I GZ 228/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "T." Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 367/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "T." Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z 9 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 367/12, odmówił "T." sp. z o.o. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z [...] lutego 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. "T." sp. z o.o. w W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu przedszkola. Dochód za 2011 r. przeznaczyła na pokrycie strat z lat ubiegłych. W roku 2011 r. przychody spółki wyniosły 719.025,13 zł, natomiast w roku 2010 poniosła stratę w kwocie 150.020,07 zł przy przychodach w kwocie 180.405,10 zł. W styczniu, lutym i marciu 2012 r. wnioskująca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 36.449 zł, 37.220 zł i 37.102 zł. "T." sp. z o.o. na bieżąco dokonuje odpisów amortyzacyjnych środków trwałych i prowadzi inwestycje krótkoterminowe o wartości 6.255,80 zł. W roku 2010 wnioskująca otworzyła przedszkole (przedtem prowadziła działalność gospodarczą polegającą na obrocie olejem opałowym) i poniosła związane z tym koszty o wartości 300.000 zł – finansowane ze środków własnych udziałowców, kredytów kupieckich oraz dzięki odroczonym terminom płatności dostawcom. Trudną sytuację majątkową spółki, uzasadniającą złożenie wniosku, spowodowały zaległości płatnicze względem dostawców na kwotę 51.058,16 zł i zaległości względem ZUS oraz Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 50.917 zł, a także związane z tym zajęcia komornicze. Rok 2011 "T." sp. z o.o. zamknęła zyskiem w kwocie 124.353,14 zł. Posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: - 41.707,99 zł i 164,07 zł. Jej trudna sytuacja majątkowa poprawia się i pozwoliła w ostatnim roku na spłatę zaległości w kwocie ponad 100.000 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W. postanowieniem z 14 maja 2012 r. odmówił "T." sp. z o.o. przyznania prawa pomocy. Z urzędu wiadomo, że we wszystkich 11 sprawach zawisłych przed Sądem ze skarg spółki łączna kwota wpisu sądowego wynosi 4.572 zł (w tej sprawie 547 zł). Wszystkie skargi dotyczą decyzji wymierzających spółce zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za okres, w którym prowadziła sprzedaż oleju opałowego. Sąd postanowieniem z 16 kwietnia 2012 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonych decyzji. "T." sp. z o.o. wniosła sprzeciw, w którym podała przede wszystkim, że nie wykreowała trudnej sytuacji materialnej dla przyznania jej prawa pomocy, ale sytuacja ta jest wynikiem błędnych decyzji gospodarczych i recesji. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił spółce przyznania prawa pomocy, bowiem jej argumentacja była niezasadna i nie dała podstaw dla uwzględnienia wniosku. Pomimo licznych zobowiązań spółka prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu przychody i jest w stanie regulować bieżące wydatki. Decyzję wymiarową wydano wobec spółki 16 lutego 2012 r., natomiast w marcu i kwietniu tego roku rozdysponowała kwotę powyżej 30.000 zł, przeznaczając ją na spłatę części pożyczki na rzecz Prezesa Zarządu (potwierdzają to wyciągi z rachunku bankowego). Kwota, o której mowa, znacznie przekracza łączną wysokość wpisów sądowych od wszystkich złożonych skarg – 4.572 zł. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że wnioskująca spółka dysponuje środkami pieniężnymi wielokrotnie przewyższającymi łączną kwotę kosztów sądowych, co wynika z odnotowanych na rachunku bankowym obrotów z działalności gospodarczej. Wnioskująca z miesiąca na miesiąc zwiększa zysk netto. Świadczą o tym rachunki zysków i strat za marzec, kwiecień i maj 2012 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, żeby wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które uwiarygodniłby trudną sytuację finansową spółki. Sąd zaznaczył również, że nie można twierdzić, iż koszty prowadzenia działalności gospodarczej (w tym m.in.: spłata pożyczek, zaległości podatkowych, ZUS) mają priorytet nad kosztami sądowymi i za każdym razem skutkują obciążeniem Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Zdaniem WSA także fakt wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie ma żadnego znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przesłanek przyznania prawa pomocy nie można utożsamiać z przesłankami, na podstawie których sąd orzeka o wstrzymaniu wykonania aktu. Prawo pomocy ma gwarantować realizację konstytucyjnego prawa do sądu podmiotowi, który wykaże, że nie może ponieść kosztów postępowania w danej sprawie. "T." sp. z o.o. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentując, że uzasadnienie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji oparł na przesłankach pozaustawowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2010 r. w wysokości 150.020,07 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że pomimo przejściowych trudności finansowych, spółka prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu środki finansowe, które znacznie przekraczają wysokość wpisu w tej sprawie (547 zł), a także we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem. Nadmienić należy, że rok 2011 spółka zamknęła zyskiem w kwocie 124.353,14 zł, co jednoznacznie wskazuje, iż dysponuje środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych, nawet jeżeli część z nich przeznacza na pokrycie strat z lat ubiegłych. Za uwzględnieniem żądania wniosku nie przemawiają także – jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji – należności spółki na rzecz Skarbu Państwa z tytułu ZUS i podatków, ponieważ są one naturalną konsekwencją wykonywania działalności gospodarczej. Samo ich istnienie nie powoduje w niniejszej sprawie nadzwyczajnych okoliczności, które by mogły poczynić na tyle znaczny uszczerbek w majątku spółki, że ograniczyłby lub uniemożliwił stronie uiszczenie kosztów sądowych. Analogicznie należy potraktować jej bieżące koszty działalności. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi spółki konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż spółka posiada majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Ponadto należy zaznaczyć, że argumentacja zażalenia jakoby Sąd pierwszej instancji oparł podjęte rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku spółki na przesłankach pozaustawowych nie znajduje potwierdzenia ani w sentencji postanowienia z 9 lipca 2012 r. ani w jego uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.