPA, przez jego niewłaściwe zastosowanie, i w konsekwencji naruszenie zasad swobodnej oceny całego materiału dowodowego i dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego (w szczególności planu gruntów majątku prywatnego [...] z 1937 r., Aktu Obywatelskiego z dnia [...] sierpnia 1945 r. oraz Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r.), nie uwzględniając zasad doświadczenia życiowego oraz faktów powszechnie znanych, 5) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt oraz art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji odmówienie skarżącemu prawa do rekompensaty uzupełniającej, mimo przedłożonych przez niego dowodów, uzasadniających jego uprawnienie. W konkluzji skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta polega na badaniu zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, niezbędnym więc jest wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Na wstępie wypada wskazać na podstawową zasadę postępowania administracyjnego zawartą w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius. Omawiana instytucja stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych prawa do obrony strony. Zapewnia jej bowiem swobodę w realizowaniu prawa do odwoływania się od decyzji I instancji, bez ryzyka pogorszenia swojej sytuacji. Zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej odwołującego. Daje on gwarancję stronie, iż wniesione odwołanie spowodować może co najwyżej utrzymanie jej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie spowoduje jej pogorszenia. Ustawodawca przewidział jednakże wypadki, w których możliwe jest odstąpienie od powyższej zasady - są to: rażące naruszenie prawa w decyzji organu pierwszej instancji oraz rażące naruszenie interesu społecznego. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego się, jeżeli szczegółowo wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie określają definicji legalnej pojęcia "rażącego naruszenia prawa", jednak w literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż "rażące naruszenie prawa" to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne. Sytuacja taka ma miejsce, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste ich zestawienie ze sobą. Jednocześnie naruszenie prawa musi być tego rodzaju, że niemożliwe będzie zaakceptowanie danej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa i powinna ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. Zatem to naruszenie tego rodzaju, które wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, Warszawa 2011, s. 962 – 963). Należy również podnieść, iż każdorazowo, gdy organ odwoławczy orzeka na niekorzyść strony odwołującej się obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius Orzeczenie na niekorzyść strony, która wniosła odwołanie i brak wskazania przez organ przesłanek uzasadniających podstawy do odstąpienia od zasady nie orzekania na niekorzyść strony, stanowi naruszenie przepisu art. 139 k.p.a. Z taką niewątpliwie sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Odwołanie złożył skarżący D. P. i w wyniku rozpoznania tego odwołania uchylono decyzję Wojewody [...] z dnia [..] kwietnia 2011 r., nr[...], potwierdzającą- po wznowieniu postępowania –D. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. w postaci folwarku X. wyodrębnionego z majątku[...], gmina[...], powiat[...], województwo [...] o powierzchni [...] ha, w tym ziemi ornej [...] ha, lasu [...] ha, pastwisk, [...] ha, zarośli [...] ha, łąk [...] ha oraz drogi jamy i piaski [...] ha, wody [...] ha o wartości[...] zł (wartość rekompensaty wynosi [...] zł). Jako uzasadnienie swojego stanowiska Minister Skarbu Państwa wskazał, że utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. stanowiłoby rażące naruszenie art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej, ponieważ kwestionowane orzeczenie wydane byłoby w oparciu o dokument nie wskazujący na stan mienia w momencie repatriacji, tylko na stan z 1934 r. Ponadto roszczenie o rekompensatę wygasło. Z takim stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej stanowi o sposobie wyceny nieruchomości , natomiast organ II instancji odmiennie od Wojewody [...] ocenił zgromadzony materiał dowodowy oraz przyjął, iż w stwierdzonym stanie faktycznym podstawą wyceny nieruchomości winny być Akt Obywatelski z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr [...] sporządzony przez Pełnomocnika Głównego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji ludności [...] czerwca 1946 r., nie zaś rejestr pomiarowy z dnia [...] września 1937 r. Minister w uzasadnieniu decyzji nie wykazał zatem, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ odwoławczy ponownie rozpatrzył sprawę merytorycznie, jednak przedwcześnie, bez dokonania oceny charakteru naruszenia prawa, wydał decyzję w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Organ powinien mieć na uwadze, że nie każde naruszenie prawa daje podstawę do zastosowania art. 139 kpa, a tylko rażące, oczywiste, wynikające wprost z treści przepisu prawnego. Stanowi to ewidentne naruszenia zakazu określonego w art. 139 kpa, a uzasadnienie skarżonej decyzji nie wyjaśnia powodów odstąpienia od tej zasady (art. 107 § 1 kpa). Zdaniem Sądu ujawnione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w przypadku braku możliwości odstąpienia od zakazu reformationis in peius rozstrzygnięcie sprawy byłoby inne. W tych okolicznościach Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się co do merytorycznej zasadności stanowisk organu i skarżącego. W ocenie Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uchylenie decyzji organu II instancji oznacza konieczność ponownego rozpoznania przez Ministra Skarbu Państwa odwołania D. P. od decyzji organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Minister uwzględni przedstawione wyżej uwagi dotyczące zawartego w przepisie art. 139 k.p.a. zakazu zmiany decyzji na niekorzyść strony odwołującej się oraz dopuszczalności odstąpienia od tego zakazu i wyda decyzję zgodną z prawem. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.