II FZ 422/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3373/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 6 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2011r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł w odpowiedzi na które złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że wraz z rodzicami, który osiągają łącznie dochody w wysokości 3930,- zł brutto, prowadzi wspólne gospodarstwo. Skarżący natomiast nie posiada żadnych zasobów finansowych – jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2012 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni o nadesłanie oryginału odpisu zarządzenia Sądu Rejonowego W. sygn. akt [...] z dnia 9 grudnia 2011 r. oraz innych dowodów wskazujących na jego stan majątkowy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłał oryginały powyższego postanowienia oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 6 grudnia 2011 r. Zarządzeniem z dnia 20 marca 2012 r. wezwano wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych dokumentów wskazujących na jego sytuację majątkową: wskazanie zestawienia dochodów i wydatków, nadesłania deklaracji podatkowych, oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania stanu zdrowia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 28 marca 2012r. zakwestionował wezwanie, wskazując, iż jego konto bankowe zostało zajęte. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012r. (sygn. akt III SA/Wa 3373/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wypełnił obowiązku przedstawienia okoliczności i dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienia skarżący ponownie przypomniał, że na mocy zarządzenia Sądu Rejonowego W. został zwolniony z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawca nie przedłożył zastawienia dochodów i wydatków, deklaracji podatkowych, oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania stany zdrowia. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia, ponieważ nie przedstawiały całościowego obrazu sytuacji finansowej, tylko dokumentowały poszczególne aspekty jego sytuacji finansowej. Zasadnie również wskazał sąd pierwszej instancji, że od momentu wydania zarządzenia przez Sąd Rejonowy Warszawa – Żoliborz (9 grudnia 2011r.) mogła ulec zmianie sytuacja majątkowa skarżącego. Słusznie także stwierdzono, że złożenie powyższego postanowienia nie mogło zastąpić dokumentów do przedłożenia, których wezwano wnioskodawcę. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.