I GZ 20/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." Sp. z o.o. w Ch. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 322/12 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi "B." Sp. z o.o. w Ch. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił "B." Sp. z o.o. przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 11 września 2012 r., którym została oddalona skarga "B." Sp. o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że pełnomocnikowi skarżącej Spółki – doradcy podatkowemu M.P. w dniu [...] października 2012 r. doręczono odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia [...] września 2012 r., którym to postanowieniem odmówiono sporządzenia uzasadnienia wyroku, z uwagi na wniesienie wniosku z uchybieniem terminu. Pismem nadanym w dniu 8 października 2012 r. pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu podał, że w dniu, w którym upływał termin do złożenia wniosku uległ wypadkowi, w wyniku którego wysłanie przedmiotowego wniosku było niemożliwe. Załączył dokumentację medyczną potwierdzającą stan jego zdrowia, w tym m.in. zaświadczenie lekarskie z dnia 5 października 2012 r. Z zaświadczenia tego wynikało, że pełnomocnik jest leczony od 2008 r. z powodu osteoporozy pierwotnej, wtórnych objawów ubytkowych neurologicznych wynikających z ucisku na rdzeń kręgowy odłamanego fragmentu trzonu Th7, okresowych objawów discopathii. W zaświadczeniu tym znajduje się również informacja, że pełnomocnik skarżącej zgłosił się do lekarza w dniu 18 września 2012 r. z objawami silnych bólów kręgosłupa utrudniających funkcję chodu i pełnego oddychania, objawy te powstały w wyniku potknięcia się i niekontrolowanego upadku. Sąd podał również, że w dniu 18 października 2012 r. wpłynęło pismo pracownika P. Sp. z o.o., którego M.P. był pracownikiem, z którego treści wynika, że pełnomocnik nie przebywał na zwolnieniu lekarskim, lecz normalnie pracował, o czym świadczy załączona do pisma lista obecności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku, a tym samym, że dochował należytej staranności, co jest warunkiem koniecznym do przywrócenia terminu. Sąd podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku pełnomocnika o przywrócenie terminu wynika, iż uległ on wypadkowi, co wykluczyło możliwość normalnego funkcjonowania oraz świadczenia pracy poprzez m.in. nadanie na poczcie przygotowanego do wysyłki wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Z oświadczenia natomiast pracodawcy – Prezesa Zarządu A.C. wynika, że świadczył on pracę na rzecz P. Sp. z o.o. zdalnie, tzn. poza biurem za pomocą telefonu i internetu. Fakt ten został potwierdzony, również przez M.P., który w piśmie z dnia 26 listopada 2012 r. oświadczył, że pracę na rzecz Spółki, w której był zatrudniony wykonywał w domu. Zdaniem Sądu przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnił, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Winę pojmuje się w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności, szczególnie, jeśli jest ona profesjonalnym pełnomocnikiem świadczącym usługi doradztwa podatkowego. Od profesjonalnego pełnomocnika należy bowiem oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia spraw swoich mocodawców. Należyta staranności w prowadzeniu spraw wymaga, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu czynności urzędowych. Zdaniem Sądu brak było podstaw do przyjęcia, że pełnomocnik nie był w stanie złożyć przedmiotowego wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Z oświadczenia pełnomocnika i jego pracodawcy wynika, że w rzeczywistości świadczył on pracę w domu za pomocą telefonu i internetu. Dlatego też, w ocenie Sądu, przy zachowaniu minimum staranności pełnomocnik mógł zatelefonować do pracy lub przesłać pocztą elektroniczną polecenie przesłania do Sądu stosownego wniosku. Niezrozumiałym dla Sądu było wykonywanie obowiązków, przez profesjonalnego pełnomocnika, w sposób wybiórczy. Ponadto Sąd powołując się na orzecznictwo, stwierdził, że w odróżnieniu od nagłej choroby, która nie pozwala na wyręczenie się inna osobą, długotrwała niedyspozycja nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej, np. sporządzenia wniosku i nadania tego pisma za pośrednictwem poczty – osobiście lub przez domownika, również przez innego pracownika. W zażaleniu na powyższe postanowienie "B." Sp. z o.o. reprezentowana przez doradcę podatkowego M.P. wniosła o jego uchylenie oraz przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a., poprzez odmówienie przywrócenia terminu pomimo, iż fakt niezłożenia w terminie wniosku o uzasadnienie nastąpił bez winy strony. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że czynność, której nie dopełnił w terminie (wysłania wniosku o sporządzenie uzasadnienia) wymagała jego fizycznej obecności i wglądu w przygotowaną dokumentację. Przekazanie dyspozycji pracownikom, aby nadali pismo, bez weryfikacji, mogłoby doprowadzić do złożenia nieprawidłowego pisma, które w rezultacie zostałoby odrzucone przez Sąd, gdyby zawierało niezweryfikowane luki formalne. Te okoliczności wykluczyły, zdaniem pełnomocnika, możliwość posłużenia się osobami trzecimi. Podniósł ponadto, że wypadek jakiemu uległ nastąpił w dniu 18 września 2012 r.- w ostatnim dniu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z wypadkiem nie był w stanie przekazać w tym dniu choćby sugerowanej przez Sąd dyspozycji o nadanie przesyłki. Pełnomocnik uznał za niezrozumiałe twierdzenia Sądu, iż skoro pracownik nie był na zwolnieniu czy urlopie i świadczył pracę to nie powinien wybiórczo traktować swoich obowiązków. Zakres czynności wykonywanych przez pełnomocnika w nakreślonym czasie ograniczały się wyłącznie do takich czynności, które nie wymagały fizycznej obecności pełnomocnika w biurze P. Sp. z o.o. czy u klienta. Czynności zdalne ograniczyły się bowiem wyłącznie do telefonicznych i mailowych konsultacji, czy opracowań przesyłanych emailem. Zdaniem skarżącego Sąd po raz kolejny dokonał daleko idącego uproszczenia traktując tożsamo czynności bezwzględnie wymagające fizycznej obecności /ingerencji pełnomocnika od tych czynności, które istotnie mogły się ograniczyć do kontaktu mailowego, czy telefonicznego. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Celnej w G. wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Należy podkreślić, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich – w tym przypadku pełnomocnika – upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności. Za działania i zaniechania pełnomocnika w zakresie powierzonych mu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi strona. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. w zaskarżonym postanowieniu, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku, a tym samym nie dochował należytej staranności. Okoliczność powołana przez pełnomocnika spółki skarżącej w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, tj. wypadek, któremu uległ w dniu 18 września 2012 r. związany z jego chorobą nie stanowi wystarczającej podstawy przywrócenia terminu, na co wskazywał już Sąd pierwszej instancji. Niekwestionując dolegliwości pełnomocnika skarżącej spółki, należy wskazać, że choroba pełnomocnika może być okolicznością świadczącą o braku winy tylko w szczególnie ciężkich przypadkach, gdy paraliżuje ona możliwość działania samodzielnego lub nawet skorzystania z pomocy osoby trzeciej. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z taką chorobą, gdyż jak wyraźnie wynika z oświadczeń pełnomocnika, jak i z oświadczenia jego pracodawcy, a również z listy obecności przesłanej przez pracownika spółki, w której pełnomocnik jest zatrudniony, że w dniu 18 września 2012 r. wykonywał on pracę na rzecz tej spółki w sposób zdalny, za pomocą internetu i telefonu. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny, podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że pełnomocnik przy zachowaniu minimum staranności mógł zatelefonować do spółki lub wysłać pocztą elektroniczną polecenie przesłania do Sądu stosownego wniosku. Od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby zabezpieczył interesy swoich klientów również na wypadek swojej choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w siedzibie firmy. Miernikiem staranności pracy profesjonalnego pełnomocnika jest takie zorganizowanie pracy, by odpowiednio zabezpieczyć interesy swoich klientów, również w przypadku choroby czy innych przeszkód losowych uniemożliwiających mu osobiste reprezentowanie jego interesów. Chodzi tu zwłaszcza o czuwanie nad terminowym dokonywaniem czynności procesowych. Niewątpliwie wypadki losowe mają charakter nagły i nie sposób ich przewidzieć, jednak w niniejszej sprawie pełnomocnik, co zostało już stwierdzone powyżej, w dniu 18 września 2012 r. i następnych wykonywał obowiązki służbowe. Nawet jeśli uważał, że zdarzenie, które miało miejsce w tym dniu uniemożliwiało mu samodzielne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia, powinien był powiadomić o tym swojego mocodawcę telefonicznie, tym bardziej, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie wymaga sporządzenia przez adwokata, radcę prawnego czy doradcę podatkowego lub mógł udzielić pełnomocnictwa substytucyjnego innemu prawnikowi P. Sp. z o.o. Z treści pełnomocnictwa wynika bowiem, że pełnomocnik ten wykonuje zawód w ramach P. Sp. z o.o. Pełnomocnictwo to nie wykluczało udzielenia dalszego pełnomocnictwa substytucyjnego. Skoro zatem pełnomocnik w tym dniu świadczył pracę, posłużenie się osobami trzecimi nie było okolicznością nie do przezwyciężenia, bowiem troska o sprawy klienta nie wymagała od pełnomocnika nadzwyczajnego wysiłku. Reasumując, ocena determinującej odmowę przywrócenia terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd pierwszej instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu nie podważyły jej. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.