I SA/Kr 120/12

Sygn. akt I SA/Kr 120/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Bogusław Wolas (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012r., sprawy ze skargi B.K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 8 grudnia 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 357zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych). Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 17.04.2007r nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku B. K. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ ustalił, iż Dyrektor Izby Celnej wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku tej osoby na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...]z dnia 05.09.2003r celem wyegzekwowania należności celnych w łącznej wysokości 21.101,40zł. Pismem z dnia 04.01.2006r pełnomocnik zobowiązanego złożył wniosek do Dyrektora Izby Celnej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 17.04.2007r Nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego uzasadniając, iż zobowiązania celne nie uległy przedawnieniu i nadal pozostają wymagalne. Na postanowienie to dłużnik wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zobowiązania. Organ II instancji postanowieniem z dnia 18.07.2007r utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, stwierdzając iż stany faktyczne wskazane jako podstawa prawna dopuszczalności danego środka zaskarżenia (zarzuty), nie mogą być przedmiotem innych środków prawnych. Na skutek wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 września 2009 r wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/KR 1210/09 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając iż kwestia przedawnienia może być badana zarówno na etapie postępowania w przedmiocie zarzutów (art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) jak i później na etapie badania (z urzędu lub na wniosek) zasadności umorzenia postępowania w trybie art. 59 § l pkt 2 w/w ustawy. Ponadto w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że organ odwoławczy powinien zbadać problematykę przedawnienia egzekwowania wobec zobowiązanego należności celnych. Od powyższego orzeczenia Dyrektor Izby Skarbowej złożył skargę kasacyjną, która jednak Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 02 czerwca 2011 r wydanym w sprawie sygn. akt II FSK 170/10. W uzasadnieniu podkreślono, że kwestia możliwości badania przez organ egzekucyjny czy obowiązek wygasł nie budzi wątpliwości także w świetle art. 29 § l w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który daje organowi prawo badania dopuszczalności egzekucji i jednocześnie wyłącza prawo organu do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem organ egzekucyjny na podstawie art. 29 § l w/w ustawy bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku. Orzecznictwo dopuszcza w szczególności badanie, czy egzekwowany obowiązek nadal istnieje. Należy więc podzielić prezentowany w doktrynie pogląd, że "istnienie w ustawie przepisu przewidującego umarzanie egzekucji, w przypadku gdy okaże się, że obowiązek nie istnieje, obliguje do odmiennego rozumienia wymagalności i istnienia obowiązku. Tylko rozpatrując zarzut, organ egzekucyjny jest związany w tym zakresie stanowiskiem wierzyciela. Poza tym obszarem sam odpowiada za prowadzenie egzekucji w sytuacji nieistnienia obowiązku, bo z art. 59 § l pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że ma obowiązek umorzyć takie postępowanie z urzędu. Przechodząc do omawiania przesłanek wydania powołanego na wstępie postanowienia z dnia 8 grudnia 2011 r Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny prawidłowo rozeznał zarzut zobowiązanego dotyczący braku wymagalności tzn przedawnienia obowiązku, bowiem w sprawie wypowiedział się wierzyciel uznając, że przedawnienie nie nastąpiło. Stanowisko wierzyciela zawarte jest w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia 17.04.2007r nr [...] wobec tożsamości wierzyciela i organu egzekucyjnego, odrębne wyrażanie stanowiska przez wierzyciela nie było konieczne. Organ egzekucyjny będąc jedynie wykonawcą woli wierzyciela, był związany tym stanowiskiem, co wskazuje na prawidłowość w/w postanowienia z dnia 17.04.2007r. Podkreślono równocześnie, że organ odwoławczy rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę oraz uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2009r sygn. akt I SA/KR 1210/09, z uwagi na upływ czasu na obecnym etapie postępowania zwrócił się do wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym – Izby Celnej o aktualną opinie w przedmiocie przedawnienia należności celnych powstałych w stosunku do B. K. Dyrektor Izby Celnej w piśmie z dnia 17.11.201 Ir nr [...]wskazał, iż " przedawnienie należności celnych powstałych w stosunku do B. K. nie nastąpiło i nadal podlegają one wykonaniu ". W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zarzucono naruszenie art.7 kpa, art.77 kpa oraz art. 107 §3 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez naruszenie zasady wszechstronnej, swobodnej i rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego przede wszystkim przez oparcie zaskarżonego postanowienia na opinii organu I instancji, jak również poprzez wadliwe sformułowanie uzasadnienia, które w rzeczywistości nie zawiera w ogóle uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia, co w konsekwencji uniemożliwia jego kontrolę. Ponadto zarzucono naruszenie art.6 kpa, art. 15 kpa oraz art. 127 §2 kpa w zw. z art. 18 upea, a także art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego tj. oparcie się organu II instancji przy rozstrzyganiu zażalenia o opinię Dyrektora Izby Celnej w zakresie przedawnienia należności celnych, a w konsekwencji niedostosowanie się organu II instancji do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2009r. sygn. I SA/KR 1210/09; Wytknięto również naruszenie art. 12 §1 i §2 kpa, art. 129 §2 kpa, art. 144 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez niezałatwienie sprawy w przewidzianym ustawą terminie tj. rozpatrzenie zażalenia w terminie przeszło sześciu miesięcy od prawomocnego zakończenia postępowania sądowo administracyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz przeszło dwóch miesięcy od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem; Zaakcentowano także naruszenie art.59 §1 pkt 2) upea w zw. z art. 83 ust.3 ustawy Prawo celne z dnia 28 grudnia 1989r. poprzez błędne przyjęcie, iż należności celne dochodzone od skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym nie uległy przedawnieniu, jakkolwiek prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego przemawia za przyjęciem odmiennego wniosku. Uzasadniając zasadność zarzutu przedawnienia zwrócono uwagę, że w dniach 14 maja 1999r. oraz 28 maja 1999r. Dyrektor Urzędu Celnego wydał decyzje określające zobowiązanie w stosunku do spółki cywilnej "K." z tytułu długu celnego w łącznej kwocie 21.101,40 zł, gdyż w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził on nieprawidłowości w cle od przywozu odzieży z zagranicy. Decyzje te uprawomocniły się i w dniu 5 września 2003r. Dyrektor Izby Celnej wydał na ich podstawie tytuły wykonawcze, które doręczył skarżącemu w dniu 22 września 2003r. Zgodnie z art.26 §5 pkt l) upea wtedy nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie natomiast z art. 83 ust. 3 Ustawy Prawo Celne, należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Przedmiotowe orzeczenie wydane zostało 25 maja 1999r. i stało się prawomocne z dniem 2 sierpnia 2000 r. Okres 3 lat zakończył się więc w dniu l sierpnia 2003r. W tym zaś okresie czasu zobowiązanie nie zostało przez skarżącego uregulowane, a właściwy organ egzekucyjny nie wszczął, ani nie przeprowadził skutecznej egzekucji, nie zostało wszczęte postępowanie karne, ani karno-skarbowe. W szczególności postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte jak twierdzą organy w dniu 16 października 2000r., gdyż nie doręczono skarżącemu stosownego tytułu wykonawczego sporządzonego w formie przewidzianej prawem. Za taki tytuł nie można zwłaszcza uznać sporządzonego przez poborcę skarbowego protokołu. Nie stanowi również wszczęcia postępowania samo wydanie tytułu egzekucyjnego. Uzasadniając natomiast zarzut rażącego uchybienia terminu do niezwłocznego załatwienia sprawy przez organ odwoławczy podkreślono, że wydał on postanowienie w dniu 8 grudnia 2011 r. tj. w sześć miesięcy po prawomocnym zakończeniu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz w dwa miesiące po otrzymaniu przez pełnomocnika skarżącego odpisu wyroku z uzasadnieniem. Pomimo tak długiego czasu prowadzenia postępowania wydane orzeczenie zawiera jedynie zdawkowe uzasadnienie merytoryczne podjętej decyzji, pomijające w ogóle ocenę zebranego materiału dowodowego, czym naruszono art. 7, art.77 oraz art.107 §3 kpa w zw. z art.18 upea. W konsekwencji organ nie zastosował się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawartych w wyroku z dnia 11 września 2009r. Natomiast zwrócenie się o opinię do wierzyciela będącego równocześnie organem egzekucyjnym I instancji stanowiło naruszenie art.6 kpa, art.15 kpa oraz art.127 §2 kpa w zw. z art.18 upea, a także art.153 ppsa bowiem zgodnie z tymi przepisami postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a co za tym idzie organ II instancji dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia powinien samodzielnie przeprowadzić postępowanie dowodowe, ocenić zebrany materiał dowodowy i w tym kontekście dokonać oceny prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia w świetle stosowanych przepisów prawa. Dyrektor Izby Skarbowej oparł się natomiast na opinii organu, którego orzeczenie podlegało kontroli instancyjnej w drodze zażalenia. Zwrócono także uwagę, że na skutek długiego prowadzenia postępowania egzekucyjnego znacznie wzrosła wysokość ściąganej należności, gdyż odsetki za zwłokę przekroczyły dwukrotną wartość należności głównej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Skarga jest w pełni uzasadniona. Kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała bowiem, że jego uzasadnienie nie odnosi się w ogóle do okoliczności, które zdaniem strony skarżącej uzasadniały umorzenie postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej nie zbadał bowiem czy faktycznie egzekwowana należność uległa przedawnieniu, ograniczył się tylko do powołania się na stanowisko wierzyciela zawarte w zaskarżonym postanowieniu, a więc na pogląd organu, którego działanie powinna w sposób pośredni kontrolować przy rozpoznawaniu danej sprawy administracyjnej. Odmiennej oceny działań organu II instancji nie uzasadnia także fakt wezwania wierzyciela, będącego równocześnie organem egzekucyjnym o wydanie aktualnej opinii w przedmiocie przedawnienia należności celnych powstałych w stosunku do B. K. Ustawa prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje bowiem takiego opiniowania. Słusznie zarzucono również, iż działanie takie godzi w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. kpa 15 , do którego w tym zakresie od odsyła art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowania administracyjne jest dwuinstancyjne. Przepis ten nakłada na organ II instancji obowiązek nie tylko kontroli zaskarżonego aktu, ale ponownego rozpoznania całej sprawy administracyjnej. A zatem w omawianej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej był obowiązany samodzielnie zbadać zasadność wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a w szczególności, z uwagi na jej twierdzenia co do przedawnienia egzekwowanego zobowiązania, ustalić czy faktycznie wygasło ono z tej przyczyny. Obowiązek badania tych okoliczności został przy tym w omawianej sprawie już przesądzony. Prawidłowość działania organów egzekucyjnych była bowiem przedmiotem kontroli i to nie tylko ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , ale także Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wydane przez te Sądy orzeczenia mają o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrażona w nich ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd, oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W odniesieniu do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadę tę wyraża art. 190 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy czym związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym (wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia stwierdzonej już wadliwości. Z tego względu istotne są wywody zawarte w wydanych już w tej sprawie orzeczeniach. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie pod sygn akt II FSK 170/10 wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r stwierdził wyraźnie, że wniesienie przez skarżącego – zobowiązanego, w trybie art.33 u.p.e.a. zarzutu przedawnienia egzekucji należności celnych po upływie ustawowego terminu przedawnienia i oddalenie z tego powodu zarzutów nie oznacza, że zobowiązany zostaje pozbawiony możliwości ingerowania w tok postępowania egzekucyjnego i obrony swych praw w trybie art.59 § 1 pkt.2 u.p.e.a. Istotne jest, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone we wskazanym art. 59 § 1 pkt.2 u.p.e.a., a więc wtedy gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie. Za prawidłowe uznano zatem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydane pod sygnaturą I SA/Kr 1210/09 w dniu 14 października 2009 r , w którego uzasadnieniu podkreślono, że w rozpoznawanej sprawie wdając wcześniej zaskarżone orzeczenie organ odwoławczy w ogóle nie zbadał problematyki przedawnienia egzekwowanych wobec skarżącego należności celnych, nie wyjaśnił tym samym w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych, naruszając w ten sposób art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 18 upea, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd ten wskazał również, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor Izby Skarbowej zbada zasadność zarzutów skarżącego dotyczących przedawnienia egzekwowanych należności celnych. Jak przedstawiono wyżej wskazaniem tym organ był bezwzględnie związany. Powinien był zatem rozpoznając sprawę poczynić ustalenia faktyczne co do przedawnienia zobowiązania i ocenić je w świetle zasad określonych we właściwych przepisach prawa materialnego, albo uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania jeżeli stwierdzi zaistnienie przesłanki określonej w art. 138 § 2 kpa. Zamiast tego Dyrektor Izby Skarbowej uznał się w tym zakresie związany treścią postanowienia organu I instancji, uzupełnioną tylko opinią tego organu. Działanie takie nie może być uznane za zbadanie zasadności zarzutów skarżącego dotyczących przedawnienia egzekwowanych należności celnych. Tym bardziej , że jak stwierdził wyraźnie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z dnia 2 czerwca 2012 r ( aprobując w tym zakresie pogląd doktryny ) istnienie w ustawie przepisu przewidującego umarzanie egzekucji, w przypadku gdy okaże się, że obowiązek nie istnieje, obliguje do odmiennego rozumienia wymagalności i istnienia obowiązku. Tylko rozpatrując zarzut, organ egzekucyjny jest związany w tym zakresie stanowiskiem wierzyciela. Poza tym obszarem sam odpowiada za prowadzenie egzekucji w sytuacji nieistnienia obowiązku, bo z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że ma obowiązek umorzyć takie postępowanie z urzędu. Skoro zatem Dyrektor Izby Skarbowej nie był związany stanowiskiem wierzyciela, to nawet w przypadku gdy stanowisko takie dołączył do akt, nie mógł uchylić się od merytorycznej oceny zarzutów strony. Stanowisko taki jest tylko bowiem jednym z dowodów w sprawie i powinno podlegać ocenie. Ponieważ organ II Instancji nie dokonał tych czynności orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej podejmie wyżej opisane działania, a więc w sposób wyczerpujący oceni zaistnienie przesłanek przedawnienia lub uchyli zaskarżone postanowienie w całości i przekaże organowi I instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy . Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis , wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr l63 poz. l348 z późniejszymi zmianami ) , oraz opłatę od pełnomocnictwa.